Nagroda Nobla 2021: Znamy laureatów w dziedzinie medycyny

nagroda-nobla-medycyna-Julius-Patapoutian-receptory-temperatury-i-dotyku-Szwedzka-akademia-norweski-komitet

Nagroda Nobla jest przyznawana od 1901 roku / foto via flickr [Solis Invicti]

W tym tygodniu ogłoszeni zostaną tegoroczni laureaci Nagrody Nobla. Wiemy już, że laur w dziedzinie medycyny otrzymają David Julius i Ardem Patapoutian „za odkrycie receptorów temperatury i dotyku”.

 

 

Dziś (4 października) Akademia Szwedzka poinformowała o laureatach w dziedzinie fizjologii i medycyny. Nagroda Nobla trafi do amerykańskich naukowców – Davida Juliusa i Ardema Patapoutiana. Zostali oni wyróżnieni za odkrycie receptorów temperatury i dotyku.

„Nasza zdolność do odczuwania ciepła, zimna i dotyku jest niezbędna do przetrwania i stanowi podstawę naszej interakcji z otaczającym nas światem. W naszym codziennym życiu odczucia te są dla nas oczywiste, ale w jaki sposób impulsy nerwowe są inicjowane, abyśmy mogli odczuwać temperaturę i ciśnienie? To pytanie zostało rozwiązane przez tegorocznych laureatów Nagrody Nobla” – napisano w uzasadnieniu nagrody.

„Te przełomowe odkrycia zapoczątkowały intensywne prace badawcze prowadzące do szybkiego wzrostu naszej wiedzy na temat tego, jak nasz układ nerwowy odczuwa ciepło, zimno i bodźce mechaniczne. Laureaci zidentyfikowali krytyczne brakujące ogniwa w naszym zrozumieniu złożonej interakcji pomiędzy naszymi zmysłami a środowiskiem” – dodano.

Akademia Szwedzka poinformowała, że David Julius, amerykański fizjolog, wykorzystał kapsaicynę, ostry związek pochodzący z papryki chili, który wywołuje uczucie pieczenia, do zidentyfikowania czujnika w zakończeniach nerwowych skóry, który reaguje na ciepło.

Natomiast drugi z tegorocznych laureatów, Ardem Patapoutian, amerykański biolog molekularny ormiańskiego pochodzenia, wykorzystał komórki wrażliwe na nacisk, aby odkryć nową klasę czujników reagujących na bodźce mechaniczne w skórze i narządach wewnętrznych.

Regulamin Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny głosi, że może być ona przyznana maksymalnie trzem osobom. Laureaci wybierani są przez Zgromadzenie Noblowskie uniwersytetu medycznego w Sztokholmie – Instytutu Karolinska, w skład którego wchodzi 50 profesorów tej instytucji.

Zgodnie z testamentem Alfreda Nobla, może się zdarzyć, że zgromadzenie profesorów uzna, że w danym roku nie było osiągnięć naukowych zasługujących na wyróżnienie i nagroda nie zostanie przyznana. Dotychczas do takiej sytuacji doszło dziewięć razy – głównie podczas I oraz II wojny światowej.

Moderna wyprodukuje szczepionkę, która ochroni przed koronawirusem i grypą?

Tymczasem pierwsze kraje zaczęły już szczepić najmłodszych, nawet od 2 roku życia.

Kiedy poznamy pozostałych laureatów?

We wtorek (5 października) ogłoszony zostanie laureat z fizyki, w środę z chemii, a w czwartek z literatury. W piątek pięcioosobowy Norweski Komitet Noblowski, wybrany przez parlament Norwegii, ogłosi w Oslo laureata Pokojowej Nagrody Nobla. Do tegorocznej nagrody w tej kategorii nominowano 329 kandydatur, z czego 234 osób oraz 95 organizacji.

Wśród nominowanych znaleźli się m.in. rosyjski opozycjonista Aleksiej Nawalny, bojownik o demokrację w Hongkongu Martin Lee, czy ruch Black Lives Matter. Faworytami w zakładach bukmacherskich są jednak szwedzka aktywistka Greta Thunberg oraz Światowa Organizacja Zdrowia (WHO).

Laureata nagrody jednak ciężko przewidzieć. Wspomniani „faworyci” pełnili tę rolę również w ostatnich latach, lecz nie osiągnęli ostatecznego sukcesu – działaczka klimatyczna przegrała z premierem Etiopii Abiy Ahmedem w 2019 r., a w zeszłym roku nagrodę otrzymała nie WHO, a inna organizacja – Światowy Program Żywnościowy (WFP).

