Czesko-polska wizja przyszłości UE

Mateusz Morawiecki i Andrej Babiš. Źródło: © Vláda.cz

Mateusz Morawiecki i Andrej Babiš. Źródło: © Vláda.cz

This article is part of our special report Polsko-czeska wizja przyszłości Europy.

Być czy nie być w UE? Oto jest pytanie… Jednak nie w Czechach ani w Polsce. Dla obu krajów ważne jest pozostanie w Unii, dla korzyści, które daje, ale też przy możliwie jak najmniejszych kosztach własnych.

 

Raport specjalny powstał w ramach projektu „Czesko-polskie wizje przyszłości UE” przy wsparciu Ministerstwa Spraw Zagranicznych Republiki Czeskiej poprzez Czesko-Polskie Forum.

Czeska i polska wizja przyszłości UE wydają się zasadniczo podobne, ale różnią się szczegółami. W obu krajach politycy wiele mówią o konieczności zreformowania Unii. „Jeśli chodzi o przyszłość integracji, Unia Europejska musi działać bardziej skutecznie. Musi również podkreślać wzmocnienie roli państw członkowskich” – czytamy w czerwcowym oświadczeniu czeskiego rządu. Polski rząd Prawa i Sprawiedliwości (PiS) też nawołuje do reformy UE. Wizja PiS – jak i całej Grupy Wyszehradzkiej (V4) – też jest bliższa międzyrządowej „Europie Narodów”.

Jeśli chodzi o konkretne polityki UE, czeski rząd podkreśla potrzebę lepszego zabezpieczenia zewnętrznych granic UE, a także zwalczania terroryzmu, radykalnego islamu i cyberataków. Ponadto Republika Czeska pragnie wzmocnić swoją reprezentację w instytucjach i organach Unii. Wreszcie, oświadczenie rządu podkreśla, że ​​uprawnienia decyzyjne dotyczące przyjmowania uchodźców muszą pozostać w gestii państw członkowskich.

V4 zbuduje ekspresową linię kolejową Budapeszt-Bratysława-Brno-Warszawa

Kraje Grupy Wyszehradzkiej ogłosiły w poniedziałek (1 października) plan budowy ekspresowej linii kolejowej między Budapesztem a Warszawą.
 

„Planowana dwutorowa linia pozwoliłaby na podróż pociągiem z prędkością 250 km na godzinę, z przystankami tylko w Budapeszcie, Bratysławie, Brnie i Warszawie” – poinformował …

Bezpieczeństwo jest również jednym z priorytetów polityki europejskiej Polski – w szczególności zapewnienie stabilności i bezpieczeństwa na wschodniej granicy UE, ale także wzmocnienie potencjału obronnego kraju – we współpracy z UE, NATO, a także – dwustronnie – z USA. Kolejnym priorytetem jest bezpieczeństwo energetyczne. Obecnie polski miks energetyczny jest najmniej zróżnicowany w Europie, oparty wciąż przede wszystkim na węglu i to w coraz większym stopniu importowanym z Rosji. Jednocześnie, ale też w związku z tą sytuacją, polski rząd zmaga się z potrzebą opracowania strategii energetycznej na kolejne 20-30 lat. Polska jest też głośną orędowniczką europejskiej solidarności wymierzonej przeciwko kontrowersyjnemu projektowi budowy gazociągu NordStream 2.

Migracja

Solidarność UE nie jest pierwszym skojarzeniem, które przychodzi na myśl, gdy Europejczycy myślą „Polska”, szczególnie ze względu na kontekst migracyjny. Jeśli chodzi o migrację i uchodźców, rządy Polski i Republiki Czeskiej nieustannie mówią jednym głosem: UE powinna porzucić ideę obowiązkowego mechanizmu relokacji.

Z powodu niechęci Warszawy, ale także Pragi, względem kwot relokacji, oba kraje mogą ucierpieć z powodu redukcji Wieloletnich Ram Finansowych (WRF) w ramach swoistej reprymendy za brak solidarności w tym właśnie zakresie. Brak zgody na taką redukcję i zabezpieczenie jak najlepszych warunków finansowych na nadchodzące lata to kolejny wspólny priorytet Polski i Czech.

