Fit for 55 przyjęty. Co zawiera? Wszystko co trzeba wiedzieć

OZE, Co2, węgiel, UE, Unia, Komisja europejska, energetyka, EUETS, Fitfor55, Timmermans

Komisja Europejska szacuje, że cena emisji CO2 w 2030 r. może wynieść około 85 euro za tonę, a niektóre analizy mówią o 120 euro. Naszym zdaniem prawdopodobnie należy się spodziewać czegoś pomiędzy. Nasze pierwsze prognozy sugerują, że ceny do 2030 r. sięgną nieco powyżej 85 euro za tonę, przekonuje Florian Rothenberg z ICIS. / Foto via Canva

14 lipca Komisja Europejska ogłosiła pakiet legislacyjny dotyczący klimatu i energii – Fit for 55. Zgodnie z ambicjami klimatycznymi wyznaczonymi przez UE do 2030 r. emisje gazów cieplarnianych mają być zmniejszone o 55 proc. względem roku 1990. Do 2050 r. Unia Europejska ma zamiar osiągnąć zerową emisję netto. Jakie zmiany czekają UE?

 

Europejski Zielony Ład określa szczegółową wizję uczynienia Europy do 2050 r. pierwszym kontynentem neutralnym dla klimatu. Nowy cel klimatyczny wraz z pakietem Fit for 55 są elementami Europejskiego Zielonego Ładu przyjętego w grudniu 2019 r. Propozycje Komisji Europejskiej muszą zostać zaakceptowane przez rządy UE i przez Parlament Europejski, co może potrwać do dwóch lat.

„To decydujące dziesięciolecie w walce z kryzysem klimatycznym i kryzysem różnorodności biologicznej. Unia Europejska wyznaczyła ambitne cele. Osiągnięcie zielonej i zdrowej przyszłości dla wszystkich będzie wymagało znacznych wysiłków w każdym sektorze i w każdym państwie członkowskim. Wspólnie nasze propozycje pobudzą niezbędne zmiany, umożliwią wszystkim obywatelom jak najszybsze odczucie korzyści płynących z działań na rzecz klimatu (…). Transformacja w Europie będzie sprawiedliwa, ekologiczna i konkurencyjna”, podkreślił wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej Frans Timmermans.

„Nie będzie łatwo, ale musimy mieć odwagę, żeby to zrobić. Jeśli damy dobry przykład, wiele innych państw pójdzie naszym śladem”, dodał wiceprzewodniczący.

„Na pewno znajdą się głosy, które powiedzą, że powinniśmy zwolnić. W kontekście zmian klimatycznych chodzi o zmianę całego trybu życia. Jeżeli teraz podejmiemy decyzję o działaniu, możemy odwrócić ten scenariusz, ukształtować naszą przyszłość i wybrać lepszy sposób życia. To powinno nas jednoczyć i napawać nas odwagą. To Europa musi być liderem”, dodała Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen.

Jak Unia Europejska chce wygrać ze zmianami klimatu? Czym jest "Fit for 55"? [WYWIAD]

„Rozwiązania, które dziś są na stole, o których dzisiaj rozmawiamy, nie są jeszcze wystarczające, ale w przyszłości możemy je zmienić i wierzę, że takie zmiany nastąpią”, podkreśla Michael Bloss, poseł do Parlamentu Europejskiego.

Co zakłada pakiet Fit for 55?

Pakiet składa się z 13 wniosków ustawodawczych – niektóre z nich są nowe, inne stanowią zmiany istniejących już przepisów. Do aktualizacji obowiązujących przepisów UE należą: rewizja unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS), reforma rozporządzenia o LULUCF (eng. Land Use, Land Use Change and Forestry), przegląd rozporządzenia ws. wspólnego wysiłku redukcyjnego (ESR), nowelizacja dyrektywy ws. energii odnawialnej (RED), nowelizacja dyrektywy o efektywności energetycznej (EED), rewizja dyrektywy ws. infrastruktury paliw alternatywnych (AFID), nowelizacja rozporządzenia określającego normy emisji CO2 dla samochodów osobowych i dostawczych oraz rewizja dyrektywy ws. opodatkowania energii.

