Wspólna Polityka Rolna: Jak zwiększyć zasięg rolnictwa ekologicznego?

Zdjęcie via unsplash.com / @magdaleny

Eksperci zachęcają, by sięgać po produkty organiczne, by jeść zdrowo i bezpiecznie. Co to właściwie oznacza i czy Unia Europejska zamierza wspierać rolnictwo ekologiczne?

 

 

Epidemia koronawirusa prowokuje pytania o bezpieczeństwo żywności w Unii Europejskiej. Bernhard Url, dyrektor Bernhard Url twierdzi w wywiadzie dla EURACTIV, że żywność w UE nigdy nie była bezpieczniejsza niż obecnie.

Rolnictwo ekologiczne, jak przekonują z kolei nasi rozmówcy, w oczywisty sposób przyczynia się do większego bezpieczeństwa żywności dla konsumentów. To z pewnością dobra wiadomość, ale areał upraw ekologicznych wciąż stanowi zdecydowaną mniejszość w państwach członkowskich, a większość środków ze Wspólnej Polityki Rolnej jest przeznaczana na dopłaty bezpośrednie dla rolników konwencjonalnych, którzy nadal korzystają z produktów syntezy chemicznej, nawozów oraz antybiotyków w hodowli zwierząt.

Raport Specjalny: Unijna polityka rolna a bezpieczeństwo żywności

W jaki sposób unijna Wspólna Polityka Rolna radzi sobie z zapewnianiem bezpieczeństwa żywności oraz łańcuchów dostaw?

Trend zwyżkowy

Z danych Eurostatu wynika, że areał gruntów ekologicznych w Europie wciąż rośnie i podczas gdy w 2002 r. stanowiły one 5 mln ha, to już dziesięć lat później ich powierzchnia osiągnęła 11,1 mln ha. Oznacza to, że obszar rolnictwa ekologicznego rósł mniej więcej w tempie 500 tys. ha rocznie. Wzrost jest napędzany zmianą preferencji konsumentów, którzy coraz chętniej zaopatrują się w produkty organiczne postrzegane jako smaczniejsze, zdrowsze i przede wszystkim bezpieczniejsze.

Większy areał przekłada się z kolei na większe zyski dla producentów. Wartość rynku przekracza już 30 mld euro w Europie, a najwięcej na produkty tego typu wydają Niemcy (10 mld euro) i Francuzi (7,9 mld euro). Jednak jeżeli spojrzymy na liczby bezwzględne, to areał gruntów ekologicznych w UE wciąż jest stosunkowo niski. W 2016 r. wynosił 6,7 proc. ze 174 mln ha. W Polsce od akcesji do UE liczba użytków rolnych urosła z 82,7 tys ha w 2004 r. do 537 tys. ha w 2019 r. Łącznie powierzchnia pół, łąk i pastwisk wynosi 14,4 mln ha. Daje to mniej więcej 3 proc. wszystkich użytków rolnych w naszym kraju.

Nowa WPR: Bezpieczna żywność to wyzwanie dla nas wszystkich

Jednym z celów unijnej polityki rolnej, poza redystrybucją środków, powinno być zapewnienie Europejczykom dostępu do zdrowej i bezpiecznej żywności. Czy Wspólna Polityka Rolna wypełnia to zadanie we właściwy sposób?

Bezpieczna, bo ekologiczna

W wywiadzie dla EURACTIV Bernhard Url twierdzi, że „w UE obowiązują rygorystyczne przepisy gwarantujące wysoki poziom bezpieczeństwa żywności. Środki bezpieczeństwa biologicznego i dobre praktyki higieniczne, w tym dobre praktyki higieny osobistej pracowników sektora spożywczego, już teraz chronią konsumentów przed innymi możliwymi infekcjami poprzez skażoną żywność – nie tylko koronawirusem”.

Z pewnością najbezpieczniejsze dla konsumentów są produkty pochodzące z upraw organicznych. „To, co trafia na stoły jest po prostu lepszej jakości. Ponadto rolnictwo ekologiczne nie zużywa zasobów naturalnych ziemi ani nie zanieczyszcza środowiska. W dobie epidemii koronawirusa każde skracanie łańcucha dostaw powinno być rozpatrywane jako zachowanie poprawiające bezpieczeństwo”, mówi w rozmowie z EURACTIV.pl Piotr Kijanka, który prowadzi  ekologiczne gospodarstwo rolne „Eko Farma u Piotra” w Kromnowie niedaleko Jeleniej Góry.

