Europa musi postawić na krótkie łańcuchy dostaw

DISCLAIMER: Stwierdzenia i opinie zawarte w tym artykule odzwierciedlają poglądy autora i nie przedstawiają stanowiska redakcji EURACTIV.pl

Krótkie łańcuchy dostaw

Krótkie łańcuchy dostaw

This article is part of our special report Lokalne smakuje lepiej: Krótkie łańcuchy dostaw w Europie.

Europa powinna postawić na krótkie łańcuchy dostaw chroniąc lokalnych producentów przed wielkimi korporacjami, uważają europosłowie Maria Heubuch i Bart Staes*.

 

Dobra wiadomość jest taka, że coraz więcej Europejczyków preferuje regionalne produkty żywnościowe dobrej jakości, co potwierdza tegoroczne badanie Eurobarometru. Ponad trzy czwarte ankietowanych bierze pod uwagę regionalne i lokalne aspekty produktów przy podejmowaniu decyzji o zakupie. Ponadto prawie 9 na 10 osób popiera wzmocnienie roli rolników w łańcuchu dostarczania żywności. Również Komisja Europejska przyznaje, że dotychczasowe łańcuchy dostaw żywności “rzadko są korzystne dla rolników”. Rolnicy i małe kooperatywy spożywcze często są bowiem zależne w procesie przetwórstwa i dystrybucji od silnych rynkowych graczy i w rezultacie padają ofiarami niesprawiedliwych praktyk handlowych.

Państwa UE zdecydują o krótkich łańcuchach dostaw żywności

Kwestia rozwoju krótkich łańcuchów dostaw żywności (SFSC) stale zyskuje w UE na popularności. Lokalna produkcja i konsumpcja są postrzegane jako sposób na osiągnięcie sprawiedliwszych wynagrodzeń dla rolników i wyższej jakości lokalnych produktów żywnościowych.
 

Jednak zmniejszenie funduszy UE przeznaczonych na wspólną politykę …

Alternatywny model biznesowy

Krótkie łańcuchy dostaw są dobrą alternatywą dla niesprawiedliwych i niezrównoważonych “modeli biznesowych”. Występuje w nich maksymalnie jeden pośrednik. Krótkie łańcuchy dostaw obejmują systemy rolnictwa wspierane przez społeczność, targi lokalnych rolników, a także sady, gdzie można własnoręcznie zebrać owoce. Ponownie łączą one mieszkańców miast i społeczności wiejskie oraz przynoszą wiele korzyści dla środowiska, zdrowia i miejsc pracy. Mimo to, są to rozwiązania wciąż zaniedbane przez politykę unijną.

Wspólna Polityka Rolna (WPR) udziela wsparcia na zakładanie i rozwój krótkich łańcuchów dostaw, jak również rynków lokalnych, promocję, informowanie i działania doradcze. Jest to jednak niewielkie pocieszenie, biorąc pod uwagę wielkość wsparcia dla dużych korporacji żywnościowych, które znacząco przewyższa te programy.

Cyfrowy rynek rolny

Dziś rolnicy otrzymują zaledwie 21 proc. ceny detalicznej, którą klienci płacą w supermarketach. Cyfrowe rynki rolne mają szansę zagwarantować lokalnym rolnikom i producentom znacznie sprawiedliwsze warunki niż zdominowany przez większe firmy handlowe “wolny” rynek. A konsumentom większy wybór i lepszą …

Lepsza żywność i rozwój społeczności lokalnych

Przyjrzyjmy się, w jaki sposób krótkie łańcuchy odpowiadają na wyzwania obecnego systemu żywności. W ich ramach konsumenci otrzymują świeższe, bardziej różnorodne jedzenie lepszej jakości, o większej wartości odżywczej. Aktywnie kształtują i wspierają miejsca pracy w regionach, ich żywotność i spójność. Również ich ślad środowiskowy i zależność od monotonnych ofert korporacyjnych są niższe. Geograficzna i społeczna bliskość do producenta rolnego i jego gospodarstwa ułatwia (ponowne) odkrycie, jak wygląda produkcja żywności. Dobry przykład może stanowić wspierany przez społeczność projekt rolny “Garden Coop” w niemieckim Freiburgu, który oferuje swoim członkom możliwość pracy w terenie przez kilka godzin w roku.

Po stronie producenta, krótkie łańcuchy dostaw umożliwiają bardziej sprawiedliwe wynagrodzenie poprzez lepszą kontrolę cen. W Brukseli na przykład funkcjonuje sieć “Gasap-network”, w ramach której ok. 4 tysięcy obywateli tworzy bezpośrednie, długoterminowe relacje z trzydziestoma drobnymi rolnikami. W ten sposób powstała stabilna i sprawiedliwa ekonomicznie podstawa dla zrównoważonej produkcji żywności.

Krótkie łańcuchy dostaw zmniejszają również potrzebę przechowywania i pakowania żywności, jak również zależności od sektora rolno-przemysłowego. Społeczności wiejskie zachowują lub zyskują nowe miejsca pracy w gospodarstwach rolnych, w ręcznym przetwórstwie i lokalnej dystrybucji, mając wówczas możliwość pozostania w regionie i wzmacniając tkankę społeczną. Dobrze prosperujące, lokalnie zorganizowane krótkie łańcuchy dostaw mogą być również istotną atrakcją, zwłaszcza w czasach rosnącej turystyki kulinarnej.

