Nowa WPR: Bezpieczna żywność to wyzwanie dla nas wszystkich

Na straganie... / zdjęcie via unsplash.com

Jednym z celów unijnej polityki rolnej, poza redystrybucją środków, powinno być zapewnienie Europejczykom dostępu do zdrowej i bezpiecznej żywności. Czy Wspólna Polityka Rolna wypełnia to zadanie we właściwy sposób?

 

 

Epidemia koronawirusa przyczyniła się do przesunięcia prezentacji unijnej strategii „od pola do stołu” (Farm to fork), do której pierwotnie miało dojść 25 marca. Strategia, której zręby zaprezentował w lutym w Parlamencie Europejskim unijny komisarz ds. rolnictwa Janusz Wojciechowski, ma przyczynić się do tego, by rolnictwo było bardziej ekologiczne – zgodnie z wymogami Europejskiego Zielonego Ładu.

Komisja Europejska zamierza konsekwentnie realizować program „zazieleniania” europejskiego rolnictwa, przekonując że realizacja upraw w zgodzie z naturą nie tylko przyczyni się do ochrony klimatu, ale także pozytywnie wpłynie na jakość pożywienia dostarczanego na stoły Europejczyków.

Wojciechowski: Rolnictwo musi być bardziej ekologiczne

Unijne rolnictwo czekają zmiany. O szczegółach opowiadał w środę w Parlamencie Europejskim unijny komisarz Janusz Wojciechowski. Nowa Wspólna Polityka Rolna skupi się m.in. na zmniejszeniu wpływu intensywnej hodowli zwierząt na środowisko.

Zdrowiej i przyjaźniej dla środowiska

Przemysł spożywczy nadal jest największym sektorem produkcji i zatrudnienia w Europie, a obywatele państw członkowskich UE z każdym rokiem wykazują coraz większe zainteresowanie zdrowiem. Z przeprowadzonego w 2018 r. przez Eurobarometr badania wynika, że mieszkańcy państw Unii uważają za główne zadanie WPR zapewnienie bezpiecznej, zdrowej i dobrej jakościowo żywności.

W dobie epidemii koronawirusa wyniki badania nabierają nowego znaczenia. Unijna polityka rolna z każdą reformą zwraca większa uwagę na kwestie środowiskowe i zrównoważonego rolnictwa, które łączą się ściśle z bezpieczeństwem żywności. Przełomowym momentem był rok 1992 r., gdy po raz pierwszy zachęcono rolników do stosowania metod przyjaźniejszych dla środowiska naturalnego. Z każdą następną reformą WPR, coraz więcej uwagi poświęcano kwestiom środowiskowym oraz bezpieczeństwa żywności a najnowsza reforma – Komisja Europejska przedstawiła jej propozycję w czerwcu 2018 r. – ma jeszcze zwiększyć ambicje.

Unia Europejska zawodzi ws. pestycydów

Europejski Trybunał Obrachunkowy informuje, że Komisja Europejska niedostatecznie egzekwuje ograniczenia w stosowaniu pestycydów przez rolników z państw członkowskich.

Ryzyko opóźnienia

Przedłużające się negocjacje budżetowe spowodują prawdopodobnie opóźnienie wejścia w życie nowych zasad – przewidzianych pierwotnie na lata 2021-2027. Komisja Europejska w czerwcu 2018 r. założyła budżet nowej WPR na poziomie 364 mld euro – mniej o 11 proc. względem poprzedniej perspektywy (408 mld euro). Nadal znaczna część tej kwoty (265,2 mld euro) ma zostać przeznaczona na dopłaty bezpośrednie w ramach I filaru.

Komisja chce jednak przeznaczyć większe środki na działania środowiskowe i klimatyczne. Mówi się o co najmniej 30 proc. środków z krajowych przydziałów na rozwój obszarów wiejskich w ramach II filaru WPR. Komisja szacuje, że w ten sposób ok. 40 proc. środków w ramach WPR zostanie wydane na przeciwdziałanie zmianom klimatycznym i degradacji środowiska naturalnego. Większy poziom ambicji ma objawiać się także w kwestii zasobów naturalnych, różnorodności biologicznej, siedlisk i krajobrazów. Już obecnie wsparcie dochodów rolników jest uzależnione od stosowana praktyk rolniczych przyjaznych dla środowiska, a w ramach nowej WPR wymagania te jeszcze wzrosną w odniesieniu do dobrostanu zwierząt.