Do nowych propozycji legislacyjnych należą: nowa strategia leśna UE, mechanizm regulacji granicy emisji dwutlenku węgla (CBAM), instrument społeczny na rzecz działań na rzecz klimatu, ReFuelEU Aviation (dotycząca zrównoważonych paliw lotniczych) i FuelEU Maritim (dotycząca ekologizacji europejskiej przestrzeni morskiej).

Szczegółowy opis poszczególnych reform TUTAJ.

Dziś UE zaprezentuje nowy pakiet dla klimatu. Czym jest Fit for 55? [AKTUALIZACJA]

Już w środę (14 lipca) zostanie przedstawiony pakiet legislacyjny dotyczący klimatu i energii – Fit for 55. Czego możemy się spodziewać?

Reformy sprawiedliwe społecznie

„Miejsca pracy i sprawiedliwość społeczna są w centrum transformacji unijnej gospodarki”, kilkukrotnie podkreśliła Ursula Von der Leyen podczas konferencji prasowej prezentującej pakiet Fit for 55.

W perspektywie średnio- i długoterminowej korzyści płynące z polityki klimatycznej UE wyraźnie przewyższają koszty transformacji, jednak w perspektywie krótkoterminowej istnieje zagrożenie, że wywrą presję na gospodarstwa domowe, mikroprzedsiębiorstwa i użytkowników transportu.

W celu załagodzenia ewentualnych negatywnych skutków społecznych, idących w parze z proponowanymi reformami, KE zaproponowała wprowadzenie Społecznego Funduszu Klimatycznego (Social Climate Fund).

Fundusz ma zapewnić specjalne środki finansowe państwom członkowskim, aby wesprzeć obywateli w finansowaniu inwestycji w efektywność energetyczną, nowe systemy ogrzewania i chłodzenia oraz czystszą mobilność.

Społeczny Fundusz Klimatyczny byłby finansowany z budżetu UE z kwoty stanowiącej 25 proc. przewidywanych wpływów z handlu emisjami paliw dla budownictwa i transportu drogowego. Zapewni 72,2 mld euro finansowania państwom członkowskim na lata 2025–2032.

„To bardzo istotne, żeby w ramach tej reformy pamiętać o tym, że potrzebujemy funduszy nie tylko dla dużych podmiotów, nie tylko finansowania inwestycji, ale funduszy, które będą trafiać prosto do ludzi”, podkreśla Joanna Flisowska szefowa działu Klimat i Energia z Greenpeace Polska w rozmowie z EURACTIV.pl.

Reforma EU ETS

Przewodnicząca Komisji Europejskiej Ursula von der Leyen, odnosząc się do systemu ETS, powiedziała: „Emisja CO2 musi mieć pewną cenę, która będzie motywowała konsumentów i producentów, by wybierali rozwiązania czyste. Wiemy, że ten mechanizm działa. Będziemy wzmacniali system handlu emisjami, rozszerzymy go również o dodatkowe sektory”.

Unijny system handlu uprawnieniami do emisji (ETS) nakłada cenę na emisje dwutlenku węgla i co roku obniża limit emisji z niektórych sektorów gospodarki. W ciągu ostatnich 16 lat udało się obniżyć emisje pochodzące z produkcji energii i energochłonnych gałęzi przemysłu o 42,6 proc. Obecnie Komisja proponuje obniżyć całkowity pułap emisji i zwiększyć roczną stopę redukcji.

Komisja proponuje również stopniowe wycofywanie bezpłatnych uprawnień dla lotnictwa i dostosowanie ich do światowego systemu kompensacji i redukcji emisji dwutlenku węgla dla lotnictwa międzynarodowego (CORSIA). Co więcej, liczy na włączenie po raz pierwszy do systemu EU ETS emisji pochodzących z żeglugi.

„Proponowane reformy ETS są bardzo kontrowersyjne, w szczególności dla krajów takich jak Polska, gdyż wpływają one na wzrost cen emisji CO2, a w konsekwencji wzrost cen dla obywateli i przedsiębiorstw”, podkreśla Adrianna Wrona, analityczka ds. energii i klimatu w Fundacji Instrat, w rozmowie z EURACTIV.pl.