Rolnictwo ekologiczne jest korzystne dla środowiska, klimatu, ale także zwierząt hodowlanych i ludzi. W przeciwieństwie do upraw konwencjonalnych w rolnictwie ekologicznym nie stosuje się syntetycznych pestycydów chemicznych, łatwo rozpuszczalnych nawozów mineralnych ani organizmów modyfikowanych genetycznie. Przez to, że hodowcy zwierząt muszą spełniać rygorystyczne wymogi dotyczące rodzajów paszy oraz zapewniać inwentarzowi dostęp do wybiegów i pastwisk stosują zdecydowanie mniej antybiotyków, które poprzez wykształcenie się bakterii lekoodpornych mogą stanowić zagrożenie dla ludzi.

Wojciechowski: Rolnictwo musi być bardziej ekologiczne

Unijne rolnictwo czekają zmiany. O szczegółach opowiadał w środę w Parlamencie Europejskim unijny komisarz Janusz Wojciechowski. Nowa Wspólna Polityka Rolna skupi się m.in. na zmniejszeniu wpływu intensywnej hodowli zwierząt na środowisko.

Niebezpieczne opryski

Są to oczywiste pożytki. Istnieją jednak także mniej oczywiste, jak niestosowanie oprysków roślin. Trudno oszacować ilość oprysków, które trafiają na pola w państwach członkowskich Unii. Wspólnota nie prowadzi pod tym katem dokładnych statystyk. Szacuje się, że w 2015 r. na pola mogło trafić nawet 390 tys. ton aktywnych składników. Pestycydy dzieli się na trzy główne kategorie: środki grzybobójcze (fungicydy), chwastobójcze (herbicydy) i owadobójcze (insektycydy). Największa grupa to fungicydy, które chronią rośliny przed chorobami powodowanymi przez grzyby. Herbicydy niszczą chwasty, a insektycydy – niepożądane owady na różnych etapach cyklu ich życia. Środki grzybobójcze i chwastobójcze stanowią łącznie ponad 80 proc. pestycydów sprzedawanych w UE.

Oprysków dokonuje się głównie herbicydami, które są stosowane przez konwencjonalne gospodarstwa co najmniej raz w roku. Intensywne stosowanie pestycydów przekłada się bezpośrednio na pogorszenie stanu środowiska. Środki chemiczne przenikają bowiem do wód gruntowych i zbiorników, gdzie notuje się wysokie stężenie środków ochrony roślin. Skutkuje to zanikaniem wrażliwych na nie gatunków. Herbicydy przyczyniają się do zanikania dziko rosnących roślin, co z kolei pozbawia owady i ptaki pożywienia.

Opryski – skuteczne w przemysłowej produkcji żywności – zaburzają biologiczne metody kontroli szkodników przez pająki i pożyteczne owady. Mniejsza ilość owadów zapylających uniemożliwia prawidłowe funkcjonowanie łańcuchów produkcji bezpiecznej żywności. Pestycydy skutkują szkodliwą dla środowiska formą rolnictwa: powstawaniu monokultur i rezygnacji z płodozmiany na rzecz uprawy wciąż tych samych gatunków roślin.

Unia Europejska zawodzi ws. pestycydów

Europejski Trybunał Obrachunkowy informuje, że Komisja Europejska niedostatecznie egzekwuje ograniczenia w stosowaniu pestycydów przez rolników z państw członkowskich.

Zmiany i cięcia

W rozmowie z EURACTIV.pl europoseł PiS i były minister rolnictwa Krzysztof Jurgiel zwraca uwagę na jeden z celów WPR, jakim jest „dostarczanie przez rolników usług środowiskowych, które powinny stanowić integralną część rolnictwa unijnego. Podstawowymi warunkami zachowania zdolności produkcyjnych sektora rolnego w długiej perspektywie czasowej są: wydajna ziemia, czysta i w wystarczającej ilości woda oraz bioróżnorodność. Ścisłe przestrzeganiem zrównoważonych praktyk rolniczych przyczynia się w tym przypadku do produkcji bezpiecznej żywności, ale także bezpieczeństwa żywnościowego”.

