Słowacja stawia na zrównoważoną mobilność. Chce rozwinąć politykę rowerową

slowacja-europejski-fundusz-odbudowy-krajowy-plan-odbudowy-transport-rowerowy-rowery

W 2020 r. transport rowerowy stanowił jedynie 10 proc. całego dziennego transportu na Słowacji. / Zdjęcie: Pexels, pixabay.com

Po tygodniach negocjacji, w czasie których wydawało się, że polityka rowerowa ponownie zostanie odsunięta na bok, słowacki minister transportu i budownictwa Andrej Doležal ogłosił, że będzie ona częścią Krajowego Planu Odbudowy. Jednak według organizacji pozarządowych, schematy rządowego wsparcia dla transportu rowerowego muszą się zmienić, jeśli mają być skuteczne.

 

 

Kiedy opublikowano pierwszą wersję słowackiego Krajowego Planu Odbudowy (KPO), sytuacja polityki rowerowej nie wyglądała korzystnie. Ministerstwo finansów, odpowiedzialne za ustalenie priorytetów dokumentu, nawet o niej nie wspomniało. W części związanej z transportem skupiono się na kolei oraz elektromobilności.

Wywołało to krytyczne reakcje sektora pozarządowego, a także słowackich europarlamentarzystów, którzy na początku października prosili urzędników ministerstwa, by włączyć kwestie transportu rowerowego do dokumentu.

Jednak dla organizacji pozarządowych nie było to dużym zaskoczeniem, ponieważ politykę rowerową pomijano na Słowacji od wielu lat. Chociaż prawie rok temu nowy rząd obiecał wzmocnienie wsparcia dla rowerzystów, Dan Kollár, szef organizacji Cycling Coalition uważa, że była to jedynie deklaracja. W rzeczywistości, ministerstwo transportu i budownictwa nie ogłosiło nawet corocznego programu wsparcia.

Krytyka osłabła na początku lutego, kiedy minister transportu Andrej Doležal ogłosił, że rząd będzie finansował politykę rowerową w ramach Funduszu Odbudowy i przeznaczy na nią 100 mln euro. Jaroslav Kmeť, sekretarz stanu w ministerstwie transportu i budownictwa, uznał w rozmowie z redakcją EURACTIV.sk, że transport rowerowy od początku był częścią KPO. „Doszło do nieporozumienia” – wytłumaczył polityk.

Zarówno organizacje pozarządowe, jak i ministerstwo transportu i budownictwa przyznają, że do tej pory wsparcie nie było wystarczające, dlatego potrzeba zmian.

Słowacja: Wzrost udziału OZE w miksie energetycznym. W jaki sposób osiągnięto unijny cel?

Słowacja osiągnęła cel bez żadnych nowych, znaczących instalacji w ramach odnawialnych źródeł energii. Czyli jak?

Nieskuteczne wsparcie

Słowacja otrzyma prawie sześć mld euro z Funduszu Odbudowy UE, a jej rząd zaprezentował już ostateczną wersję Krajowego Planu Odbudowy. Zgodnie z nim, na „zrównoważoną mobilność” ma zostać przeznaczone 750 mln euro.

Polityka rowerowa z tej puli zostanie wsparta przez ok. 100 mln euro. Jednak wysokość środków finansowych może się zmienić w zależności od realizacji projektów z innych obszarów, takich jak transport publiczny lub koleje.

Metody, które wykorzystywano w ostatnich latach w przypadku rozwoju polityki rowerowej nie przynosiły efektów. Widać to najlepiej w przypadku niespełnionych założeń Narodowej Strategii Rozwoju Transportu oraz Turystyki Rowerowej z 2013 r. W 2020 r. transport rowerowy stanowił jedynie 10 proc. całego dziennego transportu na Słowacji.

Cycling Coalition określiła kilka problemów w systemie wsparcia dla transportu rowerowego. Główną kwestią jest kiepskie planowanie, które doprowadziło do nieprzemyślanego budowania ścieżek rowerowych – wiele z nich stworzono między miastami i wsiami, co według Kollára „nie ma sensu”. „Po pierwsze musimy skupić się na miastach. Oznacza to łączenie centrów z przedmieściami i obszarami przemysłowymi” – stwierdził Słowak.