„Biorąc pod uwagę różnice pomiędzy transportem i budownictwem Polska najprawdopodobniej powinna ubiegać się o odrębne pule dla tych sektorów. Z drugiej strony warto pamiętać, że KE bierze pod uwagę wpływ tej polityki na najbardziej wrażliwe grupy i dlatego planuje utworzyć specjalny fundusz mający na celu pomoc obywatelom w sfinansowaniu bardziej ekologicznych źródeł ciepła, środków transportu czy termomodernizację”, dodaje ekspertka.

The New Climate and Energy Package. Is Europe Fit for 55?

With the new „Fit for 55 Package” coming along, we invited the MEP Michael Bloss to discuss whether the reforms planned by the EU are ambitious enough to fight the climate crisis. 

Wspólny wysiłek redukcyjny – Effort Sharing Regulation (ESR)

ESR jest jednym z najważniejszych narzędzi mających na celu przezwyciężenie zmian klimatu i zredukowania gazów cieplarnianych w sektorach nieobjętych systemem ETS.

Zgodnie z rozporządzeniem w sprawie wspólnego wysiłku redukcyjnego starania na rzecz redukcji gazów cieplarnianych są dzielone między wszystkie państwa członkowskie UE. Odbywa się to głównie na podstawie bogactwa kraju mierzonego na podstawie PKB na mieszkańca. Najbogatsi członkowie muszą zredukować swoje emisje do 40 proc. poniżej poziomów z 2005 r. do 2030 r. Najbiedniejsi – utrzymać poziom z 2005 r. Krajowe cele sumują się do ogólnego celu ESR 2030 na poziomie – 30 proc. w porównaniu z 2005 r.

Jednak przyjęte w rozporządzeniu 30 proc. redukcji emisji nie współgra z nowym celem całej Unii – 55 proc. do 2030 r.

W rozporządzeniu dotyczącym ESR każdemu państwu członkowskiemu przypisuje się podwyższone cele w zakresie redukcji emisji w odniesieniu do budynków, transportu, transportu morskiego, rolnictwa, odpadów i drobnego przemysłu. Uznając różne punkty wyjścia i możliwości każdego z państw członkowskich, cele te opierać się będą na ich PKB na mieszkańca, przy czym dokonano korekty w celu uwzględnienia opłacalności.

„Polska gospodarka jest póki co niedostosowana do bardziej ambitnych celów redukcji w takich sektorach jak transport, budownictwo, ciepłownictwo, czy rolnictwo. Będzie to wymagało olbrzymiej elektryfikacji, co doprowadzi do wzrostu zapotrzebowania na energię elektryczną i potrzeby przeznaczenia ogromnego nakładu inwestycyjnego zarówno w źródła wytwórcze jak i modernizację sieci”, komentuje Adrianna Wrona z Fundacji Instrat.

Europejscy producenci energii elektrycznej domagają się cła węglowego na import wodoru

Chcą chronić europejską produkcję neutralnego pod względem emisji dwutlenku węgla wodoru przed konkurencją ze strony krajów trzecich.

Dyrektywa o OZE

Produkcja i wykorzystanie energii odpowiada za 75 proc. emisji w UE. Obecny cel udziału OZE w unijnym miksie energetycznym dzięki Fit for 55 zostanie podwyższony z 32 do 40 proc. Wszystkie państwa członkowskie będą musiały przyczynić się do osiągnięcia tego celu.

Konkretne cele zaproponowano w odniesieniu do wykorzystania energii odnawialnej w transporcie, ogrzewaniu i chłodzeniu, budynkach i przemyśle. Aby osiągnąć cele klimatyczne, zaostrzono również kryteria rozwoju w odniesieniu do wykorzystania bioenergii. Państwa członkowskie natomiast będą musiały opracować wszelkie systemy wsparcia dla bioenergii w sposób respektujący zasadę kaskadowego wykorzystania biomasy drzewnej.

