Koniec traktatu INF wzmacnia wątpliwości o bezpieczeństwo Europy

Pocisk Iskander, źródło: Ministerstwo Obrony Federacji Rosyjskiej

Pocisk Iskander, źródło: Ministerstwo Obrony Federacji Rosyjskiej

W ubiegły piątek sekretarz stanu Mike Pompeo ogłosił wycofanie USA z traktatu o kontroli zbrojeń obejmującego naziemną broń nuklearną o zasięgu od 500 do 5,5 tys. kilometrów (INF). Koniec układu może wskazywać na rosnące napięcie pomiędzy supermocarstwami oraz możliwe zagrożenie dla Europy.

 

Prezydent USA Ronald Reagan i ostatni lider ZSSR Michaił Gorbaczow podpisali traktat INF 8 grudnia 1987 r. w Waszyngtonie, potwierdzając działania w kierunku zakończenia zimnej wojny. Podpisanie INF zapewniło spokój krajom europejskim poprzez ograniczenie liczby naziemnych rakiet jądrowych. Traktat INF miał m.in. zapewnić bezpieczeństwo Europy w razie konfliktu pomiędzy USA a Rosją.

Przed jego podpisaniem NATO oferowało krajom Układu Warszawskiego wzajemne ograniczenie stosowania rakiet balistycznych. Propozycja była zainspirowana stanem gwarantowanego wzajemnego zniszczenia wynikłego z zwiększonej aktywności wojskowej NATO i bloku wschodniego.

Rosnące napięcie

W lipcu 2014 r. były prezydent USA Barak Obama oskarżył Moskwę o niedotrzymywanie postanowień traktatu INF w odpowiedzi na rosyjskie testy naziemnych, samosterujących pocisków nuklearnych. Kreml zaprzeczył zarzutom naruszenia traktatu twierdząc że wykorzystana rakieta 9M729 nie jest objęta zakazami wynikającymi z INF. USA nie zdecydowały się wówczas na wycofanie się z INF tylko ze względu na Europę i jej obawy przed kolejnym wyścigiem zbrojeń.

W październiku 2018 r., Donald Trump ogłosił zamiar zerwania umowy, odnosząc się do incydentu z 2014 r. W tym samym czasie prezydent Rosji Władimir Putin ostrzegł przed podjęciem przez Moskwę „odpowiednich kroków” w przypadku wykonania wrogich posunięć przeciwko jego państwu.

INF: USA i Rosja wycofują się z traktatu rozbrojeniowego

W ubiegłym tygodniu najpierw Amerykanie, a następnie Rosjanie, wycofali się z przestrzegania traktatu, który zakazywał budowy i rozmieszczania rakiet średniego zasięgu (INF).
 

Oba państwa zdecydowały się na wycofanie z traktatu dotyczącego kontroli broni jądrowej, który został podpisany w 1987 roku i …

Reakcja Europy

Dzień przed zakończeniem traktatu Niemcy naciskały na zachowanie międzynarodowej struktury kontroli zbrojeń wprowadzonej przez INF. W oświadczeniu, minister spraw zagranicznych tego kraju Heiko Maas zasugerował, że to Rosja jest winna wygaśnięciu traktatu.

„Wraz z końcem INF Europa traci część swojej gwarancji bezpieczeństwa” – powiedział Maas. „Jestem przekonany że musimy ponownie uzgodnić zasady dotyczące demobilizacji i kontroli broni masowego rażenia, aby zapobiec nowemu wyścigowi zbrojeń” – dodał szef niemieckiej dyplomacji.

Austriacki minister spraw zagranicznych Alexander Schallenberg wezwał natomiast USA i Rosję do złożenia dobrowolnej deklaracji o wstrzymaniu się od rozlokowania pocisków nuklearnych w Europie.

Odpowiedź NATO

Odpowiedź Sojuszu Północnoatlantyckiego na wzrost napięci wokół INF jest jednoznaczna.

„Mamy inne podejście niż Rosja, co oznacza że nie rozmieścimy i nie mamy zamiaru rozmieszczać broni jądrowej w Europie” – powiedział sekretarz generalny NATO Jens Stoltenberg w lipcu na konferencji prasowej w czasie forum bezpieczeństwa w Aspen. „Mamy za to opcje nienuklearne: konwencjonalna obrona przeciwrakietowa i zwiększona gotowość sił zbrojnych.

W lutym, ministrowie obrony państw członkowskich NATO omawiali zastosowanie środków zapobiegawczych. Plan sojuszniczy przewiduje rozmieszczenie do końca roku 30 zmechanizowanych batalionów, 30 eskadr lotniczych i 30 statków bojowych w ciągu 30 lub mniej dni. Niedawno ujawniony raport zdradził lokalizacje baz nuklearnych USA i NATO w Europie. Znajdują się one w Kelne Brogel w Belgii, Büchel w Niemczech, Aviano i Ghedi-Torre we Włoszech, Volkel w Holandii i Incirlik w Turcji. Wyciek tych informacji przyczynił się do ponownej debaty na temat możliwości zbrojnych Europy.