Francuskie stołówki szkolne przerzucają się na produkty lokalne

Wzrasta popyt na produkty od lokalnych rolników wśród stołówek, którzy chcą skracać łańcuchy dostaw i wspierać lokalną produkcję. Prawo zamówień publicznych krzyżuje czasem plany, ale warto – bo się opłaca. Raport EURACTIV.fr.
 

Skracanie łańcuchów dostaw (food supply chains) stało się we …

Wsparcie dla krótkich łańcuchów dostaw

Dlatego Europa musi zacząć poważnie traktować krótkie łańcuchy dostaw żywności. Obecnie nie spełnia ona swojego zadania w tym zakresie: niespójności w ramach Wspólnej Polityki Rolnej i innych obszarów polityk unijnych są frustrujące. Najważniejsze niespójności są następujące:

  • WPR zapewnia środki na rozwój krótkich łańcuchów dostaw poprzez tzw. drugi filar. Jednak większość tych funduszy jest wciąż wydawana na masowe płatności od hektara, faworyzując operacje na dużą skalę, które w większości produkują z przeznaczeniem na eksport niż dla rynków lokalnych. Co gorsza, nowa propozycja reformy WPR przewiduje obcięcie o 25 proc. najbardziej zorientowanych na cel programów w ramach drugiego filara, zmniejszając płatności od hektara zaledwie o 10 proc. Oznacza to w przyszłości mniej środków na krótkie łańcuchy dostaw i większą konkurencję ze strony wielkich producentów.
  • W zakresie konkurencji, UE musi zacząć chronić lokalnych producentów przed wielkimi korporacjami. Niedawna fuzja “Baysanto” [pomiędzy koncernami Bayer i Monsanto – przyp.red.] pokazała, że obecnie nie ma wystarczająco silnych narzędzi, by zapobiegać niezdrowej koncentracji rynku i negatywnym konsekwencjom dla środowiska, zdrowia i lokalnych gospodarek. Pozwalając na stały wzrost wielkości przemysłu rolnego, ale także przetwórców i sprzedawców, zmniejsza się przestrzeń dla rolników (potencjalnie) zaangażowanych w krótkie łańcuchy dostaw.
  • Europejska agenda handlowa musi również zostać dostosowana do potrzeb lokalnej, zrównoważonej produkcji żywności, zarówno w Europie i poza nią. Przewidywany import 99 tysięcy ton taniej wołowiny jako rezultat umowy handlowej UE-Mercosur, jak również niedrogiego mleka z Nowej Zelandii jeszcze bardziej zdestabilizuje sytuację lokalnych rynków i producentów. Jest to również zła wiadomość dla rolników i środowiska w krajach pochodzenia. Już teraz chińscy inwestorzy dokonują inwestycji w Nowej Zelandii w obory z tysiącami krów, zanieczyszczając przy tym wodę i glebę.

Kooperatywy spożywcze: Jedzenie nie musi podróżować dalej niż Ty

Zaczęło się od jednej uczulonej na konserwanty dziewczynki, a skończyło na nowatorskim start-upie, który łączy ze sobą 150 farmerów ze 100 tys. osób, które chcą jeść zdrową żywność prosto od jej wytwórców. Projekt „Lokalny rolnik” cieszy się w Polsce rosnącą popularnością, ale …

Czas wyboru

Dokonanie jasnego wyboru na rzecz krótkich łańcuchów dostaw i usunięcie wspomnianych wcześniej niejasności jest sposobem na dokonanie realnej zmiany przez UE. Krótkie łańcuchy powinny być również aktywnie promowane i wspierane przez środki regionalne i lokalne. Regiony i społeczności muszą zapewnić ramy działania dla krótkich łańcuchów dostaw, takie jak przystępne cenowo targowiska czy ułatwianie współpracy między producentami. Poprzez swoją rolę dużych klientów (szkoły, szpitale, itp.) powinny mieć możliwość nadania priorytetu krótkim łańcuchom dostaw. Miasta takie jak Gandawa czy Kopenhaga mają już znakomite osiągnięcia w tej dziedzinie.

Często pojawiający się argument, że małe, lokalne gospodarstwa rolne dostarczają jedynie ograniczoną ilość sezonowych produktów powinien być obalony poprzez wspieranie współpracy między producentami w ramach krótkiego łańcucha dostaw oraz zachęcanie konsumentów do żywności sezonowej. To coś więcej niż tylko odpowiadanie na popyt, to kreowanie popytu.

Rosnąca liczba obywateli i ekonomicznych graczy, którzy decydują się kupować żywność poprzez krótkie łańcuchy dostaw potwierdza trendy ukazane przez Eurobarometr. Niemniej jednak, ich działania mogą być tylko częścią szerszej strategii. Muszą być one uzupełnione przez efektywne instrumenty regulacyjne stawiające czoła postępującej koncentracji rynku i niesprawiedliwym praktykom handlowym. Co więcej, wydawanie publicznych pieniędzy, tak jak w ramach WPR, musi zapewniać dostarczanie dóbr publicznych, takich jak zdrowie, żywność dobrej jakości, funkcjonujące ekosystemy, ochronę klimatu i spójność społeczną.

Nie uda się tego osiągnąć przy nieproporcjonalnych cięciach w drugim filarze i dalszych zachętach dla powiększania rozmiarów gospodarstw rolnych i eksportu. Za to krótkie łańcuchy dostaw mają ważny wkład w dostarczanie tych dóbr i zapewnią jeszcze więcej, gdy ich rozwój będzie realnie wspierany.

 

Maria Heubuch i Bart Staes są posłami do Parlamentu Europejskiego i członkami Europejskich Zielonych.