NGO’sy i biznes apelują do premiera Morawieckiego: Współpracujmy, aby lepiej wykorzystać unijne miliardy z Funduszu Odbudowy

Polska, Unia Europejska, pandemia, koronawirus, Fundusz Odbudowy, KPO, fundusze unijne, Morawiecki, WWFPolska, klimat, środowisko

Według projektu KPO Polska ma wydać wszystkie przysługujące jej środki w formie bezzwrotnych grantów, czyli prawie 24 mld euro (ponad 108 mld zł) do sierpnia 2026 r. / Foto via flickr Fot: Krystian Maj/KPRM [Kancelaria Premiera]

Rząd nie przedstawił jak dotąd zarysów Krajowego Planu Odbudowy finansowanego ze środków UE. Dlatego organizacje społeczne związane z klimatem i środowiskiem, i biznes apelują do premiera o pilne pokazanie planu i włączenie ich w „transparentne konsultacje”, po których oczekują nowego „Planu Marshalla”, wspierającego reformy klimatyczne i cyfryzację.

 

Polska – podobnie jak inne kraje członkowskie UE – powinna do końca kwietnia br. notyfikować Komisji Europejskiej Krajowy Plan Odbudowy (KPO – formalnie Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększenia Odporności).

Będzie on finansowany ze środków unijnych w ramach wynegocjowanego w lipcu 2020 r. przez unijnych przywódców Funduszu Odbudowy UE (Next Generation EU). W Polsce za przygotowanie KPO odpowiada Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej (MFiPR).

Jednak jak dotąd – w przeciwieństwie do innych państw członkowskich UE – nie wiadomo w jaki sposób będą dystrybuowane te środki ani jakie są priorytety. Ministerstwo wymienia w zasadzie wszystkie możliwe obszary gospodarcze.

Dlatego sygnatariusze listu (udostępnionego poniżej) apelują o to, aby opracowywany przez Polskę KPO tworzył podstawy konkurencyjności polskiej gospodarki. Domagają się prawdziwego dialogu i włączenie w jego tworzenie wszystkich interesariuszy.

Post-covid reconstruction: How to achieve green recoveries in the EU?

„We need to discuss the real change that would move us away from the paradigm of the constant growth” – said Joanna Flisowska from Greenpeace Poland.

Potrzeba „Planu Marshalla” na miarę XXI w.

Autorzy listu otwartego do premiera Mateusza Morawieckiego (inicjatorzy pisma wymienieni poniżej – red.) przypominają, że 30. kwietnia br. mija ostateczny termin złożenia Krajowych Planów Odbudowy do Komisji Europejskiej. Jednak do tej pory jego kształt pozostaje tajemnicą. Autorzy pisma przekonują, że „niestety, wbrew zaleceniu, KPO powstaje bardzo nietransparentnie”.

„Staraliśmy się brać udział w dialogu od samego początku, ale do tej pory pozostawało to bez odpowiedzi ze strony Ministerstwa Funduszy. Temat dotyczy całego społeczeństwa, bo zobowiązania podejmowane dziś będą spłacane przez co najmniej dwa pokolenia Europejczyków. Jeśli chcemy wykorzystać w Polsce szanse które stwarza Zielony Ład musimy wykorzystać nadchodzącą europejską pomoc co najmniej nie gorzej od pozostałych państw członkowskich”, przekonuje Izabela Zygmunt z Polskiej Zielonej Sieci.

Sygnatariusze pisma uważają, że Polska potrzebuje lepszego przygotowania do wydatkowania unijnych miliardów. „Przed nami drugi ‘Plan Marshalla’. Unijne wsparcie po COVID 19, z którego 57 mld euro przypadnie Polsce. To wielka szansa na skok cywilizacyjny. My, organizacje społeczne oraz przedsiębiorcy, domagamy się w Liście do Premiera, dialogu i aktywnego włączenia nas do wspólnego wypracowania reform i projektów w ramach KPO. Obawiamy się wykorzystania funduszy do wsparcia niskiej jakości projektów, które powstają ponad głowami społeczeństwa”, napisano.

Europa pojedzie na polskich bateriach litowo-jonowych?

Baterie litowo-jonowe dla pojazdów elektrycznych stały się jedną ze specjalności polskiego eksportu.

Czego domagają się autorzy listu?

Autorzy pisma do premiera Morawieckiego zwracają uwagę, że zgodnie z wytycznymi Komisji Europejskiej, KPO mają uwzględniać całościowe pomysły na reformy i konkretne pomysły na projekty.

Tymczasem jak dotąd, Polska w wielomiesięcznym procesie przygotowań zbierała głównie pomysły na projekty. Eksperci z organizacji, które podpisały się pod wnioskiem przekonują, że rząd w pierwszej kolejności powinien skupić się na strategii. Celem jest bowiem nie podciągnięcie jakichkolwiek inwestycji pod określone kategorie, tylko systemową zmianę, do której ten fundusz ma prowadzić.

Sygnatariusze chcieliby Polski i Europy „konkurencyjnej, niezależnej od pozaeuropejskich źródeł energii i odpornych na globalne wstrząsy jak pandemie, kryzysy wodne i żywnościowe czy katastroficzne zjawiska pogodowe”.

Do tego prowadzić ma m.in. „zadbanie o to, aby KPO uwzględniał założenia Zielonego Ładu i był prawdziwym programem reform”. „Nie ma to być tylko doraźny instrument wsparcia w procesie wychodzenia z kryzysu gospodarczego wywołanego pandemią”, napisano.

