Jak Trójkąt Weimarski może wesprzeć rozwój Partnerstwa Wschodniego

DISCLAIMER: Stwierdzenia i opinie zawarte w tym artykule odzwierciedlają poglądy autora i nie przedstawiają stanowiska redakcji EURACTIV.pl

Łącznie projekty będą wymagały szacunkowej inwestycji w wysokości prawie 13 miliardów euro i przewidują łącznie 4800 kilometrów dróg i kolei, 6 portów i 11 centrów logistycznych

Zaangażowanie Unii Europejskiej we wschodnim sąsiedztwie stanowi przyszłościową inwestycję w bezpieczeństwo i dobrobyt Europy. W świecie narastających zależności w wymiarze wewnętrznym i zewnętrznym, rozwój naszych sześciu wschodnich sąsiadów wpływa także na nas.

 

Przed piątym szczytem Partnerstwa Wschodniego (24 listopada 2017 r.) w Brukseli Unia Europejska może wykazać się znacznymi osiągnięciami. Układy stowarzyszeniowe / DCFTA z Ukrainą, Mołdawią i Gruzją wytyczyły jasny program reform. Obywatele tych trzech państw, jeśli posiadają paszporty biometryczne, korzystają z dobrodziejstw ruchu bezwizowego. Ponadto wzmocniona umowa o partnerstwie (CEPA) z Armenią, postępy w negocjacjach w sprawie nowej umowy z Azerbejdżanem i wzmocnione kontakty z Białorusią dowodzą zdolności adaptacyjnych Partnerstwa Wschodniego w zmieniających się okolicznościach.

Jednakże wyzwania są poważne: wystarczy wskazać choćby na rozpowszechnioną korupcję, zawłaszczanie struktur państwowych przez zorganizowane grupy interesów (choć w różnym stopniu) i presję ze strony Rosji. Pięciu z sześciu wschodnich partnerów UE boryka się z nierozwiązanymi konfliktami na swoim terytorium – w najostrzejszej formie na Ukrainie. Partnerstwo Wschodnie znajduje się zatem na rozdrożu. Ponieważ wdrażanie umów z poszczególnymi krajami jest procesem długoterminowym, głównym zadaniem jest zakotwiczenie reform w trudnym środowisku zewnętrznym i wewnętrznym.

Trójkąt Weimarski może być motorem silniejszej Europy, która w pełni wykorzystywałaby swój potencjał i zapewniła bezpieczeństwo we własnym sąsiedztwie. W 2009 r. Polska zabiegała o uruchomienie Partnerstwa Wschodniego. Niemcy są ważnym graczem w regionie, przede wszystkim w sferze gospodarczej. Francja natomiast będzie głównym podmiotem bezpieczeństwa w UE po wyjściu Wielkiej Brytanii. Wobec narastających wyzwań niezbędna jest ściślejsza koordynacja między Niemcami, Francją i Polską w polityce zagranicznej. Dzięki temu zwiększyłaby się także spójność polityki UE wobec wschodnich sąsiadów.

Jakie działania powinny podjąć Polska, Niemcy i Francja?

Aby zapewnić dalsze postępy Partnerstwa Wschodniego, Trójkąt Weimarski powinien promować trojaką zmianę na poziomie UE.

Po pierwsze konieczne jest przejście od polityki zorientowanej na rząd do polityki zorientowanej na obywateli. Dotychczas UE prowadziła przede wszystkim dialog na poziomie rządowym i eksperckim, podczas gdy konkretne oddziaływanie Partnerstwa Wschodniego pozostaje praktycznie nieznane w społeczeństwie. Żeby zapewnić szerokie poparcie opinii publicznej dla swojej polityki UE powinna wykazać się konkretnymi rezultatami, które polepszyłyby sytuację mieszkańców państw partnerskich.

