Jan Karski upamiętniony w Brukseli

Wydarzenie zostało zorganizowane przez europosła Jacka Saryusza-Wolskiego (PO, EPL), który tak jak Karski, pochodzi z Łodzi.

R2P

Działania Karskiego mające na celu ochronę Żydów w trakcie II wojny światowej – czyli cywilów, nieuczestniczących w walkach – posłużyły wczoraj w Parlamencie Europejskim (PE) za punkt wyjścia do dyskusji na temat odpowiedzialności za ochronę – czyli R2P.

Jest to doktryna ONZ przyjęta w 2005 r. Określa ona obowiązki państw i społeczności międzynarodowej względem ochrony cywilów na obszarach dotkniętych wojną, przede wszystkim zapobieganie zbrodniom wojennym, zbrodniom przeciw ludzkości i ludobójstwom. Co ważne z punktu widzenia prawa międzynarodowego, zapobieganie zbrodniom określonym w R2P nie jest ograniczane kwestiami suwerenności – innymi słowy, dane państwo nie może zapobiec działaniom społeczności międzynarodowej powołując się na zasadę nienaruszalności swojego terytorium.

Andrzej Towpik, były ambasador Polski przy ONZ, powiedział[1], że R2P jest bardzo obiecującą zasadą, która zmienia rozumienie pojęcia „suwerenności”. Według niego, „zmiana koncepcji suwerenności jest kluczowa dla nowego porządku międzynarodowego”.

Debatujący wczoraj w PE starali się wyjaśnić, co jest potrzebne, by doktryna R2P faktycznie działała – mimo jej formalnego przyjęcia, cały czas się słyszy o tragediach dotykających cywilów w tracie walk zbrojnych, jak choćby podczas trwającej wciąż wojny domowej w Syrii.

Co blokuje R2P?

Saryusz-Wolski stwierdził, że „wola polityczna jest nadal niewystarczająca. Potrzebujemy większego zaangażowania, a także konkretnych ram prawnych, aby przekuć samo poczucie odpowiedzialności w konkretne mechanizmy umożliwiające działanie”.

Jednak dr Jacek Reginia-Zacharski, specjalista ds. bezpieczeństwa międzynarodowego i instytucji międzynarodowych z Uniwersytetu Łódzkiego, powiedział w rozmowie EurActiv.pl, że największą przeszkodą stojącą na drodze praktycznym rozwiązaniom w ramach R2P jest Rada Bezpieczeństwa ONZ (UNSC), a szczególnie część z jej członków stałych.

„Na wrześniowym spotkaniu przywódców Szanghajskiej Organizacji Współpracy (SCO, Shanghai Cooperation Organisation) wydano oświadczenie, w którym podkreśla się, że względy humanitarne, w tym interwencje, nie mogą naruszać podstawowych zasad prawa międzynarodowego, czyli suwerenności i nieingerencji. Jako że w SCO jest dwóch członków stałych UNSC (Chińska Republika Ludowa i Rosja), wskazuje to w jasny sposób, że kompromis w ONZ co do R2P nie jest obecnie możliwy” – podsumowuje Reginia-Zacharski

Po wczorajszej konferencji prezydent RP Bronisław Komorowski otworzył w PE wystawę poświęconą Karskiemu.

Jan Karski

Jan Karski, a właściwie Jan Kozielewski, urodził się w 1914 r. w wielokulturowej ówcześnie Łodzi. Przed II wojną światową był dyplomatą, ale wraz z wybuchem wojny został zmobilizowany jako oficer. Po kampanii wrześniowej był wzięty do niewoli przez armię radziecką, ale udając zwykłego żołnierza udało mu się uniknąć rozstrzelania w Katyniu.

Sowieci przekazali Karskiego Niemcom. Udało mu się jednak uciec z transportu w okolicach Przemyśla. Szybko związał się z działalnością polskiego ruchu oporu i został kurierem rządu podziemnego.

W 1942 r. Cyryl Ratajski, delegat rządu na kraj, wysłał Karskiego do Londynu, by poinformował rząd i aliantów o eksterminacji Żydów. Karski zebrał materiały, w tym mikrofilmy, w warszawskim getcie i obozie przejściowym w Izbicy.

Po przedostaniu się na zachód, Karski spotkał się z najwyższymi rangą przywódcami światowymi, w tym ówczesnym prezydentem Stanów Zjednoczonych Franklinem Delano Rooseveltem, oraz przedstawicielami mediów i kultury. Jednak nikt nie wierzył w jego informacje, traktując je jako typową wojenną propagandę.

Karski po wojnie zdecydował się na pozostanie w USA, gdzie przez 40 lat był wykładowcą na waszyngtońskim Uniwersytecie Georgetown. Za usiłowania ujawnienia prawdy o Holocauście został nazwany przez Instytut Yad-Vashem Sprawiedliwym wśród Narodów Świata. (kk)


[1] Na wrześniowej konferencji Fundacji im. Friedericha Eberta i Centrum Stosunków Międzynarodowych poświęconej problematyce R2P i ochrony cywilów w strefach walk