Nacisk Warszawy na Via Carpatia może przyspieszyć współpracę w Europie Wschodniej

Przez długi czas Warszawa szukała okazji do zacieśnienia współpracy regionalnej z sąsiadami. Teraz plany dotyczące tzw. Strategii Karpackiej zyskały poparcie niektórych krajów w regionie, torując drogę do serii wspólnych projektów, częściowo finansowanych przez UE.
 

W środę (5 września) podczas Forum Ekonomicznego …

Oba państwa promują reformę systemu azylowego, przeciwstawiając się automatyzmowi i rozwiązaniom ponadnarodowym. Uważają, że wszystkie decyzje dotyczące reformy systemu azylowego powinny być podejmowane na szczeblu Rady Europejskiej, a nie na posiedzeniach ministerialnych, bez możliwości stosowania prawa weta przez którekolwiek z państw.

Zdaniem czeskich ekspertów Republika Czeska nadmiernie podkreśla kwestię migracji i kraj ten przeznacza zbyt dużo energii na odrzucanie kwot uchodźców. Zgodnie z niedawno opublikowaną analizą Stowarzyszenia na rzecz Spraw Międzynarodowych, Republika Czeska powinna zamiast tego skoncentrować się na takich sprawach jak pomoc w wypracowywaniu miękkiego porozumienia w sprawie brexitu, lepszym sformułowaniu warunków przystąpienia Czech do strefy euro oraz przygotowaniach do przyszłej prezydencji w Radzie Unii Europejskiej w 2022 r.

W Polsce wiele uwagi się już do migracji nie przywiązuje. Nikt już w końcu nie próbuje egzekwować przyjmowania uchodźców wedle kwot ustalonych we wrześniu 2015 r., nim jeszcze obecny rząd doszedł do władzy.

Duda: „UE to jakaś wyimaginowana wspólnota”.

Dlatego polscy politycy koncentrują się na wewnętrznych walkach w okolicznościach nadchodzących wyborów samorządowych.

A gdy rozmawia się o Europie z najważniejszymi politykami rządowymi, rola UE i jej funduszy jest redukowana. Wręcz polski prezydent Andrzej Duda nazwał ostatnio UE „jakąś wyimaginowaną wspólnotą”. W przyszłości wielkość funduszy spójności może rzeczywiście się zmniejszyć. Do tej pory Polska była ich największym beneficjentem. Opozycja wręcz przeciwnie, podkreśla wartość Europy oraz członkostwa Polski w UE.

V4 nie stoi za zmianami dotyczącymi migracji do UE – mówią eurodeputowani z Czech

Jeśli chodzi o politykę migracyjną, UE ostatecznie zmierza w kierunku, który proponujemy – mówią politycy krajów Grupy Wyszehradzkiej. Dwóch czeskich posłów do Parlamentu Europejskiego wskazuje, że wkład V4 w zachodzące zmiany może być ograniczony i należy wziąć pod uwagę także …

Premier Czech Andrej Babiš odnosi się do UE… zmiennie, ale zdarzyło mu się też określić ją mianem „wielkiego projektu”. Można powiedzieć, że choć odnosi się do niej z dystansem, jego narracja jest jednak spokojniejsza niż jego polskiego odpowiednika, przynajmniej ostatnio.

Czexit i polexit?

Stosunek obu krajów do UE może być uznany za eurosceptyczny, ale członkostwo w UE nie podlega dyskusji. W Polsce retoryka eurosceptyczna i antyeuropejska jest wykorzystywana przede wszystkim jako narzędzie w polityce wewnętrznej, twierdzi prof.Agnieszka Cianciara z Polskiej Akademii Nauk.

„Celem rządu PiS jest utrzymanie się w UE, przynajmniej w perspektywie średnioterminowej, oraz osiągnięcie korzyści ekonomicznych i finansowych”, stwierdziła. Innymi słowy, „konsumujemy korzyści i unikamy kosztów”, uważa ekspertka. Według niej polskie podejście jest krótkowzroczne. „Gdyby inne kraje stosowały podobną strategię w sposób systemowy, Unia mogłaby się rozpaść”.