Unia Europejska żegna się z plastikiem. Krok ku zielonej transformacji?

Unia Europejska wprowadza rozwiązania mające ograniczyć wpływ plastiku na środowisko.

Środki dla samorządów i na dekarbonizację gospodarki

Sygnatariusze przekonują, że odbiorcami planu odbudowy powinny być „samorządy, instytucje państwowe oraz indywidualni beneficjenci wsparcia (programy typu „Czyste powietrze” lub „Mój prąd”), małe i duże podmioty gospodarcze. Warunkiem wsparcia musi być analiza celu inwestycji.

Plan z kolei musi służyć – jak napisano – „poprawie jakości życia Polek i Polaków oraz zbudowaniu solidnych fundamentów dla przyszłego rozwoju kraju”. „Wachlarz możliwych obszarów interwencji jest bardzo szeroki, od inwestycji w panele fotowoltaiczne na budynkach polskich urzędów czy rezygnację z użytkowania papieru w polskiej administracji (…)”.

U podstaw planu powinna leżeć dekarbonizacja gospodarki. Jest to obecnie jedno z cywilizacyjnych wyzwań, przed którymi stoi Polska. „Z powodów ekonomicznych rezygnacja z paliw kopalnych i dekarbonizacja polskiej energetyki stanowią zagrożenie dla regionów z dużą koncentracją wydobycia węgla”.

Autorzy przypominają, że instrumentem mającym zapobiegać nierównomiernemu rozłożeniu kosztów i obciążeniu wybranych regionów i grup społecznych jest powołany przez Komisję Europejską Fundusz Sprawiedliwej Transformacji.

Obecnie „Polska może korzystać jedynie z 50 proc. przyznanych środków. W celu zapewnienia dostępu do całości przyznanych Polsce środków Funduszu, przy najbliższej nadarzającej się okazji, Polska powinna zadeklarować wdrożenie celu neutralności klimatycznej do roku 2050”, podkreślono.

Rząd premiera Mateusza Morawieckiego jako jedyny jak dotąd w UE nie zadeklarował realizacji tego celu.

Największe źródło odpadów w UE? Ziemia wydobywana na placach budowy

80 proc. odpadów ziemnych mogłoby być przeznaczone do ponownego użycia, jednak Unia Europejska nie stworzyła jeszcze odpowiednich regulacji.

Czym jest KPO?

Polska w pierwszych latach funkcjonowania będzie czwartym największym beneficjentem – po Hiszpanii, Włoszech i Francji – wartego 750 mld euro Funduszu Odbudowy. Nasz kraj na projekty odbudowy dostanie 57 mld euro, z czego 34 mld euro w formie pożyczek i 23 mld euro w formie bezzwrotnych grantów. Oznacza to, że do 2026 r. Polska będzie miała do wydania 50 mld złotych rocznie.

Jak zwracają uwagę autorzy listu, KPO ma być przede wszystkim programem reform, a w drugiej kolejności programem inwestycji. W ramach KPO 37 proc. środków ma zostać przeznaczone na cele transformacji klimatycznej, pozostałe projekty muszą być co najmniej neutralne wobec klimatu i środowiska.

Francja: Państwo winne zaniedbań ws. redukcji emisji gazów cieplarnianych. "Rewolucyjny wyrok"

W marcu 2019 r. cztery organizacje pozwały państwo, inicjując tym samym „pierwszy wielki sądowy proces klimatyczny we Francji”.

Żadna z inwestycji nie może stać w sprzeczności z zasadą poszanowania celów środowiskowych, zgodnie z regułami tzw. taksonomii zrównoważonego finansowania – katalogiem jak inwestować w zgodzie z celami środowiskowymi.

Każde z państw członkowskich Wspólnoty powinno uwzględnić w KPO projekty dotyczące czystego powietrza i energii, mobilności i walki z wykluczeniem transportowym, szerokopasmowym internetem, suszą i zanieczyszczeniem wód oraz zdrową i bezpieczną żywnością.

Celem KPO jest więc nie tylko ratowanie gospodarek, ale też wzmocnienie ich na wypadek kolejnych kryzysów zdrowotnych, gospodarczych i środowiskowych.

Lancet: Jaka jest śmiertelność z powodu zanieczyszczonego powietrza w Europie. Polskie miasta w czołówce

Najgorsze powietrze w Europie jest w metropoliach z Polski, Czech  i Włoch.

Sygnatariusze listu do premiera Mateusza Morawieckiego: BoMiasto, Business Centre Club, Centrum Myśli Strategicznych, ClientEarth Prawnicy dla Ziemi, Climate Strategies Poland, Europejski Kongres Finansowy, Instytut na Rzecz Ekorozwoju, Instytut Odpowiedzialnych Finansów, Instytut Zielonej Gospodarki, Konfederacja Lewiatan, Krajowa Izba Gospodarcza, Polska Rada Biznesu, Polska Zielona Sieć, Pracodawcy Rzeczpospolitej Polskiej, Railway Business Forum, ThinkTank, TOR i WWF Polska.

Więcej informacji: List do Premiera

 

Projekt sfinansowano przy wsparciu Komisji Europejskiej. Niniejsza publikacja odzwierciedla wyłącznie poglądy autora, a Komisja nie ponosi odpowiedzialności za jakiekolwiek wykorzystanie informacji zawartych w tym tekście.