„Możliwe, że do czasu kolejnego spotkania ministrów obrony w październiku zostaną przedstawione pierwsze elementy zdolności obronnych NATO, ale wątpię że pojawi się opcja nuklearna” – powiedział Didier Audenaert, starszy doradca w Królewskim Instytucie Spraw Międzynarodowych Egmont w rozmowie z EURACTIV. „Myślę że każdy rozsądny człowiek zlikwidowałby wszystkie pociski jądrowe, gdyby istniała możliwość weryfikowalnego sposobu likwidacji broni nuklearnej. Nie ma dla nich miejsca w obecnym świecie”.

W międzyczasie Europa musi na nowo rozpatrzeć swoje podejście do bezpieczeństwa. „W Unii Europejskiej brakuje adekwatnej polityki obrony, zdolności wojskowych i możliwości planowania, dlatego współpraca UE z NATO jest bardzo istotna” – mówił Audenaert.

Stany Zjednoczone chcą by to Unia odgrywała najważniejszą rolę w PESCO

Amerykański rząd stwierdził, że to Unia Europejska i inne nienależące do Unii państwa sojusznicze NATO powinny odgrywać główną rolę w europejskim pakcie bezpieczeństwa – podają dyplomatyczne źródła w dniu 27 lutego.
 
 
Wiadomość, wysłana do ministerstw obrony i  spraw zagranicznych państw …

Prognoza działań Europy

„Traktat INF był podstawą europejskiego bezpieczeństwa. Bez niego Stany Zjednoczone i Rosja ponownie będą miały swobodę rozwijania i wdrażania systemów broni rakietowej średniego zasięgu. Istnieje ryzyko że Europa znów stanie na linii ognia i poniesie konsekwencje w razie kryzysu” – mówił Bruno Lete, analityk ds. bezpieczeństwa transatlantyckiego w Niemieckim Funduszu Marshalla (GMF).

Lete twierdzi, że trudno przewidzieć rolę Unii Europejskiej w trakcie rosnącego napięcia w związku z końcem traktatu INF. Nie wiadomo również jak Europa ma zareagować na wypadek prośby Amerykanów o rozmieszczanie broni nuklearnej w celu odstraszenia Rosji. Waszyngton jeszcze nie wystosował takiej prośby, jednak zdaniem analityków jest szansa, że może do tego dojść w następnych kilku miesiącach.

W przypadku odmowy ze strony Europy może dojść do dalszej erozji relacji transatlantyckich. Zdaniem analityków, zgoda UE na rozmieszczenie amerykańskich pocisków spowoduje sprzeciw europejskich stolic i powrót do sytuacji znanej z czasów zimnej wojny, z Europą jako teatrem rozgrywek wielkich mocarstw. Ewentualna zgoda europejskich krajów na rozmieszczanie pocisków na ich terytoriach „może jednak spowodować podziały wśród członków NATO i UE” – mówi Lete.

Europa potępia zatrzymania po manifestacjach w Rosji

W czasie sobotniej (3 sierpnia) opozycyjnej manifestacji w Rosji zatrzymano przynajmniej 830 osób. Demonstranci domagali się dopuszczenia opozycyjnych kandydatów do udziału we wrześniowych wyborach do Moskiewskiej Dumy Miejskiej. Francja i Niemcy potępiły stłumienie manifestacji.
 

Władzy Moskwy nie wydały zgody na organizację …

Zagrożenie dla dalszej współpracy

Koniec traktatu INF wywołał obawy co do kontynuacji kontroli broni jądrowej. Traktat New START podpisany w kwietniu 2010 r. ma za zadanie zredukowanie o połowę liczby strategicznych wyrzutni rakiet jądrowych. Rosyjskie ministerstwo spraw zagranicznych twierdzi że USA narusza postulaty START-u ponieważ Moskwa nie może potwierdzić zdolności wyrzutni przerobionych na użytek nienuklearny.

Dotychczas nie było mowy o przedłużeniu lub zastąpieniu START-u pomimo zbliżającej się daty jego wygaśnięcia. „Niezgoda USA i Rosji co do umowy obejmującej rakiety jądrowe o średnim zasięgu rodzi niepewność co do przyszłości traktatów zbrojeniowych” – mówi Lete.

“Odejście od INF niweluje zbudowane pomiędzy USA a Rosją zaufanie i zwiększa niepewność w globalnym bezpieczeństwie” – podsumował Lete.