Jakie są perspektywy dla relacji Unii Europejskiej z Rosją?

DISCLAIMER: Stwierdzenia i opinie zawarte w tym artykule odzwierciedlają poglądy autora i nie przedstawiają stanowiska redakcji EURACTIV.pl

UE, Rosja, Putin, Europa, geopolityka

Jednym z celów polityki zagranicznej Władimira Putina (na zdj.) w ostatnich latach była dezintegracja UE. Czy będzie tak również w kolejnej dekadzie? / Foto via twitter [@KremlinRussia]

Unia Europejska i Rosja nie będą w stanie przezwyciężyć swoich nieporozumień w nadchodzącej dekadzie. Mogą jednak, przy spełnieniu pewnych warunków, nawiązać pragmatyczne partnerstwo, które zagwarantuje pokój i stabilność w Europie – piszą analitycy Sabine Fischer i Ivan Timofeev* związani z EUREN, europejsko-rosyjską siecią ekspercką.

 

 

W ostatnim czasie w Unii Europejskiej toczyły się debaty czy Wspólnota powinna utrzymać, zmienić czy odrzucić pięć naczelnych zasad dotyczących polityki względem Rosji.

Dwa lata po wybuchu konfliktu rosyjsko-ukraińskiego, w 2016 r., gdy zasady te zostały przyjęte, wydawało się, że relacje UE-Rosja sięgnęły nieodwracalnie dna. Jednakże nadal istnieją szanse, by odwrócić niekorzystny trend. W jaki sposób? Poniżej prezentujemy kilka scenariuszy na najbliższe kilka lat.

Burza tropikalna Eta dotarła na Florydę / Europa i świat w skrócie

Eta spowodowała duże zniszczenia przez wiatr osiągający ponad 100 km/h. / Europa i świat w skrócie.

UE i Rosja: Ostatnia dekada to pogarszanie relacji

Obustronne oskarżenia o ingerencję w wybory i sprawy krajowe, zamach na Siergieja Skripala i jego córkę Julię w Salisbury w 2018 r. oraz kwestia odpowiedzialności związana z otruciem rosyjskiego opozycjonisty Aleksieja Nawalnego i polityczny kryzys na Białorusi . To tylko kilka „najważniejszych” spraw, które przyczyniły się do pogorszenia relacji między UE i Rosją w ostatnich latach.

Atmosfera wokół wzajemnych stosunków Brukseli i Moskwy została naznaczona przez eskalację konfliktów – jak ten na Ukrainie – i w konsekwencji przedłużaniem przez UE sankcji gospodarczych wobec wschodniego sąsiada.

Negatywne trendy w relacjach UE-Rosja są silnie ukorzenione, ale nie nieodwracalne. Od obu stron zależeć będzie czy relacje te poprawią się, czy przeistoczą się w większy konflikt w nadchodzącej dekadzie.

Taka jest konkluzja wynikająca z raportu „Alternative futures of EU-Russia relations in 2030”, przygotowanego przez EUREN, europejsko-rosyjską sieć ekspercką działającą od 2016 r. i wspieraną z jednej strony przez Komisję Europejską, z drugiej przez Rosyjską Radę Spraw Międzynarodowych (RIAC). 

Rosja: Władimir Putin z immunitetem do końca życia?

Na czym ma polegać nowelizacja ustawy dotycząca immunitetu rosyjskich prezydentów?

Jakie są możliwe scenariusze rozwoju współpracy?

Pierwszy scenariusz, o którym napisali eksperci EUREN, zakłada, że UE i Rosja znajdą się w najbliższych latach na krawędzi konfliktu zbrojnego. Według analityków, Zachód zajęty odbudową gospodarki po pandemii COVID-19, nie będzie zbytnio interesował się Rosją. Tymczasem Władimir Putin nadal będzie rządził z Kremla, wzmacniając podstawy systemu władzy: autorytaryzmu, który bazuje na kapitalizmie państwowym i tłumieniu opozycji. 

Putin będzie wykorzystywał, jak dotychczas, wszelkie zagrożenia zewnętrzne dla prowadzenia asertywnej i nacjonalistycznej polityki zagranicznej, która umożliwia mu umacnianie legitymacji jego władzy, jak po aneksji Krymu w 2014 r. W tym scenariuszu NATO skonsoliduje się wokół zagrożenia ze strony Rosji, a coraz gorsze relacje Waszyngtonu z Moskwą mogą w końcu doprowadzić do nowego wyścigu zbrojeń, wzrostu wrogości i w końcu, jakiejś formy konfrontacji militarnej. 