„Jak patrzymy na Polskę to należy się tylko cieszyć bo nasza energia węglowa oprócz tego, że jest zakorzeniona w XIX wieku to zanieczyszcza klimat, środowisko, jakość powietrza i do tego jest bardzo droga. Zmiana w kierunku energii odnawialnej z perspektywy czasu jest dla nas bardzo korzystna”, komentuje Marcin Korolec, były minister środowiska, dyrektor Instytutu Zielonej Gospodarki i Fundacji Promocji Pojazdów Elektrycznych, w rozmowie z EURACTIV.pl.

W kwestii regulacji dt. bioenergii Marcin Korolec, zwraca uwagę, że „spalanie biogazu ma taki sam skutek klimatyczny i jest tak samo szkodliwe, jak spalanie gazu kopalnego”. Dodaje również, że „spalanie drewna z polskich lasów to jest zbrodnia biologiczna, środowiskowa i klimatyczna ubrana w eleganckie ubranie europejskie. To jest absurdalne żebyśmy cieli polskie lasy w imię ochrony klimatu”.

Fotowoltaika wchodzi na polskie autostrady

Odnawialne źródła energii mogą w przyszłości pomóc w obniżeniu kosztów utrzymania rozwijającej się sieci drogowej.

Opłata od importu emisji – Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM)

Nowy mechanizm CBAM wprowadzi cenę emisji dwutlenku węgla w odniesieniu do importu wybranych produktów, by zagwarantować, że działania na rzecz klimatu w Europie nie doprowadzą do „ucieczki emisji” (eng. carbon leakage). Ma doprowadzić to do globalnego spadku emisji, zamiast wypychania wysokoemisyjnej produkcji poza Europę. Ma on również na celu zachęcenie przemysłu spoza UE do podjęcia kroków w tym samym kierunku.

„Proponujemy mechanizm, który dostosuje cenę dwutlenku węgla w imporcie do ceny obowiązującej w UE. Przy pełnym poszanowaniu naszych zobowiązań w ramach WTO, zapewni to, że nasze ambicje klimatyczne nie zostaną osłabione przez firmy zagraniczne podlegające lżejszym wymogom środowiskowym. Będzie również zachęcać do bardziej ekologicznych standardów poza naszymi granicami”, podkreślił Komisarz ds. gospodarki Paolo Gentiloni.

The decisive decade to fight climate change. Is the EU doing enough?

„The problem is that the speed at which we reduce our emissions in Europe actually is not in line with the Paris Agreement, so it does not guarantee to keep the temperature rise below 2 degrees”

Emisje związane z użytkowaniem gruntów i leśnictwem (LULUCF)

Państwa członkowskie są współodpowiedzialne za usuwanie dwutlenku węgla z atmosfery, dlatego w rozporządzeniu określono ogólny cel UE w zakresie pochłaniania dwutlenku węgla, odpowiadający 310 mln ton emisji CO2 do 2030 r. By osiągnąć ten cel, państwa członkowskie będą musiały dbać o swoje biotopy obniżające zawartość CO2 i powiększać je. Strategia leśna UE ma na celu poprawę jakości, ilości i odporności lasów w UE. Wspiera ona leśników i biogospodarkę opartą na leśnictwie, utrzymując zrównoważone pozyskiwanie drewna i wykorzystanie biomasy, chroniąc różnorodność i określając plan posadzenia trzech miliardów drzew w całej Europie do 2030 r.

„Lasy mają zasadnicze znaczenie w walce ze zmianami klimatu. Zapewniają one również miejsca pracy i wzrost gospodarczy na obszarach wiejskich (…). Strategia leśna, poprzez łączne uwzględnienie aspektów społecznych, gospodarczych i środowiskowych, ma na celu zapewnienie i wzmocnienie wielofunkcyjności naszych lasów (…). Nowa Wspólna Polityka Rolna będzie okazją do bardziej ukierunkowanego wsparcia dla naszych leśników i zrównoważonego rozwoju naszych lasów”, podkreślił Komisarz UE Janusz Wojciechowski.

