Kto najskuteczniej negocjował Fundusz Odbudowy UE? [ZESTAWIENIE]

Premier Węgier Viktor Orbán i premier Polski Mateusz Morawiecki po szczycie Rady Europejskiej w Brukseli, 21 lipca 2020 r. [fot. Krystian Maj, KPRM}

Premier Węgier Viktor Orbán i premier Polski Mateusz Morawiecki po szczycie Rady Europejskiej w Brukseli, 21 lipca 2020 r. [fot. Krystian Maj, KPRM}

We wtorek Rada Europejska przyjęła projekt Funduszu Odbudowy unijnej gospodarki po kryzysie. Jak zmieniły się kwoty bezpośrednich grantów w ramach funduszu w porównaniu z propozycją przedstawioną w maju przez Komisję Europejską? Polska zyskała czy straciła?

 

 

Po ponad czterech dniach i 90 godzinach negocjacji przywódcy państw członkowskich UE osiągnęli we wtorek (21 lipca) nad ranem porozumienie dotyczące wieloletniego budżetu UE na lata 2021-2027, a także Funduszu Odbudowy „Next Generation EU” (dalej FO UE) o wartości 750 mld euro.

Fundusz ten przewiduje dwa sposoby przyznawania środków (bezzwrotne granty i niskooprocentowane pożyczki) i składa się z Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji (Just Transition Fund) oraz innych, mniejszych funduszy i programów.

W porównaniu z propozycją, którą 26 maja przedstawiła Komisja Europejska, projekt FO UE uległ pewnym modyfikacjom. Jego całkowita kwota pozostała wprawdzie bez zmian, jednak inna będzie struktura instrumentu. Początkowo KE proponowała 500 mld euro grantów i 250 mld euro pożyczek. Przywódcy państw członkowskich ustalili, że ostatecznie będzie to 390 mld bezpośrednich grantów, a 360 mld euro będą stanowiły pożyczki.

Inaczej zostaną także rozłożone akcenty w przypadku poszczególnych programów. W efekcie kwoty przeznaczone na wiele obszarów, m.in. związanych z rolnictwem, badaniami naukowymi, inwestycjami czy transformacją energetyczną ulegną znacznemu zmniejszeniu.

Parlament Europejski krytykuje porozumienie budżetowe i chwali Fundusz Odbudowy

Parlament Europejski przyjął niewiążącą rezolucję, w której wyraził brak akceptacji dla porozumienia Rady Europejskiej ws. wieloletniego budżetu UE w obecnym kształcie. Co jest a czego nie ma w tekście rezolucji?

Fundusz Odbudowy UE: Główne zmiany w porównaniu z propozycją KE

W wyniku kompromisu wypracowanego przez przywódców unijnej 27-ki znacznie wzrośnie kwota głównego instrumentu w ramach Funduszu Odbudowy, a więc Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (Recovery and Resilience Facility – RRF). Według majowej propozycji Komisji, łączna suma przeznaczona na ten cel miała wynieść łącznie 560 mld euro (310 mld w formie grantów i 250 mld w formie pożyczek). Według porozumienia wynegocjowanego przez Radę Europejską będzie to 672,5 mld euro (312,5 mld grantów i 360 mld pożyczek).

Można zauważyć, że proporcje zostały odwrócone – w projekcie KE to granty stanowiły większą część wspomnianego instrumentu, zaś w wersji ostatecznie przyjętej przez RE na pożyczki przypada większa kwota niż na granty. Podniesienie sumy przeznaczonej na pożyczki kosztem grantów było jednym z głównych postulatów tzw. oszczędnej czwórki, czyli Austrii, Holandii, Danii, Szwecji, wspieranych przez Finlandię.

Na Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności składa się kilka programów. Największe cięcia w stosunku do majowej propozycji Komisji miały miejsce w przypadku Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji (Just Transition Fund – JTF), będącego jednym z elementów mechanizmu sprawiedliwej transformacji (Just Transition Mechanism – JTM). Kwota przeznaczona na ten fundusz została obniżona w stosunku do projektu KE aż o dwie trzecie.

