Chorwacka prezydencja w UE: Nie tylko rozszerzenie na Bałkany Zachodnie

Chorwacki minister spraw zagranicznych i europejskich Gordan Grlić Radman podczas konferencji poświęconej prezentacji priorytetów Chorwacji w Radzie UE / Zdjęcie via flickr @ Croatian Ministry of Foreign and European Affairs

„W styczniu Chorwacja przejmuje prezydencję w Radzie UE i wyjdzie z własną propozycją nowego budżetu unijnego. Chcemy, aby znalazło się więcej środków na politykę spójności i Wspólną Politykę Rolną” – mówi w rozmowie z EURACTIV minister spraw zagranicznych Chorwacji Gordan Grlić-Radman.

 

 

Zoran Radosavljevic, EURACTIV.com: Jakie będą najważniejsze priorytety chorwackiej prezydencji w Radzie UE?

Gordan Grlić Radman, minister spraw zagranicznych i europejskich Chorwacji: Mamy kilka priorytetów. Zależy nam, aby Europa się rozwijała. Mam tu na myśli trwały i zbalansowany ekonomiczny rozwój poszczególnych państw i regionów tak, aby zacierały się różnice między nimi.

Chcemy, aby Europa zacieśniała współpracę w takich dziedzinach, jak transport, energia i cyfryzacja, ale także tam, gdzie współpraca już dobrze funkcjonuje: w projektach kulturowych, w turystyce czy wymianie młodzieży.

Nie zapominamy też o bezpieczeństwie kontynentu. Naszym celem będzie doprowadzenie do zbliżenia stanowisk poszczególnych państw członkowskich np. w kwestii migracji. Będziemy również dążyć do poprawy współpracy między resortami spraw wewnętrznych poszczególnych państw. Mamy w tej kwestii pewne doświadczenia, którymi chcemy podzielić się z resztą Europy. Nasza granica z Bośnią i Hercegowiną liczy przecież prawie 1 tys. km. i jest najdłuższą granicą zewnętrzną UE. Niedawno podjęliśmy starania, aby dołączyć do strefy Schengen, co tylko potwierdza, że potrafimy strzec granic, nawet jeśli jest to czasami niebywale trudne.

W końcu zamierzamy dążyć do umocnienia geopolitycznej pozycji UE w relacjach z krajami trzecimi oraz z najbliższym sąsiedztwem. Mam tu na myśli m.in. rozszerzenie Wspólnoty, ale też program Partnerstwa Wschodniego. Planujemy zorganizować unijny szczyt, na który zostaliby zaproszeni przywódcy sześciu państw Bałkanów Zachodnich, ponieważ uważamy, że w interesie zarówno naszym, jak i całej UE jest pogłębianie współpracy z tymi państwami. Z tego względu chcemy wspomóc Albanię, Bośnię i Hercegowinę, Czarnogórę, Kosowo, Macedonię Północną i Serbię w ich drodze do członkostwa w UE.

Komisja Geopolityczna: Globalne wyzwania przed drużyną Ursuli von der Leyen

Z miesięcznym opóźnieniem i w składzie 27 komisarzy – bez brytyjskiego delegata – nowa Komisja Europejska pod wodzą Ursuli von der Leyen rozpoczęła pracę 1 grudnia. Nowa przewodnicząca określiła ją mianem geopolitycznej. Co to znaczy?
 

Żyjemy w ciekawych czasach. Liberalna demokracja …

A co z najważniejszymi kwestami wewnętrznymi UE?

Musimy przygotować się na brexit i jego konsekwencje. Po ostatnich wyborach parlamentarnych w Wielkiej Brytanii coraz pewniejsze wydaje się wyjście tego kraju ze Wspólnoty 31 stycznia. Chorwacja, jako kraj sprawujący prezydencję w Radzie UE, mogłaby zacząć pracować nad założeniami umowy regulującej po-brexitowe relacje między UE a Wielką Brytanią.

Kolejną ważną kwestią jest przyjęcie Wieloletnich Ram Finansowych na lata 2021-2027. Spotkałem się z opiniami, że najlepiej byłoby je przyjąć właśnie podczas chorwackiej prezydencji. Budżet UE jest szczególnie ważny dla państw określanych mianem Przyjaciół Spójności, czyli grupy krajów, w tym Chorwacji, które jako ostatnie dołączyły do europejskiej rodziny i wykorzystują te fundusze do modernizacji swoich gospodarek.

Oczywiście Wspólna Polityka Rolna (WPR) ma również ogromne znaczenie. Bardzo ważne jest odpowiednie zbilansowanie kosztów. Przed nami trudne negocjacje z w gronie państw członkowskich oraz przekonanie tzw. płatników netto do niewprowadzania polityki oszczędności.

Musimy w tych sprawach działać szybko i sprawnie. Każde opóźnienie oznacza, że nowy unijny budżet nie wystartuje zgodnie z planem, a to mogłoby zaburzyć wiele wspólnotowych polityk.

