Pieniądze za praworządność: Jest wstępny kompromis ws. powiązania unijnego budżetu z praworządnością

praworządność, rule of law, Parlament europejski, Polska, Węgry, weto

Przedstawiciele Parlamentu Europejskiego i państw członkowskich UE zawarli wstępne porozumienie w sprawie mechanizmu dotyczącego warunkowości i praworządności w unijnym budżecie. / Foto via Pixabay [AJEL]

Przedstawiciele Parlamentu Europejskiego i państw członkowskich UE zawarli wstępne porozumienie w sprawie mechanizmu dotyczącego warunkowości i praworządności w unijnym budżecie. Na czym ma polegać kompromis?

 

 

Czwartek w polityce europejskiej nad Wisłą rozpoczął się od trzęsienia ziemi. W rozmowie z Business Insider Polska Marek Prawda, dyrektor Przedstawicielstwa Komisji Europejskiej w Polsce przedstawił dwie informacje, które wzbudziły ogromne emocje zwłaszcza wśród polityków związanych z rządem.

„Sprawa praworządności jest przesądzona”. „Polska może pozostać bez grosza z nowego europejskiego „planu Marshalla”, powiedział Marek Prawda, a mimo to będzie związana zapisami dot. praworządności w ramach wieloletniego budżetu”.

Te dwa zdania wystarczyły, by w mediach społecznościowych zawrzało. Swoje przemyślenia emocjonalnie ujął m.in. wiceminister aktywów państwowych Janusz Kowalski w poniższym tweecie:

„Veto albo śmierć (…)”, odnosi się  do słynnego „Nicea albo śmierć” wykrzyczanego w 2003 r. z sejmowej mównicy przez ówczesnego posła Platformy Obywatelskiej Jana Rokitę. Dotyczyło ono stanowiska jego partii wobec zgłaszanych przez niektóre kraje UE planów rezygnacji z podziału głosów w Radzie Europy według traktatu nicejskiego. Jak wiemy „nicejski system głosów w Radzie UE nie obowiązuje…

Nie minęło kilka godzin od publikacji rozmowy z Markiem Prawdą, a informację o osiągnięciu kompromisu przedstawicieli Parlamentu Europejskiego i państw członkowskich UE ws. mechanizmu dotyczącego warunkowości i praworządności w unijnym budżecie potwierdził Sebastian Fischer, rzecznik niemieckiej prezydencji w Unii Europejskiej.

“Dzisiejsze porozumienie to kamień milowy w ochronie wartości UE. Po raz pierwszy stworzyliśmy mechanizm umożliwiający UE zaprzestanie finansowania rządów, które nie szanują naszych wartości, takich jak praworządność”, powiedział główny negocjator porozumienia ze strony PE Petri Sarvamaa (EPL) po zakończeniu negocjacji.

Andrzej Duda traci poparcie Polaków? / Europa i świat w skrócie

Najsłabsze notowania dla prezydenta Andrzeja Dudy od czasu objęcia przez niego prezydentury w 2015 r. / Europa i świat w skrócie.

Biały dym ws. praworządności

Przez ostatnie tygodnie trwały rozmowy między przedstawicielami Parlamentu Europejskiego i unijnych państw w sprawie nowego mechanizmu, jaki ma znaleźć się w budżecie. Parlament chciał wzmocnienia przepisów, by mechanizm był bardziej skuteczny i mocniej dyscyplinował państwa członkowskie za łamanie praworządności.

Po rozmowach, które odbyły się na koniec października powiało optymizmem. Niemiecka prezydencja w Radzie UE poinformowała o „znaczącym postępie” w negocjacjach, wskazując na wysokie prawdopodobieństwo szybkiego osiągnięcia konsensusu.

Po tygodniu upragniony kompromis – określany mianem wstępnego – został rzeczywiście osiągnięty. „Biały dym. Przełom w rozmowach trójstronnych w sprawie mechanizmu warunkowości i praworządności. Wstępne porozumienie to ważny krok naprzód dla UE i najważniejszy kamień milowy w toczących się negocjacjach w sprawie pakietu unijnego budżetu. Następny krok: Parlament Europejski i Rada UE muszą finalnie zatwierdzić [porozumienie – przyp. red.]”, napisał za pośrednictwem mediów społecznościowych Sebastian Fischer.

O co się spierano?

Do tej pory nie udało się osiągnąć kompromisu ze względu na zbyt duże różnice między rozmawiającymi stronami. Parlament Europejski domagał się efektywnego powiązania wypłaty środków z unijnych funduszy z przestrzeganiem przez państwa UE rządów prawa i podstawowych wolności.