Reforma rozporządzenia o normach emisji samochodów osobowych

Aby rozwiązać problem rosnących emisji w transporcie drogowym, wprowadzone zostaną bardziej rygorystyczne normy emisji CO2 dla samochodów osobowych i dostawczych, przyspieszając przejście na mobilność bezemisyjną poprzez wymóg obniżenia średnich emisji z nowych samochodów o 55 proc. od 2030 r. i o 100 proc. od 2035 r. W  rezultacie wszystkie nowe samochody zarejestrowane od 2035 r. będą miały zerową emisję.

„Data zakończenia sprzedaży samochodów spalinowych jest na miarę zburzenia Bastylii. To jest nowy porządek”, komentuje Marcin Korolec.

„To jest zmiana infrastrukturalna, przemysłowa ale na koniec skorzystamy na tym wszyscy jakością powietrza, mniejszym hałasem i mniejszymi emisjami szkodzącymi klimatowi”, dodaje ekspert.

Zmienione rozporządzenie ws. alternatywnych paliw będzie wymagać od państw członkowskich zwiększenia pojemności ładowania zgodnie ze sprzedażą samochodów o zerowej emisji oraz zainstalowania punktów ładowania i tankowania w regularnych odstępach na głównych autostradach: co 60 km w przypadku ładowania pojazdów elektrycznych i co 150 km w przypadku tankowania wodorowego.

„Fit for 55”: Austria wspiera dążenia Komisji Europejskiej w zakresie opodatkowania paliwa lotniczego

Według sygnatariuszy listu wprowadzenie podatku od paliw lotniczych przyczyniłoby się do wspierania innowacji i sprawiedliwej konkurencji.

Głosy krytyki

„To, co przedstawiła Komisja w Fit for 55 jest nieodpowiednie dla naszej planety i niesprawiedliwe wobec społeczeństwa. Bez stopniowego wycofywania paliw kopalnych przemysł paliwowy przerzuci koszty emisji z budynków i transportu na obywateli i nadal będzie osiągać ogromne zyski”, powiedziała Barbara Mariani, kierownik ds. klimatu z Europejskiego Biura Ochrony Środowiska (EEB).

Ponadto podkreślają, że cele w zakresie energii odnawialnej i efektywności energetycznej są znacznie poniżej poziomu ambicji potrzebnego do utrzymania globalnego ocieplania poniżej 1,5°C i nie są wiążące na poziomie krajowym, co może opóźnić transformację energetyczną w państwach członkowskich.

Co więcej, sektory, które generują największe emisje i zanieczyszczenia, takie jak przemysł ciężki i rolnictwo, są nadal wyłączone z wysiłków niezbędnych do przyczynienia się do neutralności klimatycznej. EEB ostrzega również, że Fit for 55 w obecnym kształcie spowoduje przesunięcie kosztów zanieczyszczeń z ich faktycznych sprawców na konsumenta końcowego, jeśli do ETS włączone będzie budownictwo i transport.

EEB wzywa więc państwa członkowskie i Parlament Europejski do żądania zwiększenia ambicji i spójności polityki pakietu Fit for 55, domagając się śmielszych działań w walce ze zmianą klimatu.

„Pakiet Fit for 55 prezentowany przez Komisję Europejską ma u swojej podstawy zasadniczy błąd – jest oparty o cel klimatyczny na 2030 r., który jest nieadekwatny do skali kryzysu klimatycznego, z którą się w tej chwili mierzymy. Cel 55 proc. redukcji emisji jest niewystarczający i przez to działania, które proponuje KE też są nieadekwatne do skali problemu i tego, jaką transformację, w jakim tempie musimy przeprowadzić. Jednak pomimo tego, szczególnie w przypadku Polski, pakiet ten daje jasny sygnał, że nie ma odwrotu od transformacji gospodarki i energetyki w stronę neutralności klimatycznej”, komentuje w rozmowie z EURACTIV.pl Joanna Flisowska, szefowa działu Klimat i Energia z Greenpeace Polska.

„Z jednej strony cele te nie są zbyt ambitne, ale i tak dają na pewno sygnał reszcie świata, że UE jest zmotywowana do podnoszenia swoich ambicji. Cele te będą oddziaływać na dynamikę międzynarodową, mając nadzieję, że Unia Europejska będzie dalej je zwiększać”, dodaje ekspertka.