Rządzący zauważyli to także w projekcie KPO. „Dotychczas, przyznane środki były używane przede wszystkim do finansowania budowy ścieżek rowerowych poza miastami, co w dużej mierze przyczyniło się do rozwoju turystyki rowerowej. Jednak nie przyczyniło się znacznie do rozwoju transportu rowerowego jako alternatywy dla transportu samochodowego” – można przeczytać w dokumencie.

Projekty z Funduszu Odbudowy będą uwzględniać również doprowadzenie ścieżek rowerowych do innych środków transportu, zwłaszcza kolei, co wiąże się także ze stworzeniem potrzebnej infrastruktury – w tym miejsc, gdzie osoby będą mogły zostawiać swoje rowery.

Odbudowa gospodarcza w krajach V4: Dlaczego to trudne zadanie?

Na jakim etapie znajdują się Krajowe Plany Odbudowy – finansowane ze środków UE – które mają odbudować gospodarki w krajach członkowskich Unii po pandemii?

Stabilność i przewidywalność

Innym problemem według organizacji pozarządowych jest zapewnienie stabilności i przewidywalności rządowym schematom wsparcia. To pomogłoby władzom miejskim zaplanować strategię rozwoju. „Jeśli miasta nie mają pewności, że ich projekty otrzymają dofinansowanie, logiczne jest, że skupiają się na innych kwestiach” – wyjaśnił Kollár.

Dobrym przykładem jest kilkukrotnie już wymieniony ministerialny schemat wsparcia, który co roku zapewniał ok. 14 mln euro na projekty związane z transportem rowerowym. Jednak w zeszłym roku nie został ogłoszony. Nawet sekretarz Kmeť nie mógł szczegółowo wyjaśnić, dlaczego tak się stało.

Zaznaczył, że są dwa możliwe powody: ministerstwo transportu i budownictwa nie poprosiło ministerstwa finansów o niezbędne środki albo ministerstwo finansów w ogóle takich środków nie przewidywało. W tym roku wsparcie resortu może pojawić się obok KPO, a w kolejnych latach polityka rowerowa powinna być finansowana także z unijnych funduszy strukturalnych.

Nieprzewidywalność schematów wsparcia jest także powiązana z rozległą biurokracją, której muszą sprostać gminy. „W przeszłości wymogi dotyczące zgłaszania wniosków o środki finansowe potrzebne do rozwoju infrastruktury rowerowej były postrzegane jako wyjątkowo trudne do spełnienia. To zniechęcało samorządy do ubiegania się o te fundusze” – napisali autorzy KPO.

Ministerstwo transportu i budownictwa obiecało, że sytuacja się poprawi. W niedalekiej przyszłości minister Doležal ma przedstawić propozycję ustanowienia tzw. Funduszu Infrastruktury Transportowej, który będzie wykorzystywany do wszystkich środków transportu, oprócz lotnictwa. Nowy instrument powinien być finansowany m.in. z opłat drogowych i podatku drogowego. Odpowiednik takiego funduszu istnieje już w Czechach i według rzecznika prasowego ministerstwa transportu Słowacji, to właśnie na nim wzoruje się model słowacki.

Nie jest jeszcze jasne jakiego rodzaju projekty będą wspierane z Funduszu Odbudowy. Na pewno wiadomo, że plany powinny być lepiej przemyślane i tworzone zgodnie z potrzebami miast oraz w celu maksymalizacji zysków.

Jeśli rządowi uda się rozwinąć politykę rowerową, w konsekwencji zostaną zredukowane emisje gazów cieplarnianych. Transport ogółem przyczynia się obecnie do ok. 17,3 proc. emisji na Słowacji i jest jedynym sektorem, w którym one stale rosną.

Jak zaznaczył Dan Kollár wielkie rezultaty mogą zostać osiągnięte nawet wtedy, gdy dysponuje się relatywnie małymi środkami finansowymi. Trzeba je tylko skutecznie zainwestować.