Eurodeputowani opowiadali się za wprowadzeniem możliwego do zastosowania i skutecznego mechanizmu kontroli praworządności. Wzywali także do zwiększenia roli Parlamentu w procesie decyzyjnym dotyczących wieloletniego unijnego budżetu.

Według PE mechanizm powiązania budżetu z praworządnością powinien mieć rolę zapobiegawczą, skutecznie zniechęcając państwa do łamania praworządności. W takiej formie mechanizm miałby służyć zastosowaniu raczej w przypadku ryzyka naruszenia rządów prawa, niż ukarania państw członkowskich za fakt złamania zasad.

Rada UE miała odmienną wizję. Większość spośród państw członkowskich postrzega mechanizm monitorowania praworządności jako narzędzie, za pomocą którego możliwe byłoby ukrócenie działań w ich opinii naruszających praworządność.

Unia Europejska: Szczepionka na koronawirusa jednocześnie dla wszystkich państw członkowskich

Kiedy mieszkańcy państw UE mogą spodziewać się szczepionki przeciwko SARS-CoV-2?

Co zawiera kompromis?

W ogłoszonym dziś porozumieniu jest mowa o praworządności i niezależności sądownictwa. Petri Sarvamaa przekazał, że w porozumieniu zapewniono, że wykorzystanie unijnych środków będzie zależne od przestrzegania zasad praworządności i posiadania niezależnego sądownictwa.

Ponadto UE będzie mogła wstrzymać fundusze, jeżeli dojdzie do złamania zasad praworządności w krajach członkowskich oraz jeżeli będą istniały dowody, że decyzje danego rządu mogą doprowadzić do zagrożenia dla finansów Unii. Zasada ta będzie miała odniesienie np. w sytuacjach, gdy niezależność sądownictwa będzie zagrożona i sędziowie nie będą mogli podejmować niezawisłych decyzji w sprawie oszustw i korupcji.

Wprowadzono także ramy czasowe, by decyzja w sprawie blokowania nie utknęła w Radzie Europejskiej. Po decyzji Komisji Europejskiej o wstrzymaniu funduszy, ministrowie z państw UE będą mieć trzy miesiące na odniesienie się do sprawy. Jeżeli w tym czasie nic nie zrobią, Komisja podejmie decyzję o zamrożeniu funduszy.

Z porozumienia zadowolona jest też Rada Unii Europejskiej. Przewodniczące teraz Niemcy mają nadzieję, że porozumienie umożliwi szybkie przyjęcie unijnego budżetu i odblokowanie Funduszu Odbudowy UE (Next Generation EU).

Porozumienie musi zostać formalnie przyjęte przez Parlament oraz zaakceptowane przez unijne państwa. Polska i Węgry już wcześniej zapowiadały, że nie zgodzą się na budżet, jeżeli będzie w nim ujęty mechanizm praworządności.

Wicepremier Jarosław Kaczyński zapowiedział w październikowym wywiadzie dla „Gazety Polskiej” weto wobec unijnego budżetu i FO UE. „Jeśli groźby i szantaże będą utrzymane, to my będziemy twardo bronić żywotnego interesu Polski. Weto. Non possumus”, podkreślił prezes PiS.

Francuski europarlamentarzysta zaczyna strajk głodowy. Przyczyną kształt unijnego budżetu

Członek komisji PE ds. budżetu sprzeciwia się cięciom w finansowaniu kluczowych dla UE programów.

Praworządność w budżecie UE: Co dalej?

Powiązanie wypłat z unijnego budżetu, który w ramach nowej perspektywy ma obowiązywać od 2021 r. razem z Funduszem Odbudowy UE zostało na bardzo ogólnym poziomie politycznym ustalone w trakcie lipcowego szczytu UE.

Na tyle ogólnym, że niemal natychmiast powstały spory, co tak naprawdę wówczas ustalili przywódcy państw członkowskich UE. Mateusz Morawiecki przekonywał, że „w porozumieniu nie ma bezpośredniego połączenia pomiędzy praworządnością a środkami budżetowymi”, co nie odpowiadało prawdzie (TUTAJ red. naczelna EURACTIV.pl tłumaczy, co ustalono w lipcu w Brukseli).

Od tego czasu trwały prace nad przełożeniem tej budzącej wiele kontrowersji i niejasności zasady na odpowiednie rozporządzenie.

Więcej informacji:

Komunikat Parlamentu Europejskiego ws. kompromisu