Europejski podatek od mięsa. Ceny wzrosłyby dwukrotnie

32 mld euro rocznie miałby przynieść budżetom podatek od mięsa za 10 lat. Wprowadzić go chcą organizacje środowiskowe, by zredukować negatywny wpływ produkcji zwierzęcej na środowisko.

Zagrożenie w chemii

Oznacza to w praktyce stopniowe nakłanianie rolników do porzucenia lub przynajmniej ograniczenia stosowania produktów syntezy chemicznej: pestycydów,  przetworzonych nawozów, antybiotyków czy paliw kopalnych. Długotrwałe lub często nieprawidłowe stosowanie antybiotyków w hodowli zwierząt może doprowadzić do wykształcenia się bakterii lekoodpornych, które w przyszłości mogą przyczynić się do dziesiątek tysięcy zgonów w Europie.

Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności EFSA) wskazuje, że nawet niewielkie pozostałości pestycydów stanowią zagrożenie dla zdrowia ludzi. Stąd popularność żywności ekologicznej i krótkich łańcuchów dostaw, która w czasie pandemii koronawirusa notuje rekordowe przychody.

„Zmiany w WPR powinny bezpośrednio przełożyć się na możliwość zakupu żywności lepszej jakości. Im mniej rolnicy będą stosować środków ochrony roślin, pestycydów czy nawozów sztucznych, tym konsumenci będą jedli zdrowsze produkty, pozbawione chemii i innych niebezpiecznych substancji”, podkreśla w rozmowie z EURACTIV.pl Dorota Metera, ekspertka z ponad 30-letnim doświadczeniem w dziedzinie rolnictwa ekologicznego oraz Prezes Zarządu i Pełnomocnik ds. Jakości w firmie BIOEKSPERT, jednostki certyfikującej w rolnictwie ekologicznym.

Czy rolnictwo ekologiczne może liczyć na unijne wsparcie?

Rolnictwo ekologiczne niesie wiele korzyści dla rolników, konsumentów a także dla środowiska. Nowy unijny komisarz ds. rolnictwa Janusz Wojciechowski zapowiada wsparcie dla tego typu produkcji rolnej podczas swojej pięcioletniej kadencji.
 

„Jednym z moich priorytetów będzie stworzenie planu działania na rzecz rolnictwa …

Lepsza jakość na talerzu

Ze wstępnych założeń zaprezentowanej w lutym br. unijnej strategii „od pola do stołu”, wynika że dla unijnego rolnictwa nie ma odwrotu od zmian w kierunku zrównoważonej produkcji, a zapowiedzi przedstawione w ramach reformy WPR znalazły swoje potwierdzenie w działaniach nowej Komisji Europejskiej, która planuje wprowadzić znaczące ograniczenia w stosowaniu chemicznych pestycydów, nawozów oraz antybiotyków. Janusz Wojciechowski mówił podczas lutowej debaty z europosłami, że celem jest wprowadzenie surowszych standardów odnośnie dobrostanu zwierząt, tj. warunków hodowli, takich jak odpowiednia przestrzeń. „Mniej intensywne rolnictwo przyczyni się jednocześnie do poprawy jakości gleb, wody i powietrza”.

I chociaż wciąż istnieją obawy rolników oraz organizacji rolniczych o koszty oraz skutki wprowadzanych zmian to unijny komisarz uspokaja. „Jeżeli obecnie część produkcji rolnej nie jest zrównoważona i mamy do czynienia z koncentracją i intensyfikacją hodowli, to dzieje się tak nie dlatego, że rolnicy tak chcieli. To okoliczności zmusiły ich do takich działań, aby utrzymać się ze swoich gospodarstw. Zadaniem UE jest im pomóc”.

Podobnego zdania jest Dorota Metera, która przypomina, że „kwestia bezpieczeństwa żywności wymaga odpowiedzialnego podejścia ze wszystkich stron. Proszę zwrócić uwagę, że zmiany dokonają się stopniowo, a rolnicy otrzymają czas na sprawdzenie funkcjonowania nowych mechanizmów. Wydaje mi się, że Komisja chce przekazać komunikat: „można produkować żywność w zgodzie ze środowiskiem oraz zdrowiem konsumentów”.

