Święto Trzech Króli w Europie: We Włoszech prezenty od starej wiedźmy. W Niemczech picie piwa na… wzmocnienie organizmu

6 stycznia każdego roku chrześcijanie obchodzą Święto Objawienia Pańskiego potocznie zwane Świętem Trzech Króli. W kalendarzu chrześcijańskim jest to jedno z najdawniej ustanowionych świąt. [via Canva]

6 stycznia każdego roku chrześcijanie obchodzą Święto Objawienia Pańskiego potocznie zwane Świętem Trzech Króli. W kalendarzu chrześcijańskim jest to jedno z najdawniej ustanowionych świąt. Natomiast Kościół prawosławny rozpoczyna właśnie święta Bożego Narodzenia. Jakie tradycje wiążą się z 6 stycznia w Europie?

 

 

Decyzją parlamentu w Polsce od 2011 r. Święto Trzech Króli jest znowu dniem wolnym od pracy. Wnioskodawcą projektu był prezydent Łodzi Jerzy Kropiwnicki, który dla inicjatywy obywatelskiej zebrał około 600 tys. głosów poparcia, jednak Sejm w latach 2008-2009 dwukrotnie odrzucał ustawę. Ostatecznie została ona przegłosowana za trzecim razem we wrześniu 2010 r.

Wcześniej Trzech Króli zostało zniesione decyzją I sekretarza KC PZPR Władysława Gomułki z 1960 r.

Święto Objawienia Pańskiego jest dniem wolnym od pracy również w kilku krajach europejskich: Austrii, Grecji, Finlandii, na Cyprze, w Chorwacji, Hiszpanii, Słowacji, Szwecji, Włoszech, Liechtensteinie, trzech „katolickich” landach Niemiec (Bawarii, Badenii-Wirtembergii oraz Saksonii-Anhalt). Poza Europą dzień wolny od pracy 6 stycznia jest też w Wenezueli.

Bez smartfona, w saunie, popijając szampana. Oto jak Europejczycy spędzają Boże Narodzenie / Świąteczny Briefing z Europy

Boże Narodzenie w Europie, czyli świąteczny briefing z europejskich stolic – 24 grudnia.

Pierwotny charakter Święta Objawienia Pańskiego

Słowo objawienie dobrze oddaje pierwotny charakter tego święta. Niegdyś upamiętniało ono całość objawienia Chrystusa światu od narodzin, przez wizytę Trzech Króli, chrzest w Jordanie, aż po pierwszy cud w Kanie Galilejskiej.

We wschodnich kościołach kładziono nacisk na upamiętnianie Święta Trzech Króli na równi z Bożym Narodzeniem. Wizyta magów była jednak świętowana niż 25 grudnia. Kościół katolicki  uznał natomiast Boże Narodzenie jako wydarzenie ważniejsze. Ostatecznie jest ono upamiętniane jako wizyta trzech króli u nowonarodzonego Jezusa w Betlejem.

Kontrowersje jednak wzbudza niekiedy określenie „wizyta magów”. W odwołaniu Nowego Testamentu w Ewangelii św. Mateusza nie ma mowy o królach a o magach.

Słowo mag miało niegdyś inne znaczenie niż obecnie. Starożytny lub średniowieczny mag był osobą uczoną. Natomiast w czasach spisywania Ewangelii magowie byli uznawani za kapłanów wschodnich religii i kultów oraz uczonych.

We wczesnych przedstawieniach sceny ze składaniem darów liczba magów sięgała od dwóch do dwunastu. Biblia natomiast przekazuje tylko liczbę darów, które miały zostać przekazane Jezusowi – mirrę, kadzidło i złoto.

Stąd w późniejszej tradycji przyjęło się, że magów-uczonych było trzech, tyle ile darów. W VIII w. pojawiły się dopiero ich imiona Kacper, Melchior i Baltazar. Następnie pojawiła się interpretacja, że byli oni królami. Miało to zaakcentować fakt, że potężni i bogaci królowie składają dary biednemu Jezusowi w Betlejem.

Kolejne święta z pandemią. Obostrzenia pokrzyżują plany Europejczykom?

Tegoroczne święta Bożego Narodzenia są już drugimi, obchodzonymi podczas pandemii koronawirusa.

Europejskie zwyczaje upamiętniania 6 stycznia

W Polsce dzień ten jest wolny od pracy oraz jest świętem nakazanym. Oznacza to, że katolicy mają obowiązek uczestniczyć tego dnia we mszy świętej. Na pamiątkę darów, jakie królowie przynieśli do Jezusa, święci się w kościołach kadzidło i kredę, a wierni zabierają je do domu.

Na drzwiach wejściowych wypisują, święconą kredą, litery C†M†B (inicjały trzech mędrców) oraz aktualny rok. Po łacinie skrót odczytywany jest jako błogosławieństwo – Christus Mansionem Benedicat, czyli „Chryste błogosław temu domowi”. Coraz bardziej popularnym zjawiskiem w Polsce, są organizowane Orszaki Trzech Króli, które przechodzą przez główne ulice miast.