Fińska prezydencja tnie nowy budżet UE

Sprawująca rotacyjną prezydencję w Radzie UE Finlandia proponuje przyjęcie unijnego budżetu poniżej ambicji Komisji i Parlamentu Europejskiego. Zmiany miałyby dotknąć także reguły warunkowego wypłacania funduszy za przestrzeganie praworządności.

 

 

Fińska propozycja zostanie omówiona podczas zbliżającego się szczytu przywódców państw UE, zaplanowanego na …

Finlandia podczas swojej prezydencji wyszła z własną inicjatywą w tej kwestii. Czy Chorwacja będzie trzymać się założeń fińskiej propozycji, czy raczej zaproponuje inne rozwiązanie?

Nie byliśmy do końca zadowoleni z fińskiej wizji budżetu, dlatego Chorwacja wspólnie z innymi państwami przedstawi nową propozycję.

Należy pamiętać, że takie kraje jak Chorwacja wystartowały ze znacznym opóźnieniem w stosunku do tzw. starych członków UE. Wciąż musimy wiele nadrobić wobec standardów życia na Zachodzie, dlatego tak ważne jest, aby budżety polityki spójności oraz WPR były odpowiednio wysokie.

Aktualnie narasta konflikt pomiędzy Grecją a Turcją, ws. podpisanej z Libią umowy o granicy na Morzu Śródziemnym, która całkowicie pomija stanowisko Grecji. Co może lub co powinna zrobić w tej sytuacji UE?

Nie możemy być obojętni i dlatego musimy szukać sposobów porozumienia. Josep Borrell (nowy wysoki przedstawiciel UE ds. zagranicznych i polityki bezpieczeństwa) chce rozwiązać te sytuację. Najlepiej gdyby wszystkie strony sporu usiadły do stołu rokowań.

Grecja jest członkiem UE i Chorwacja całkowicie solidaryzuje się z Atenami. Z kolei Turcja jest członkiem NATO i sprawuje opiekę nad czterema milionami migrantów. To są fakty, których nie należy ignorować. Musimy spojrzeć na problem z szerszej perspektywy i uwzględnić w naszych rozmowach wszystkich  graczy na geopolitycznej szachownicy.

Ale jeśli UE chce przedstawiać się jako poważny gracz o znaczeniu geopolitycznym, musi mieć odpowiednie mechanizmy i instrumenty. Wspólnota nie może jedynie reagować w odpowiedzi na jakieś wydarzenia. Powinniśmy także inicjować działania. Przed Unią konieczność opracowania swojej polityki zagranicznej i obronnej.

Maroko-Portugalia: Nowy szlak migracyjny do Europy?

Czy powstał właśnie nowy nielegalny szlak migracyjny z Afryki Północnej do Europy? Pierwsza niewielka łódź dotarła właśnie z Maroko do Portugalii. Dotąd migranci płynęli głównie do Grecji, Hiszpanii i Włoch.

 

O nowym szlaku migracyjnym pierwsza poinformowała agencja Associated Press, powołując się …

Jeśli chodzi o Bałkany Zachodnie, jak ocenia Pan francuską propozycję dotyczącą zmian w polityce rozszerzenia?

Kwestia Bałkanów Zachodnich i rozpoczęcie rozmów akcesyjnych z Albanią i Macedonią Północną są bardzo ważne, zwłaszcza że oba kraje otrzymały już zielone światło od Komisji Jean-Claude’a Junckera. W tym procesie ważna było przekonanie dla idei rozszerzenia tzw. starych członków UE, jak Niemcy i Francja. O ile Berlin akceptował rozpoczęcie rozmów, to istniały obawy ws. stanowiska Bundestagu.

Niemcy położyły duży nacisk na rozpoczęcie negocjacji akcesyjnych. Zaskoczyła ich jednak postawa Emmanuela Macrona, tzn. odmowa zgody na otwarcie rozmów akcesyjnych, i  próba znalezienia nowego modus operandi w tym zakresie.

Wszyscy byliśmy trochę zaskoczeni, ale Francja i inne kraje mają prawo do własnych poglądów. Wydaje mi się jednak, że nie powinno się zmieniać zasad w trakcie gry. To duże wyzwanie dla chorwackiej prezydencji, ponieważ spodziewaliśmy się, że Albania i Macedonia Północna już rozpoczną rozmowy akcesyjne. Francuska propozycja ma jednak także pozytywne aspekty. Na pewno ożywi debatę. Mam nadzieję, że nie okaże się tylko zimnym prysznicem.

Przed Zagrzebiem więc zadanie uzmysłowienia pozostałym państwom znaczenia otwarcia na Bałkany Zachodnie. Wskazania pozytywów, jak np. zapewnienie UE stabilnego sąsiedztwa. Chorwacja dołoży wszelkich starań, aby znaleźć korzystne dla wszystkich rozwiązanie. Będziemy gotowi przed zaplanowanym na maj przyszłego roku szczytem UE w Zagrzebiu.