Za tydzień (11 października) poznamy natomiast laureata jedynej nagrody, której nie ustanowił w swoim testamencie fundator Alfred Nobel. To nagroda Szwedzkiego Banku Narodowego im. Alfreda Nobla, zwana „ekonomicznym Noblem”.

Pokojowa Nagroda Nobla dla Światowego Programu Żywnościowego

Norweski Komitet Noblowski przyznał nagrodę agencji ONZ głównie za wysiłki na rzecz walki z klęską głodu.

Czym jest Nagroda Nobla?

Nagroda Nobla została ustanowiona na mocy ostatniej woli fundatora, wynalazcy dynamitu Alfreda Nobla. W testamencie zlecił on przyznawanie jej jako wyróżnienie za wybitne osiągnięcia naukowe, literackie lub zasługi dla ludzkości.

Pierwsza uroczystość wręczenia Nagrody Nobla odbyła się w Królewskiej Akademii Muzycznej w Sztokholmie w 1901 r. Pokojową Nagrodę Nobla otrzymali wówczas założyciel Czerwonego Krzyża Jean Henri Dunant oraz Frédéric Passy. Od 1902 r. nagrody są wręczane przez króla Szwecji, a uroczystość – tzw. bankiet noblowski – odbywa się zawsze 10 grudnia, w rocznicę śmierci fundatora.

Nagrody Szwedzkiego Banku Narodowego im. Alfreda Nobla za osiągnięcia w dziedzinie ekonomii przyznawana jest od 1968 r. Wówczas postanowiono także, że od tej pory nie będzie się zwiększać liczby dziedzin, w których jest ona przyznawana.

Kandydatów do nagrody mogą zgłaszać ściśle określone grupy. Na przykład w przypadku pokojowego Nobla są to m.in. członkowie parlamentów i rządów, członkowie sądów międzynarodowych, rektorzy uniwersyteccy, laureaci Pokojowej Nagrody Nobla z lat poprzednich czy byli i aktualni członkowie Norweskiego Komitetu Noblowskiego.

Termin zgłaszania nominacji do nagrody w danym roku upływa 31 stycznia. Co ciekawe, automatycznie dyskwalifikowane są nominacje własnej osoby oraz osób zmarłych. Listy nominowanych są utajniane na okres 50 lat.

Po terminie zgłaszania kandydatur Komitet zbiera i selekcjonuje około 200 kandydatów. Lista jest wysyłana do wybranych ekspertów z danych dziedzin. Po tym etapie selekcji zostaje już tylko 15 osób. Następnie Komitet przesyła swoje rekomendacje, w zależności od rodzaju nagrody do Akademii lub odpowiedniej instytucji, której członkowie głosują nad wyborem zwycięzcy.

Od początku przyznawania Nagrody Nobla zostało nią uhonorowanych ośmioro Polaków. Nasz kraj posiada jedną noblistkę z dziedziny fizyki (1903) i chemii (1911) – Marię Skłodowską-Curie, aż pięcioro z dziedziny literatury – Henryka Sienkiewicza (1905), Władysława Reymonta (1924), Czesława Miłosza (1980), Wisławę Szymborską (1996) i Olgę Tokarczuk (2018, przyznana rok później) oraz dwóch laureatów Pokojowej Nagrody Nobla – Lecha Wałęsę (1983) i Józefa Rotblata (1995).

Od zeszłego roku Fundacja Noblowska podwyższyła o 1 mln koron (prawie 100 tys. euro) wartość nagrody pieniężnej w każdej z sześciu dziedzin. Wszyscy laureaci Nagrody Nobla otrzymają zatem po 10 mln koron szwedzkich, czyli ok. miliona euro.

Oprócz pieniędzy laureaci Nagrody Nobla dostają także złoty medal z wizerunkiem Alfreda Nobla oraz kaligrafowany dyplom.

W związku z trwającą pandemią COVID-19 10 grudnia, czyli w rocznicę śmierci Alfreda Nobla, nie odbędą się tradycyjne uroczystości w Sztokholmie. Laureaci – tak jak przed rokiem – mają otrzymać nagrody w swoich krajach za pośrednictwem szwedzkich placówek dyplomatycznych. Decyzja dotycząca wręczenia Pokojowej Nagrody Nobla w Oslo ma natomiast zapaść w połowie października.