Komisja Europejska próbuje stopniowo tak projektować WPR, aby zmniejszać wpływ rolnictwa na środowisko przyrodnicze. Celem nadrzędnym jest zachowanie dobrej jakości gleb i wód, a także siedlisk owadów i rzadkich roślin, bez których coraz trudniej będzie o produkty żywnościowe dobrej jakości, a więc także bezpieczne dla konsumentów.

W obowiązującej perspektywie WPR (2014-2020 r.), rolnictwo pochłania ok. 40 proc. unijnego budżetu (ok. 60 mld euro rocznie). Środki z WPR dzielą się na dwie części, zwane filarami. Aż 75 proc. z nich przeznaczane jest w ramach I filaru na dopłaty bezpośrednie dla rolników. Pozostałe 25 proc. finansuje programy rozwoju obszarów wiejskich, rolnictwa ekologicznego czy wsparcia rolników na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, ale także projekty w zakresie środowiska i ochrony przyrody.

Jakie innowacje mogą wesprzeć proklimatyczną zmianę unijnego rolnictwa?

Unijne rolnictwo po 2020 r. ma w większym niż dziś stopniu uwzględniać wymogi środowiskowe. Pomóc ma w tym jego unowocześnienie. Do tego potrzeba przede wszystkim pieniędzy i wiedzy.
 

Nowa Wspólna Polityka Rolna (WPR) na lata 2021-2027 ma zostać poważnie zreformowana w …

Z przedstawionej w czerwcu 2018 r. przez KE propozycji reform WPR wynika, że największe cięcia – 27 proc. – mają dotknąć wydatków w ramach II filaru, podczas gdy pierwszy filar ma być uszczuplony o 10 proc. Komisja przekonuje jednak, że dzięki przeznaczeniu co najmniej 30 proc. środków z krajowych przydziałów na rozwój obszarów wiejskich w ramach II filaru aż 40 proc. środków WPR zostanie wydane na przeciwdziałanie zmianom klimatycznym i degradacji środowiska naturalnego.

Dorota Metera, ekspertka w dziedzinie rolnictwa ekologicznego oraz Prezes Zarządu i Pełnomocnik ds. Jakości w firmie BIOEKSPERT, jednostki certyfikującej w rolnictwie ekologicznym, przekonuje w rozmowie z EURACTIV.pl, że „z punktu widzenia konsumentów najważniejsza jest redukcja nawozów, pestycydów oraz antybiotyków w procesie produkcji żywności. To są realne korzyści dla zdrowia i bezpieczeństwa”.

Ekspertka zwraca przy tym uwagę na zmianę jaka dokonała się w nowej Komisji Europejskiej. „Janusz Wojciechowski jest pierwszym komisarzem ds. rolnictwa, który na początku kadencji zapowiedział wsparcie dla rolnictwa ekologicznego. Nowa Komisja Europejska zamierza konsekwentnie realizować Europejski Zielony Ład, a rolnictwo ma w tej strategii do odegrania ważną rolę. Jak na razie nie widać, by polski komisarz zamierzał blokować zmiany”.

Dorota Metera pozytywnie ocenia także zapowiedź realizacji unijnej strategii „od pola do stołu”. Ma ona w założeniu zapewnić obywatelom państw UE zrównoważoną i przystępną cenowo żywność. Szczegóły miano zaprezentować 25 marca, lecz plany pokrzyżowała epidemia koronawirusa. „Rewolucyjna jest już sama zapowiedź zmian. Do tej pory WPR była przede wszystkim narzędziem redystrybucji środków poprzez dopłaty bezpośrednie. Tym razem znacząca część środków zostanie przeznaczona na promowanie i szukanie alternatywnych metod rolniczych w stosunku do dominującego rolnictwa konwencjonalnego”.

Europejski podatek od mięsa. Ceny wzrosłyby dwukrotnie

32 mld euro rocznie miałby przynieść budżetom podatek od mięsa za 10 lat. Wprowadzić go chcą organizacje środowiskowe, by zredukować negatywny wpływ produkcji zwierzęcej na środowisko.

Disclaimer: Projekt sfinansowano przy wsparciu Komisji Europejskiej. Niniejsza publikacja odzwierciedla wyłącznie poglądy autora, a Komisja nie ponosi odpowiedzialności za jakiekolwiek wykorzystanie informacji zawartych w tym tekście.