W Hiszpanii, gdzie 6 stycznia również jest dniem wolnym od pracy, organizowane są liczne parady i pochody. W ich trakcie trzej królowie odwiedzają i pozdrawiają mieszkańców. Zgodnie z hiszpańską tradycją to 6 stycznia, a nie 24 grudnia, dzieci otrzymują prezenty.

Oczywiście jeśli były grzeczne, a noc wcześniej zostawiły dla trzech króli smakołyki, a dla ich wielbłądów wodę i herbatniki. Tradycyjnym przysmakiem jedzonym tego dnia w Hiszpanii jest Roscon de Reyes – czyli drożdżowy keks z bakaliami, kremem i kandyzowanymi owocami.

W Chorwacji tego dnia ulicami miast przechadzają się dzieci przebrane za mędrców. Odwiedzają domy i wspólnie kolędują. Jest to również czas kiedy święci się wodę, zabiera się ją do domów i skrapia pola, sady, winnice. Przez kapłanów święcone są domy oraz mieszkańcy.

Również w Grecji Święto Trzech Króli związane jest z wodą święconą. Zwyczajem kierowanym tylko dla mężczyzn, jest ceremonia, w której kapłan wrzuca do morza krzyż. Mężczyzna, który go wyłowi jako pierwszy, w danym roku obdarowany zostanie zdrowiem i dostatkiem. Podobnie tradycje tę kultywuje się w Macedonii Północnej.

Tradycja posłużyła za pretekst do opowiedzenia historii Petrunii – młodej Macedonki walczącej z patriarchalnymi normami społecznymi – w uhonorowanym w 2019 r. nagrodą LUX Parlamentu Europejskiego filmie pt. Bóg istnieje, a Jej imię to Petrunia w reżyserii Teony Strugar Mitevskiej.

We Włoszech 6 stycznia jest dniem szczególnie radosnym dla dzieci. Otrzymują one słodycze lub cukrowy węgielek. Święto Trzech Króli przybrało zwyczajową nazwę Befana, a jego symbolem jest ubrana w łachmany wiedźma – La Befana – która ukrywa podarki w tradycyjnych pończochach.

6 stycznia do miast zjeżdżają się jarmarczni sztukmistrzowie i wesołe miasteczka. Na Piazza Navona w Rzymie odbywa się co roku największa feta. Dniem wolnym od pracy stało się ponownie po interwencji papieża Jana Pawła II w 1986 r.

W Niemczech Święto Trzech Króli (Heilige Drei Könige) ma długą tradycję. Najbardziej charakterystyczną cechą jest wspólne kolędowanie dzieci, które jest zarazem największą akcją charytatywną na świecie z udziałem najmłodszych.

Wspólne kolędowanie od 1984 r. organizuje Federacja Niemieckiej Młodzieży Katolickiej (BDKJ). W Kolonii popularna jest tradycja pieczenia królewskiego ciasta, w którym ukrywa się monetę lub fasolę. Członek rodziny, który znalazł niespodziankę w swoim kawałku ciasta, zostaje symbolicznym królem i chroni dom przed nieszczęściami i duchami.

W Kolonii znajdują się również relikwie Trzech Króli. W 1164 roku przywiózł je abp Rainald vov Dassel, kierujący kancelarią cesarza Fryderyka Barbarossy. Trzej Królowie są patronami miasta, a ich symbol, trzy korony zostały umieszczone na jego herbie.

Inną tradycją związaną z 6 stycznia jest „Kraft antrinken”. Polega ona na piciu piwa w celach wzmocnienia organizmu. Pije się wtedy mocne piwo, a dokładnie 12 piw, by zyskać siłę na każdy miesiąc w roku.

Tradycyjne gofry i choinka dekorowana przez Dzieciątko Jezus. Jakie są święta Słowaków?

Mimo geograficznej bliskości, zwyczaje naszych sąsiadów są nieco inne.

Prawosławne Boże Narodzenie

Święto Objawienia Pańskiego w tradycji prawosławnej nazywane jest Epifanią. Zgodnie z kalendarzem juliańskim, Święto Trzech Króli obchodzone jest 19 stycznia. 6 stycznia natomiast wyznawcy prawosławia i grekokatolicy obchodzą Wigilię Bożego Narodzenia.

Boże Narodzenie w Kościele prawosławnym poprzedza 40-dniowy post, który ma być czasem duchowego przygotowania. Wielu wiernych rezygnuje wówczas z posiłków mięsnych, a nawet nabiału, utrzymując surowy post zwłaszcza w ostatnim przedświątecznym tygodniu. Bezwzględny post obowiązuje w wigilię.

W czasie postnej kolacji (w klasztorach nie podaje się nawet ryb), odbywa się jedyny posiłek tego dnia, wierni dzielą się prosforą – pszennym chlebem używanym w Cerkwi do konsekracji i komunii, który jest odpowiednikiem opłatka w Kościele katolickim. Wielu prawosławnych zasiądzie do wigilii po wieczornym nabożeństwie, inni udadzą się do cerkwi na nocne uroczystości. W związku z pandemią, odbywać się one będą z zachowaniem obostrzeń sanitarnych.