Sylwester i Nowy Rok w Europie: Przeganianie złych duchów, wróżenie z metalu i wyrzucanie starych przedmiotów przez okno

nowy-rok-sylwester-obchody-europa-polska-ue-tradycje

Noworoczne tradycje różnią się między sobą w wielu regionach Europy. / źródło: Unsplash [Ray Hennessy]

Sylwester i Nowy Rok kojarzą się głównie z szampanem, fajerwerkami, głośną muzyką i zabawą w gronie rodziny, przyjaciół albo w klubach. Jednak nie wszędzie w Europie noworoczne tradycje wyglądają tak samo.

 

 

Mimo ograniczeń pandemicznych i zanikania z roku na rok obecnych od wielu wieków lokalnych i regionalnych tradycji, w różnych zakątkach Europy wciąż można doświadczyć kulturowej różnorodności.

Podsumowanie roku 2021 w Polsce, Europie i na świecie

Jakie wydarzenia zdominowały przekaz medialny i uwagę świata w mijającym roku?

Tradycje noworoczne w Europie

Na Półwyspie Iberyjskim uniwersalną tradycją jest zjedzenie dwunastu winogron, gdy zegar wybije godzinę dwunastą. Ta praktyka – podobnie jak większość noworocznych rytuałów – gwarantować ma szczęśliwy nowy rok. 

Od XIX w. na noworocznych stołach (i szerzej – w okresie od początku grudnia do początku stycznia) w Portugalii pojawia się Bolo Rei, czyli w dosłownym tłumaczeniu “królewskie ciasto”. Ten niemały okrągły wypiek w kształcie obwarzanka tradycyjnie zwieńczony jest kolorową plejadą równie niemałych kawałków kandyzowanych owoców.

W Hiszpanii na stołach, zamiast bardziej znanego w skali globalnej szampana, pojawia się cava, produkowane głównie w tym kraju białe wino musujące, które mimo tych znacznych podobieństw szampanem nie jest.

W położonej na wschodzie kraju Katalonii pojawia się mityczna postać, znana jako L’homme dels nassos, czyli mężczyzna o wielu nosach. Według legendy ma on posiadać tyle nosów, ile pozostało dni do końca roku. Poszukują go głównie dzieci, które nie zawsze zdają sobie sprawę z tego, że poszukiwany dnia 31 grudnia ma zaledwie jeden nos.

Hiszpania dzieli też pewną specyficzną tradycję z Włochami. W obu krajach od czasów starożytnych na obchody noworoczne mieszkańcy krajów zakładają czerwoną bieliznę. Na południu Włoch równie starym, już przechodzącym do historii zwyczajem, jest wyrzucanie niepotrzebnych i starych przedmiotów przez okno.

Na włoskim stole podczas tradycyjnego obiadu często pojawiają się dania z raciczek lub flaczków wieprzowych, a rzadziej praktykowaną współcześnie tradycją jest podawanie zupy z soczewicy – jej okrągłe nasiona przypominają monety, więc zjedzenie dwunastu łyżek zupy, gdy dzwon wybił dwunastą, oznaczało dostatek w nadchodzącym roku.

Nietypowe tradycje występują też w krajach Beneluksu. W Niderlandach nowy rok wita się wbiegnięciem do mroźnego morza. W Belgii życzenia noworoczne składa się nie tylko ludziom, ale również krowom, podczas gdy w Luksemburgu je się marcepanowe świnki i ciasto maślane w kształcie kalendarza.

W niektórych noworocznych tradycjach pojawia się też wróżenie przyszłości. Tak jak w Polsce z okazji Andrzejek wróży się za pomocą stopionego wosku wlewanego do wody, to samo w Niemczech i Finlandii robi się… z użyciem metalu. W tym pierwszym kraju do wróżenia używa się roztopionego ołowiu, a w drugim cyny. Wróżby potem formułuje się na podstawie utworzonych z metalu kształtów.

Tak jak w przypadku wróżenia z metalu, inne zaskakująco podobne do siebie tradycje znaleźć można w zupełnie przeciwnych zakątkach Europy. Zarówno na Łotwie jak i w Bułgarii tradycją jest wrzucanie monet do tradycyjnego noworocznego ciasta. Odnalezienie monety w kawałku ciasta w obu krajach jest uznawane za dobry znak.

Sylwester i Nowy Rok w UE: Duńczycy tłuką talerze. Holendrzy jedzą pączki a Hiszpanie winogrona

Jakie są tradycyjne zwyczaje sylwestrowe i noworoczne w krajach UE?

Tradycje noworoczne na Wyspach Brytyjskich

Na Wyspach Brytyjskich zachowało się wiele dawnych zwyczajów, niektórych pochodzących z kultury celtyckiej, ale też nordyckiej, przyniesionej na te tereny przez wikingów około tysiąca lat temu.