Oprócz tego w skład Funduszu Odbudowy wchodzą inne programy, które również uległy cięciom, m.in. związany z polityką spójności program  REACT-EU czy program naukowo-badawczy Horyzont Europa, a także program rescEU, skupiający się głównie na ochronie ludności przed ryzykiem i skutkami klęsk żywiołowych. Część środków z Funduszu Odbudowy ma również trafić do Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW).

Jan Olbrycht: "Parlament Europejski nie wyklucza odmowy przyjęcia kompromisu ws. unijnego budżetu"

„Choć Parlament będzie się starał uniknąć takiej konieczności, to w przypadku braku możliwości dojścia do porozumienia z Radą Europejską nie wykluczamy odmowy przyjęcia projektu wieloletniego budżetu w obecnym kształcie”, mówi europoseł Jan Olbrycht.

Granty w ramach FO UE: Kto zyskał, a kto stracił najwięcej?

Tylko dwa kraje (Niemcy i Francja) w projekcie przyjętym przez Radę Europejską otrzymają większą łączną kwotę grantów, niż przewidywała to pierwotna propozycja KE. W przypadku Niemiec suma ta wzrosła o 13,4 mld euro, zaś Francja zyskała 7,4 mld. Dla porównania uważane za najbardziej poszkodowane w wyniku kryzysu Włochy i Hiszpania straciły odpowiednio 1 mld i 9,5 mld. Największą kwotę straciła Polska – 11,4 mld.

W obrębie samego instrumentu RRF kwota grantów zwiększyła się dla trzech państw: Niemiec (aż o 20,4 mld, czyli prawie dwukrotnie), Francji (o 12,4 mld) oraz Włoch (o 5 mld). Hiszpania według umowy budżetowej wynegocjowanej przez RE straci w tym obszarze 4,47 mld euro, Portugalia 3,41 mld, a Grecja 4,6 mld. W tym obszarze również największe cięcia dotknęły Polskę – nasz kraj straci aż 5,7 mld euro.

Z czego wynikają aż tak duże różnice w porównaniu z majową propozycją Komisji? W dużym stopniu z innego doboru kryteriów branych pod uwagę przy określaniu kwoty grantów w ramach instrumentu RRF dla poszczególnych krajów. Według propozycji Komisji miały się one opierać na populacji danego kraju, PKB per capita i średniej stopie bezrobocia z ostatnich czterech lat. Ten system w naturalny sposób promował kraje o niższym dochodzie. Zgodnie z konkluzjami szczytu budżetowego głównym kryterium będą straty w realnym PKB. Zyskały na tym przede wszystkim większe (i bardziej zaludnione) państwa. Największym beneficjentem zmiany kryteriów są Niemcy, które mają bardzo niskie bezrobocie, ale są krajem o dużej populacji.

Największe kwoty grantów w ramach Funduszu Odbudowy mają otrzymać Włochy (84,86 mld euro), Hiszpania (71,28 mld), i Francja (50,66 mld), a najmniejsze – poniżej 500 mln – Luksemburg i Malta. Sam ranking nie zmienił się w stosunku do majowej propozycji Komisji, choć oczywiście zmianie uległy kwoty, jakie mają zostać przyznane poszczególnym państwom.

Szczyt Rady Europejskiej. Ile miliardów euro przypadnie Polsce?

Premier Mateusz Morawiecki ogłosił zwycięstwo po zakończonym dziś szczycie UE. Na ile środków z Unii Europejskiej może liczyć Polska?

Fundusz Odbudowy UE: Polska straciła najwięcej

Nasz kraj miał być czwartym największym beneficjentem Funduszu Odbudowy – w formie grantów mieliśmy otrzymać aż 38,19 mld euro. Na mocy konkluzji szczytu budżetowego kwota ta obniżyła się jednak aż o 11,37 mld euro, w wyniku czego przypadnie nam 26,82 mld euro. To największa strata wśród wszystkich państw członkowskich.