Fake news w Grupie Wyszehradzkiej: rządy są częścią problemu

Kraje Wyszehradu nie mają ani spójnej, ani skoordynowanej polityki w zakresie tzw. fake news (czyli fałszywych wiadomości) i kampanii dezinformacyjnych. I to mimo że są celem licznych ataków hybrydowych mających wywierać wpływ na ich społeczeństwa.
 

Mówi się, że wraz z wyborem …

Czeski ekspert Vít Hloušek z Uniwersytetu Masaryka w Brnie dodaje, że rządowy eurosceptycyzm w Polsce jest zazwyczaj reprezentowany przez zorientowanych wewnętrznie konserwatystów, którzy chcieliby, aby UE była związkiem suwerennych państw. W Czechach jest inaczej. Eurosceptycyzm przechodzi od komunistów do skrajnie prawicowych polityków, takich jak Tomio Okamura i jego ruchu politycznego. Jak dodaje Hloušek, „gdzieś pomiędzy tymi aktorami politycznymi leży czeski eurosceptyczny nurt reprezentowany przez Obywatelską Partię Demokratyczną i ruch polityczny ANO, ale także przez część socjalistów”.

Hloušek: Jak pokazuje brexit, niewyobrażalne jest możliwe

Według niego ani Czexit, ani Polexit nie są możliwe, bo główni aktorzy polityczni w obu krajach – Andrej Babiš i Jarosław Kaczyński – w rzeczywistości nie chcą opuszczenia Unii.

„Chociaż jednak dziś politycy twierdzą, że poparliby członkostwo w UE w takim referendum, nie oznacza to, że tak by było. Bo jak pokazuje brexit, niewyobrażalne jest w rzeczywistości możliwe” – mówi Hloušek.

Artykuł 7 i jego wpływ

Według sondaży Czesi są znacznie bardziej eurosceptyczni niż Polacy. Tymczasem, to polski rząd trwa obecnie w poważnym sporze z UE. Komisja Europejska uruchomiła art. 7 Traktatu o UE wobec Polski z powodu ryzyka poważnego naruszenia rządów prawa związanego z reformą wymiaru sprawiedliwości przeprowadzoną pod naciskiem PiS.

V4 + Ukraina czy V5?

Dynamika współpracy w formacie V4 + Ukraina straciła tempo w ciągu ostatnich dwóch lat. Teraz Kijów ma nadzieję, że niedawno rozpoczęta słowacka prezydencja w Grupie Wyszehradzkiej przywróci tę współpracę na odpowiednie tory – pisze Hennadiy Maksak, przewodniczący Rady ds. Polityki …

Napięcie między UE a Polską ma pewien wpływ na stosunki czesko-polskie. Czeska dyplomacja oraz premier Babiš nie krytykowali Polski, ponieważ Praga stwierdziła, że ​​problemy te muszą zostać rozstrzygnięte przez samą Polskę. Jednak Europejska Sieć Rad Sądownictwa (ENCJ) poparła zawieszenie polskiej Krajowej Rady Sądownictwa, przy tylko jednym głosie przeciwnym – Polski.Dodatkowo, przedstawiciele czeskiego wymiaru sprawiedliwości wydali wspólne oświadczenie, w którym skrytykowali zmiany dokonane przez polski rząd w systemie sądownictwa. Oprócz czeskich urzędników wymiaru sprawiedliwości, oświadczenie zostało również poparte przez byłego czeskiego ministra sprawiedliwości Roberta Pelikána.

„Podobnie może być w przypadku głosowania na temat ryzyka naruszenia prawa w Polsce. Mianowicie, Republika Czeska może głosować za”,uważa prof. Cianciara.

„Doskonałe” relacje

Podczas jednego ze spotkań premierów Mateusz Morawiecki ocenił, że stosunki polsko-czeskie w wielu dziedzinach są „doskonałe”. Wspomniał o współpracy handlowej i gospodarczej, ale także o wzajemnych priorytetach w Europie – na przykład funduszach spójności, funduszach rolnych i oczywiście funduszach infrastrukturalnych.

