TSUE: Pracodawcy mogą zakazać noszenia widocznych symboli religijnych w pracy

Trybunał Sprawiedliwości UE wydał orzeczenie dopuszczające zakazu noszenia jakichkolwiek symboli wyrażających przekonania polityczne, światopoglądowe lub religijne w miejscu pracy. / foto via unsplash.com [Nicola Fioravanti]

W czwartek Trybunał Sprawiedliwości UE wydał orzeczenie dopuszczające zakazywanie noszenia symboli wyrażających przekonania polityczne, światopoglądowe lub religijne w miejscu pracy. Krytycy wskazują, że wyrok dyskryminuje muzułmanki noszące hidżab.

 

 

Zakaz „może być uzasadniony rzeczywistą koniecznością prezentowania przez pracodawcę neutralnego wizerunku wobec klientów lub zapobiegania konfliktom w pracy”, tłumaczy Trybunał w orzeczeniu prejudycjalnym w sprawach połączonych C-804/18 i C-341/19 WABE i MH Müller Handel. Przeszkodą dla wprowadzenia ewentualnych zakazów są korzystniejsze pod kątem ochrony wolności wyznania przepisy krajowe.

Belgia sprowadziła z Syrii żony i dzieci bojowników Państwa Islamskiego

Chodzi o szesnaście osób – dziesięcioro dzieci i sześć dorosłych kobiet.

Ofiary dyskryminacji w Niemczech

Dwie Niemki – pielęgniarka i kasjerka – zaskarżyły swoich pracodawców o dyskryminację ze względu na wyznanie. Otrzymały bowiem polecenie służbowe, aby nie nosić chusty w godzinach pracy. W konsekwencji niezastosowania się do zakazu jedna z kobiet została zawieszona w wykonywanych obowiązkach, a drugą przeniesiono do innego działu, tak aby nie miała bezpośredniego kontaktu z klientami.

Żadna z kobiet nie nosiła chusty w momencie zatrudnienia. Zdecydowały się na to dopiero kilka lat później po powrocie z urlopu macierzyńskiego.

Obie kobiety wniosły sprawę do sądów, które zwróciły się do Trybunału z pytaniami o wykładnie dyrektywy 2000/781, ustanawiającej ogólne warunki ramowe równego traktowania w zakresie zatrudnienia i pracy.

Zakaz noszenia chusty przez kobiety w czasie pracy jest od lat przedmiotem gorącej dyskusji publicznej w Niemczech. Dotychczas nie przyjęto jednak regulacji prawnych w tej sprawie. Muzułmanie stanowią najliczniejszą z mniejszości religijnych w Niemczech, co pozwala sądzić, że zmiana przepisów może spotkać się z ich sprzeciwem. 

Kilka państw członkowskich UE, w tym Austria, Belgia, Bułgaria, Dania, Francja, Łotwa i Luksemburg, wprowadziły już prawo ograniczające w pewnym stopniu noszenie chust przez muzułmanki w przestrzeni publicznej. 

Belgia: Rezygnacja noszącej hidżab komisarz ds. równości kobiet i mężczyzn. Jej powołanie uznano za prowokację

Sprawa Haouach ożywiła debatę na temat noszenia chusty przez islamskie kobiety w miejscach publicznych w Belgii.

Ocena Trybunału

Najnowszy wyrok Trybunału stanowi potwierdzenie  orzeczenia z 2017 r., w sprawie prawa pracodawców do egzekwowania „neutralnego” ubioru. Dotyczyła ona brytyjskiej firmy ochroniarskiej G4S, która zwolniła w Belgii muzułmankę, która odmówiła zdjęcia hidżabu podczas pracy.

Trybunał zauważył, że firma ma prawo zachować „neutralny wizerunek wobec klientów”, a także zapobiegać konfliktom w miejscu pracy, nawet jeśli powoduje to „szczególne niedogodności dla niektórych pracowników”, co uzasadnił zagrożeniem dla wolności prowadzenia działalności gospodarczej, która mogłaby być podważona w przypadku niezachowania neutralności. 

„Jednakże uzasadnienie to musi odpowiadać rzeczywistej konieczności po stronie pracodawcy, a przy godzeniu wchodzących w grę praw i interesów sądy krajowe mogą uwzględniać specyficzny kontekst swego państwa członkowskiego, a w szczególności korzystniejsze przepisy krajowe w zakresie ochrony wolności wyznania”, podkreślił Trybunał.

Zdaniem Trybunału zakaz noszenie chusty nie stanowi dyskryminacji bezpośredniej, ponieważ „dotyczy bez rozróżnienia wszelkich przejawów przekonań religijnych i traktuje w ten sam sposób wszystkich pracowników przedsiębiorstwa”. Jeden z zaskarżonych pracodawców nie tylko zabronił swojej pracownicy noszenia hidżabu w czasie pracy, ale też poprosił innego pracownika o zdjęcie krzyża religijnego z szyi, co Trybunał uznał za prawidłowe postępowanie.

Niemieckie sądy mogą zastosować czwartkowe orzeczenie według własnego uznania, rozpatrując sprawy obu kobiet.

Powszechny sprzeciw wobec decyzji

Zdaniem krytyków decyzji zakaz będzie miał szczególny wpływ na muzułmanki, które będą musiały się teraz mierzyć z dyskryminacją ze strony zatrudniających je firm. Utrudnia to też ich pozycję na rynku pracy, gdyż pracodawcy będą mogli traktować hidżab jako powód do niezatrudniania kobiet, które go noszą.

Przed konsekwencjami orzeczenia ostrzegają organizacje pozarządowe. „Prawo, polityka i praktyki zakazujące ubioru religijnego są przejawami islamofobii, które mają na celu wykluczenie muzułmańskich kobiet z życia publicznego lub uczynienie ich niewidzialnymi” – powiedziała Maryam H’madoun z Open Society Foundations.

Głosy sprzeciwu płyną też z Turcji. Minister spraw zagranicznych Mevlüt Çavuşoğlu nazwał orzeczenie Trybunału lekceważeniem wolności religijnej i podstawą prawną dla dyskryminacji. „Islamofobia, rasizm i nienawiść, w Europie nasilają się”, zaznaczył.