Jak poprawić jakość gleb w Europie?

Kwestia gleb w Europie jak w soczewce skupia problemy i niedociągnięcia Wspólnej Polityki Rolnej (WPR). Od ich rozwiązania zależy przyszłość rolnictwa w Unii Europejskiej.
 

 

„Gleby są bardzo ważnym elementem ekosystemów (leśnych i rolniczych) zapewniającym wzrost i rozwój organizmów żywych oraz ich …

Sieć powiązań

Zdrowie konsumentów, obrok środowiska, jest najistotniejszym celem WPR, także w kontekście dbania o zdrowe odżywianie Europejczyków. Według światowej Organizacji Zdrowia (WHO) już ponad połowa ludności Europy zmaga się z nadwagą, a ponad 25 proc. jest otyła. Problemem jest także nadwaga i otyłość wśród dzieci a Światowa Federacja Otyłości przewiduje, że bez skutecznych strategii problem będzie się nasilał.

Nadwaga i otyłość mają poważne konsekwencje dla unijnych finansów. Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) informuje, że w 2018 r. około 10 proc. unijnego PKB przeznaczono na finansowanie służby zdrowia, z czego nawet 80 proc. pochłonęło leczenie chorób niezakaźnych, które biorą się m.in. z niezdrowej diety. Im więcej na półkach wysoce przetworzonej żywności, tym statystyki otyłości będą się pogarszać, a zamiast na zakupu np. respiratorów, kraje członkowskie będą zmuszone finansować leczenie swoich obywateli z chorób cywilizacyjnych.

Eksperci przekonują bowiem, że między działaniami prośrodowiskowymi i dbaniem o dobrostan zwierząt idą korzyści na wielu różnych polach. Im lepsza sytuacja zwierząt gospodarskich, tym mniejsza potrzeba korzystania z antybiotyków. Im większa produkcja warzyw i owoców dobrej jakości oraz zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych związanych z hodowlą zwierząt, tym mniejsze zanieczyszczenie powietrza i wody a także wspieranie zrównoważonych nawyków żywnościowych. Z kolei mniejsza ilość pestycydów przyczynia się do ochrony owadów zapylających, które odgrywają kluczową rolę w zapewnianiu w łańcuchu produkcji bezpiecznej żywności. Z pewnością potrzebne jest stawianie uli dla pszczół na dachach budynków różnych instytucji, ale można też zadbać o ich dobrostan systemowo i wydaje się, że nowa WPR ma tutaj sporo do zaoferowania.

Jakie innowacje mogą wesprzeć proklimatyczną zmianę unijnego rolnictwa?

Unijne rolnictwo po 2020 r. ma w większym niż dziś stopniu uwzględniać wymogi środowiskowe. Pomóc ma w tym jego unowocześnienie. Do tego potrzeba przede wszystkim pieniędzy i wiedzy.
 

Nowa Wspólna Polityka Rolna (WPR) na lata 2021-2027 ma zostać poważnie zreformowana w …

Perspektywa rolnika ekologicznego

W jaki sposób „zazielenianie” WPR postrzega przedstawiciel rolnictwa ekologicznego, który od lat produkuje „bezpieczną żywność”? Piotr Kijanka prowadzi ekologiczne gospodarstwo rolne „Eko Farma u Piotra” w Kromnowie niedaleko Jeleniej Góry, i jak sam o sobie mówi, jest jednym z pierwszych rolników ekologicznych w Polsce. „Z pewnością nie można odmówić UE dobrych chęci w dążeniu do poprawy stanu europejskiego rolnictwa. Dobrym ruchem jest zapowiedź uczynienia Wspólnej Polityki Rolnej bardziej „zieloną”. Jednak na konkrety i przede wszystkim szczegółowe efekty przyjdzie nam poczekać”, mówi Piotr Kijanka w rozmowie z EURACTIV.pl.