Kolejne NIE dla negocjacji akcesyjnych z Macedonią Płn. i Albanią

Decyzja o rozpoczęciu negocjacji akcesyjnych z dwom krajami Bałkanów Zachodnich została odłożona. Przeciwne temu były Francja, Holandia i Dania. Większość państw członkowskich obawia się, że taki obrót spraw podkopie pozycję UE w regionie.

 

Na rozmowy akcesyjne z Albanią i Macedonią Północną …

A co w takim razie z przystąpieniem Chorwacji do strefy Schengen? Zagrzeb poinformował niedawno, że spodziewa się przełomu podczas prezydencji Niemiec w Radzie UE w drugiej połowie 2020 r…

Takie są fakty, ale skupiamy się przede wszystkim na pracy, jaką wykonaliśmy na drodze do Schengen. Dostaliśmy zielone światło od Komisji bez żadnych dodatkowych warunków. Jest to wyraźny sygnał dla państw członkowskich odnośnie podejmowania przez nie decyzji politycznych.

Strefa Schengen przechodzi kryzys związany z napływem migrantów do UE. Musi jednak istnieć. Jestem przekonany, że Chorwacja będzie potrafiła skutecznie chronić granicę zewnętrzną UE pomimo wszelkich trudności.

Najpierw jednak musi zostać rozwiązany spór o granicę ze Słowenią. Na ile realna jest możliwość, że Lublana zablokuje chorwacką akcesję do Schengen?

Wierzę, że znajdziemy kompromisowe stanowisko w tej sprawie. Przystąpienie Chorwacji do Schengen leży w interesie Słowenii, ponieważ to granica Chorwacji staje się wówczas zewnętrzną granicą UE, odciążając tym samym Lublanę.

TSUE nie rozpatrzy sporu granicznego między Chorwacją a Słowenią?

Od 1991 r. Słowenia i Chorwacja spierają się o niewielki fragment granicy w okolicy Zalewu Pirańskiego na Adriatyku. Rzecznik generalny Trybunału Sprawiedliwości UE uznał jednak, że reprezentowana przez niego instytucja nie jest władna, aby tę sprawę rozstrzygnąć.

 

To byłoby rozwiązanie korzystne …

Oczekuje się, że Chorwacja będzie strzegła granicy UE z Bośnią i Hercegowiną, jednak nie ma dnia, by organizacje pozarządowe zajmujące się prawami człowieka nie informowały o nadużyciach chorwackiej policji ws. nieludzkiego traktowania migrantów…

Nie zgadzam się z tymi zarzutami. Nasi policjanci są dobrze wyszkoleni, działają zgodnie z przepisami chorwackimi i unijnymi. Funkcjonariusze policji często ratują ludzi przed utonięciem, zamarznięciem lub śmiercią z powodu uduszenia w zaplombowanych ciężarówkach bez dostępu powietrza.

Problemem nie jest obecność uchodźców na naszej granicy, ale sposób, w jaki się tam dostali. To musi zostać uregulowane. Każdego dnia udowadniamy, że z zaangażowaniem i poświęceniem można wypełniać niełatwe obowiązki.

Gdybyśmy mieli wspólną politykę migracyjną, wszystkie państwa członkowskie opracowałyby odpowiednie mechanizmy. Ułatwiłoby to znacznie współpracę i ochronę granic.

Na koniec jeszcze jedna kontrowersyjna kwestia. Tegoroczna Nagroda Nobla w dziedzinie literatury dla Austriaka Petera Handkego budzi wątpliwości ze względu na jego stosunek do wojny w byłej Jugosławii. Chorwacja dołączyła do grona krajów, które zbojkotowały ceremonię. Dlaczego?

Chorwaci, Albańczycy, Bośniacy, Kosowianie pamiętają koszmar wojny z początku lat 90. Pamiętamy dzieła Handkego z tego okresu, kiedy wspierał poczynania Serbów i Slobodana Miloševica. To niedopuszczalne, by osoba wokół której jest tyle kontrowersji, została uhonorowana Nagrodą Nobla.

Fakt, że Handke uczestniczył w pogrzebie Miloševica, jeszcze bardziej utwierdza nas w przekonaniu, że nagroda trafiła do niewłaściwego człowieka.

Literacki Nobel dla Olgi Tokarczuk

Olga Tokarczuk została laureatką Literackiej Nagrody Nobla za 2018 r. Nagrody nie przyznano w ubiegłym roku, ponieważ Akademią Szwedzką targał wówczas skandal obyczajowy. W tym roku przyznano więc dwie nagrody. Wyróżnienie za 2019 r. otrzymał Austriak Peter Handke.

 

Akademia Szwedzka przyznała …