Drugi z wariantów ekspertów EUREN zakłada dezintegrację Unii Europejskiej. Wskutek braku możliwości poradzenia sobie przez europejskie rządy ze skutkami pandemii, do władzy miałyby dojść ruchy populistyczne.

Również rządzący Rosją mieliby ulec radykalnym tendencjom. Przy braku zainteresowania USA Europą – przez wzgląd na wojnę handlową z Chinami – Waszyngton mógłby jeszcze wprawdzie zawierać sojusze z wybranymi państwami europejskimi, ale związek ów nie byłby tak silny jak jeszcze na początku I kadencji Baracka Obamy.

Tymczasem brak rozwiązania sytuacji na wschodzie Ukrainy oraz eskalacja konfliktu w Donbasie w 2029 r. może – zdaniem analityków EUREN – doprowadzić do konfrontacji Rosji z Zachodem. 

Geopolityka pandemii a Unia Europejska: Mierzyć siły na zamiary czy realizować ambitne cele?

Pandemia koronawirusa stanowi dla Unii Europejskiej okazję do poprawy pozycji na arenie międzynarodowej. Co powinna zrobić Wspólnota, aby nie zmarnować nadarzającej się sposobności?

Przyszłość UE i Rosji to nie tylko konflikt?

Trzeci scenariusz jest uzależniony od politycznych przemian w Rosji. Zakłada on, że w wyniku protestów społecznych w 2024 r. władzę obejmuje polityk młodego pokolenia z prozachodnimi przekonaniami. Jego celem jest doprowadzenie do normalizacji stosunków z Unią Europejską. 

Pod jego rządami Rosja zaprzestaje wspierania separatystów na wschodzie Ukrainy, co toruje drogę dla rozwiązania kilkuletniego konfliktu. W odpowiedzi UE znosi sankcje wymierzone przeciwko Rosji. A po kilku latach – przed 2030 r. UE i Rosja zaczynają współpracować podzielając „wspólne wartości”. 

W czwartym scenariuszu, zarówno Rosja i UE skutecznie radzą sobie z konsekwencjami pandemii COVID-19. Rosją rządzi technokratyczny przywódca, następca Władimira Putina. Skutecznie przeprowadza on administracyjne i ekonomiczne reformy oraz zwalcza korupcję. Poprawia się klimat inwestycyjny. 

Moskwa otwiera się na częściową normalizację relacji z UE. W tym czasie UE przekształca się w bardziej aktywnego gracza na arenie międzynarodowej. Dzięki dyplomacji europejskiej możliwe jest wdrażanie tzw. porozumień mińskich z 2014 r. dotyczących zawieszenia broni na wschodniej Ukrainie.

Jednakże, kluczowe problemy dotyczące bezpieczeństwa i polityki, włączając spór o Krym, pozostają nierozwiązane. Relacje między Rosją i Unią Europejską zamieniają się w „zimne partnerstwo”.

Na jakich filarach oprzeć Unię Europejską po pandemii?

W jakich obszarach powinna rozwijać się integracja europejska?

Jaki scenariusz jest najbardziej wiarygodny?

Większość polityków w Europie wolałoby aby scenariusz współpracy w ramach „wspólnoty wartości” stał się rzeczywistością przed 2030 r., jednak z punktu widzenia rosyjskich konserwatystów, dezintegracja UE nadal jest pożądanym scenariuszem. Dlatego eksperci EUREN zakładają, że „zimne partnerstwo” jest najbardziej realnym scenariuszem przyszłych relacji UE i Rosji. 

Bruksela i Kreml być może nadal nie będą w stanie przezwyciężyć nieporozumień w dwustronnych relacjach w nadchodzącej dekadzie, jednak przy odrobinie dobrej woli, mogą nawiązać pragmatyczne partnerstwo, które zagwarantuje pokój i stabilność w Europie.

 

 

*Sabine Fischer jest starszym pracownikiem naukowym w Niemieckim Instytucie Spraw Międzynarodowych i Bezpieczeństwa w Berlinie. Ivan Timofeev jest dyrektorem w Rosyjskiej Radzie Spraw Międzynarodowych w Moskwie. Oboje koordynują działania EUREN, europejsko-rosyjskiej sieci eksperckiej.