„Najważniejszą rzeczą jest to czy system wspierania rolnictwa w UE zostanie utrzymany. Czy w kolejnych latach Unię Europejską będzie stać na finansowanie rolników na obecnych zasadach? Jak dotąd rolnictwo było jednym z głównych beneficjentów okresu dobrobytu w Europie. Unia finansowała rolnictwo w stopniu, który w łatwy sposób pozwolił na osiągnięcie samodzielności żywnościowej Wspólnoty. To szczególnie ważne w kontekście zachowania bezpieczeństwa żywnościowego. Proszę sobie teraz wyobrazić, że zależymy żywnościowo np. od Chin. Poddaje to pod rozwagę tym wszystkim, którzy twierdzą, że dofinansowanie rolnictwa jest czymś niesprawiedliwym”, podkreśla Piotr Kijanka.

Bliżej rekompensat dla rybaków za zakaz połowu dorsza na wschodnim Bałtyku

Unijni ministrowie odpowiedzialni za sprawy rybołówstwa uzgodnili szczegóły pomocy dla rybaków dotkniętych zakazem połowu dorsza we wschodniej części Morza Bałtyckiego.

 

Odpowiedzialni za rybołówstwo ministrowie z państw członkowskich w październiku ustalili nowe limity połowowe, które będą obowiązywać od przyszłego roku. Podjęto wówczas …

WPR to także bezpieczeństwo żywnościowe

Pozytywnie do zmian w nowej WPR podchodzi europoseł Prawa i Sprawiedliwości a w przeszłości minister rolnictwa Krzysztof Jurgiel. „Jesteśmy zobowiązani pozostawić kolejnym pokoleniom naszą planetę w stopniu maksymalnie czystym, zdrowym w każdym jej elemencie, w szczególności środowiskowym i klimatycznym”, powiedział europoseł PiS w rozmowie z EURACTIV.pl.

Krzysztof Jurgiel zwraca jednak uwagę, że dbanie o klimat i bezpieczną żywność jest także ściśle powiązane z zagadnieniem bezpieczeństwa żywności. „Za najbardziej wartościowe w WPR uważam zwiększenie dbałości o konsumenta i jego zdrowie oraz nowe podejście do spraw ochrony środowiska i zmian klimatu. Produkcja żywności w ramach strategii „od pola do stołu” musi odbywać się z poszanowaniem poprawy żyzności gleby, jakości wody i powietrza. Europejska żywność musi pozostać bezpieczna, odżywcza i wysokiej jakości. Jej produkcja powinna mieć minimalny wpływ na przyrodę. To wszystko pozwoli Europejczykom odżywiać się zdrowo oraz podnosić znaczenie rolnictwa jako producenta wysokiej jakości żywności”, podkreśla europoseł PiS.

Polityk zwraca uwagę także na inne zalety nowej strategii WPR, jaką są krótkie łańcuchy dostaw. „Wartością nowych założeń WPR jest regionalizacja podejścia do bezpieczeństwa żywnościowego. W większym niż dotychczas stopniu powinna ona angażować władze lokalne oraz organizacje rolnicze. Lokalne targowiska i bazary to miejsca pracy dla wielu osób i ich rodzin. To miejsca, na które docierają produkty od rolników, którzy w ten sposób mogą mieć dodatkowy zbyt na swoje produkty”, kontynuuje Krzysztof Jurgiel.

Były minister rolnictwa przypomina, że kryzysy takie jak epidemia koronawirusa zwracają naszą uwagę na znaczenie posiadania dostępu do zasobów bezpiecznej żywności. „Zabezpieczanie ciągłość dostaw, żywności dobrej jakości jest racją stanu europejskiego rolnictwa. Od sprawnego funkcjonowania WPR i dostosowania jej instrumentów do realnych zagrożeń zależy czy Europa będzie niezależna żywieniowo. Są to kluczowe wyzwania nie tylko dla mieszkańców naszego kraju, ale Europy i świata”.

Dr hab. Zbigniew Karaczun: Wspólna Polityka Rolna potrzebuje zmian

„Zmiany w nowym unijnym budżecie nie wpłyną negatywnie na Wspólną Politykę Rolną. Przeciwnie, więcej środków na ochronę klimatu i środowiska to korzyść dla rolnictwa” – przekonuje w rozmowie z EURACTIV.pl dr hab. Zbigniew Karaczun ze Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego.

 

 

Mateusz Kucharczyk, …

Disclaimer: Projekt sfinansowano przy wsparciu Komisji Europejskiej. Niniejsza publikacja odzwierciedla wyłącznie poglądy autora, a Komisja nie ponosi odpowiedzialności za jakiekolwiek wykorzystanie informacji zawartych w tym tekście.