Najwięcej utracimy w ramach RRF: według propozycji KE Polska miała otrzymać 26,81 mld euro. Po zmianie kryteriów będzie to 21,11 mld. Dotkliwe okażą się dla Polski również cięcia w Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji. Według propozycji KE w ramach JTF Polska miała otrzymać aż 6 mld euro. co stawiało ją w roli największego beneficjenta tego funduszu. Kwota określona na mocy wynegocjowanej przez Radę Europejską umowy stanowi jedną trzecią pierwotnej sumy, a zatem 2 mld euro.

Są jednak także pozytywne informacje. Polska będzie największym beneficjentem środków przeznaczonych w Funduszu Odbudowy na rolnictwo i rozwój wsi. Działka, która ma przypaść Polsce w ramach komponentu EFRROW, który jest ulokowany w FO, wynosi 880 mln euro. Należy jednak pamiętać, że ten element FO UE został pomniejszony o połowę, więc i tak wspomniana kwota stanowi 50 proc. tego, co miała otrzymać Polska zgodnie z majową propozycją KE. Nasz kraj będzie też drugim największym (po Hiszpanii) beneficjentem wchodzącego w zakres polityki spójności programu REACT-EU, w ramach którego otrzymamy 2,72 mld.

Należy pamiętać, że przedstawione kwoty obliczono na podstawie kompromisu budżetowego wypracowanego przez Radę Europejską i mogą one ulec zmianom w wyniku negocjacji między Radą UE a Parlamentem Europejskim.

Szczyt UE: Zwycięstwo całej Wspólnoty? Kto zyskał najwięcej, a kto stracił?

Zapytaliśmy ekspertów, co sądzą o wynikach zakończonego dziś szczytu budżetowego, a także o ich znaczeniu dla Polski.

Łączne kwoty grantów w ramach Funduszu Odbudowy dla poszczególnych krajów

(według projektu Rady Europejskiej z 21 lipca)

Austria: 3,17 mld euro (-1,62 mld w porównaniu z wcześniejszą propozycją KE)

Belgia: 4,99 mld euro (- 2,59 mld)

Bułgaria: 5,91 mld euro (- 3,41 mld)

Chorwacja: 5,22 mld euro (- 2,26 mld)

Cypr: 1 mld euro (- 500 mln)

Czechy: 5,69 mld euro (- 3,22 mld)

Dania: 1,79 mld euro (- 970 mln)

Estonia: 1,13 mld euro (- 780 mln)

Finlandia: 2,4 mld euro (- 1,54 mld)

Francja: 50,66 mld euro (+ 7,42 mld)

Niemcy: 47,18 mld euro (+ 13,38 mld)

Grecja: 16,69 mld euro (- 6,52 mld)

Węgry: 6.09 mld euro (- 2,43 mld)

Irlandia: 1,53 mld euro (- 840 mln)

Włochy: 84,86 mld euro (- 1,02 mld)

Łotwa: 1,96 mld euro (- 0,97 mld)

Litwa: 2,63 mld euro (- 1,3 mld)

Luksemburg: 260 mln euro (- 30 mln)

Malta: 300 mln euro (- 70 mln)

Holandia: 6,43 mld (- 2,42 mld)

Polska: 26,82 mld (- 11,37 mld)

Portugalia: 11,54 mld (- 4,45 mld)

Rumunia: 13,67 mld (- 6,47 mld)

Słowacja: 5,52 mld (- 2,53 mld)

Słowenia: 1,73 mld (- 940 mln)

Hiszpania: 71,28 mld (- 9,57 mld)

Szwecja: 3,95 mld (- 1,58 mld)

 

Wszelkie dane i obliczenia pochodzą z raportu autorstwa Zsolta Darvasa „Having the cake, but slicing it differently: how is the grand EU recovery fund allocated?” sporządzonego dla think tanku „Bruegel”. Pełny raport można znaleźć tutaj.