Potrzebne jest zatem większe wsparcie dla sektora gospodarki, zwłaszcza małych i średnich przedsiębiorstw, co pozwoliłoby wzmocnić klasę średnią. Z kolei modernizacja i rozwój transgranicznej infrastruktury i korytarzy transportowych sprzyjałaby ożywieniu wymiany handlowej i mobilności w regionie. Zniesienie opłat roamingowych dla krajów Partnerstwa Wschodniego stanowiłoby ważny krok ku zbliżeniu większej liczby mieszkańców Europy. Warte rozważenia jest również włączenie tych państw do Jednolitego Obszaru Płatności w Euro w celu promowania transgranicznych kontaktów biznesowych.

Po drugie należy przejść od technicznego do szerszego politycznego rozumienia reform. Dotąd priorytetem UE było dostosowanie ustawodawstwa do dorobku prawnego UE dotyczącego handlu i warunkowość sektorowa. Mniej uwagi poświęcano głębokim zmianom politycznym, które prowadziłyby do demokratycznego i przejrzystego kształtowania polityki. Niedociągnięcia wąskiego rozumienia transformacji uwidoczniło niespójne dostosowanie do wymogów UE w politycznie wrażliwych dziedzinach, takich jak walka z korupcją.

Większy nacisk powinien być dlatego położony na dobre rządzenie i praworządność, co wymaga również ściślejszego stosowania warunkowości politycznej. UE powinna promować większe zaangażowanie szerszej gamy organizacji społeczeństwa obywatelskiego (w tym związków zawodowych, organizacji konsumenckich i organizacji młodzieżowych) oraz małych przedsiębiorców w proces polityczny.

Pożądana jest wreszcie zmiana postrzegania wschodnich sąsiadów w sferze bezpieczeństwa, prowadząca do bardziej partnerskiego podejścia. Różne zagrożenia bezpieczeństwa, a także walka z przestępczością zorganizowaną i terroryzmem wymagają współpracy. Wspólne działania można podjąć w szczególności w dwóch obszarach: reformy sektora bezpieczeństwa i walki z nielegalnym handlem bronią strzelecką i lekką.

Priorytet dla dużych projektów

Trójkąt Weimarski mógłby zainicjować nowe flagowe projekty UE, które przyniosłyby namacalne rezultaty dla obywateli państw Partnerstwa Wschodniego.

Niewiele instytucji wyraża pełnię ducha europejskiego tak jak uniwersytety. W ścisłym dialogu ze swoimi odpowiednikami z krajów partnerskich ministrowie szkolnictwa wyższego, bazując na wcześniejszych doświadczeniach europejskich i dwustronnych, mogliby opracować projekt utworzenia Uniwersytetu Partnerstwa Wschodniego.

Digitalizacja może pomóc w poprawie usług publicznych dla obywateli, zwłaszcza na poziomie lokalnym. Trójkąt Weimarski powinien promować rozwój zestawu narzędzi e-demokracji obejmujący technologię i infrastrukturę, towarzyszące ramy prawne oraz edukację obywatelską w zakresie e-demokracji. Wspólne centrum eksperckie mogłoby sprzyjać skupieniu zasobów i wiedzy w zakresie e-demokracji.

Niedocenianym problemem pozostają skutki psychiczne nierozwiązanych konfliktów na terytorium państw Partnerstwa Wschodniego. Trójkąt Weimarski mógłby opracować wspólną propozycję utworzenia ośrodka leczenia urazów pokonfliktowych. Taka instytucja umożliwiłaby wschodnim sąsiadom rozwój własnej specjalizacji i świadczenie wsparcia w regionie.

 

Link do pełnej wersji publikacji Fundacji Genshagen „(Re-)Engaging our Partners to the East. What the Weimar Triangle should do for the Eastern Partnership” znajduje się TUTAJ.

 

Rekomendacje polsko-francusko-niemieckiego zespołu ekspertów, powołanego i koordynowanego przez Fundację Genshagen w 2017 r.