Zdaniem premiera Czech, Polska i Czechy mają wspólny pogląd na przyszły budżet UE. Republika Czeska będzie dążyć do jego większej elastyczności, aby posiadać znaczące kompetencje do podejmowania decyzji w sprawie podziału funduszy na poziomie krajowym. Głównym wyzwaniem dla Republiki Czeskiej będzie wysoka absorpcja dotacji unijnych w celu zaspokojenia potrzeb najbardziej niezagospodarowanych regionów – takich jak trzy regiony górnicze: Morawsko-Śląski, Ústí nad Labem i Karlowe Wary.

Grupa Wyszehradzka woli atom i węgiel od OZE

W krajach wyszehradzkich decydenci upodobali sobie węgiel i energię jądrową – kosztem źródeł odnawialnych. UE jest obecnie jedynym aktywnym i silnym graczem, który ma szansę wpłynąć na te preferencje, pisze Ada Ámon z berlińskiego think tanku E3G – Third Generation Environmentalism.
 

Unijne …

Jeśli chodzi o budżet UE, Polska i Czechy uważają, że każde państwo członkowskie powinno wnieść większy wkład. Polska jest przeciwna tworzeniu oddzielnych mechanizmów finansowych dla strefy euro, które tworzyłyby odrębny budżet. Warszawa jest szczególnie zaniepokojona, że ​​może to oznaczać zmniejszenie wkładu krajów strefy euro do ogólnego budżetu UE. Rząd PiS podkreśla, że ​​polityka spójności powinna pozostać największą polityką rozwojową dla wszystkich regionów i krajów UE. „Nie zgodzimy się na intencje KE w zakresie polityki spójności” – powiedział premier Mateusz Morawiecki. Z kolei Minister Spraw Zagranicznych Jacek Czaputowicz nazwał projekt budżetu przedstawiony przez KE „dobrą podstawą do dalszych negocjacji”.

Vít Dostál, szef czeskiego Stowarzyszenia Spraw Międzynarodowych, mówi, że negocjacje długoterminowego budżetu UE – Wieloletnich Ram Finansowych – będą sporym wyzwaniem dla spójności całej Grupy Wyszehradzkiej, a nie tylko stosunków polsko-czeskich. „Po wynegocjowaniu poprzednich ram finansowych nastąpiła pewna erozja współpracy w ramach V4. W związku z tym także przyszłe negocjacje ram finansowych mogą ujawnić granice współpracy V4″, wskazał Dostál.

Według czeskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych Czechy szukają polskiego wsparcia nie tylko w kwestiach budżetu UE, ale także w kilku politykach sektorowych. Współpraca na poziomie UE jest sprawdzona w czasie, na przykład w dziedzinie energii, a mianowicie w polityce energetycznej i tworzeniu unii energetycznej.

Grupa Wyszehradzka chce większych wpłat do budżetu UE

Brexit utworzy ogromną dziurę w unijnym budżecie o wartości 10,2 mld EUR. To, że po-brexitowa propozycja Komisji uwzględnia większy budżet dla mniejszej, ambitniejszej Unii może być korzystne dla Wyszehradu.
 
Bruksela chce przykręcić kurek z pieniędzmi dla V4
Pomimo faktu, że kolejne negocjacje …

„Kolejnym przykładem ważnej współpracy jest ustanowienie jednolitego rynku cyfrowego, a także rozwój cyfryzacji” – mówi Michal Bucháček w imieniu czeskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych. „Czechy i Polska aktywnie uczestniczą w opracowywaniu dokumentów stanowiskowych, które mają wpływ na pracę strategiczną Komisji Europejskiej. Ponadto dążą do jednolitego rynku cyfrowego, z którego obywatele i przedsiębiorcy UE skorzystaliby jak najwięcej i jak najszybciej”- powiedział Bucháček.

Kluczowa jest również współpraca w polityce bezpieczeństwa i obrony. Dostál twierdzi, że im silniejsza będzie Polska, tym bezpieczniejsze będą też Czechy.