Obchodzone w Szkocji Hogmanay jest mieszanką tych dwóch kultur. U źródeł tej tradycji jest święto przesilenia zimowego, praktykowane niegdyś przez okupujących przez wiele wieków część regionu wikingów oraz Samhain, celtyckie święto obchodzone na czas końca żniw.

To święto odpowiadające naszemu sylwestrowi obchodzi się różnie, zależnie od regionu Szkocji. W miasteczku Stonehaven nocą przez ulice przechodzą osoby wymachujące przyczepionymi do łańcucha płonącymi kulami, a w wielu innych miejscowościach pali się ogniska lub pochodnie. W regionie Highlands z okazji Nowego Roku dom błogosławi się dymem z jałowca oraz zakrapia wodą, po czym gospodyni domu serwuje whiskey.

Podczas walijskiego Calennig tradycją jest wymienianie się prezentami i dawanie pieniędzy. Dziś najczęściej prezenty zastąpione zostały podarunkiem chleba i sera. Dzieci natomiast dostają jabłkowe “szaszłyki” z rodzynkami i innymi owocami.

W Irlandii natomiast imprezy noworoczne w rodzinnym gronie są okazją do wspominania zmarłych przodków. Oprócz tego, zwyczajowo po północy, domownicy wypuszczają stary rok tylnymi drzwiami domu, po czym wpuszczają nowy rok przednimi. By wygonić stary rok, w ściany i drzwi uderza się też wypieczonym specjalnie do tego celu bochenkiem chleba.

Bez smartfona, w saunie, popijając szampana. Oto jak Europejczycy spędzają Boże Narodzenie / Świąteczny Briefing z Europy

Boże Narodzenie w Europie, czyli świąteczny briefing z europejskich stolic – 24 grudnia.

Lokalne tradycje obchodzone są też w Polsce

W Polsce również można doszukać się regionalnych i lokalnych tradycji noworocznych, różniących się znacznie od współcześnie pospolitych obyczajów. Z roku na rok jednak te obrzędy zanikają, wypierane przez globalne trendy.

Część tych tradycji wciąż praktykowana jest na Kaszubach. Jedną z nich jest trąbienie na bazunach, czyli długich, bo dochodzących do ponad półtora metra długości trąbach. Służyły one kiedyś do komunikacji między pastuchami i rybakami poławiającymi w jeziorach, ale w okresie noworocznym używane są do odganiania złych duchów.

Górale żywieccy natomiast organizują tak zwane Dziady Noworoczne. Uczestnicy przechodzących przez wsie orszaków przebrani są za różne zwierzęta, głównie konie i niedźwiedzie, postaci, takie jak diabły, śmierć, czy za mieszkających kiedyś w regionie Żydów i Romów. Przebierańcy tańczą i grają tradycyjne tańce i piosenki oraz składają mieszkańcom życzenia. Tradycja ta jest swoistym obrzędem, notabene wpisanym na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego.

Kiedyś w całej Polsce praktykowane były różne regionalne tradycje. Przybierały one często formę wróżenia przyszłości, np. z pogody i z nieba lub przeganiania starego roku, np. strzałami z batów. Część dawnych noworocznych obrzędów było kontynuacją obchodów bożonarodzeniowych, szczególnie na wschodzie Polski, gdzie kolędowano aż do nowego roku.

Kolejne święta z pandemią. Obostrzenia pokrzyżują plany Europejczykom?

Tegoroczne święta Bożego Narodzenia są już drugimi, obchodzonymi podczas pandemii koronawirusa.

Kolejny rok świątecznych obostrzeń

Podobnie jak w zeszłym roku, w wielu krajach europejskich imprezy noworoczne będą ograniczone ze względu na pandemię koronawirusa i spowodowane nią obostrzenia sanitarne.

Już drugi rok z rzędu Niemcy nie zobaczą pokazów sztucznych ogni. Rząd zakazał używania fajerwerków podczas noworocznych obchodów, ponieważ co roku powodują one wiele wymagających hospitalizacji wypadków, co stwarzałoby problemy dla przeciążonych pandemią COVID-19 szpitali.

Wiele miast w Niemczech i Hiszpanii z powodu ciężkiej sytuacji pandemicznej postanowiło w tym roku odwołać noworoczne wydarzenia publiczne. Ograniczenia w wielkości imprez wprowadziła m.in. Francja, Portugalia i Czechy. Żadnych legalnych imprez noworocznych nie będzie natomiast we Włoszech oraz objętej lockdownem Austrii i Holandii.

Restrykcje pandemiczne w Europie i na świecie. Gdzie Sylwester obędzie się bez hucznych imprez?

To już drugi Sylwester, który spędzamy w obecności pandemii COVID-19.

 

Redakcja EURACTIV.pl życzy wszystkim czytelnikom dobrej, bezpiecznej zabawy w sylwestrową noc, a w nowym roku pomyślności, spełnienia najskrytszych marzeń i – co najważniejsze – dużo zdrowia!