Raport: Ceny hurtowe prądu w Polsce najwyższe w UE. Dlaczego tak się dzieje i jak temu zaradzić?

Polska, węgiel, ceny prądu, Ember, PGE, rząd, Mateusz Morawiecki, środowisko, klimat, OZE

Między kwietniem a wrześniem średnie ceny prądu w Polsce były prawie o połowę wyższe niż średnia dla reszty UE. / Fot. Andreas Lischka [Pixabay]

Ceny hurtowe energii elektrycznej w Polsce są aktualnie najwyższe w Unii Europejskiej. To już szósty miesiąc z rzędu, kiedy Polska stoi na czele tego rankingu, wynika z danych zebranych przez Ember. Jaka jest główna przyczyna takiego stanu rzeczy?

 

W kwietniu tego roku Polska wyprzedziła Grecję na czele unijnego rankingu krajów o najwyższych cenach hurtowych energii elektrycznej. Jak wskazuje Ember, między kwietniem a wrześniem średnie ceny energii elektrycznej w Polsce wynosiły 46 euro/MWh (ok. 211 zł/MWh), czyli prawie 50 proc. więcej niż średnia dla reszty Unii Europejskiej (31 euro/MWh, czyli 142 zł/MWh).

Mniejszy popyt nie wpłynął na cenę w Polsce

W okresie pierwszej fali pandemii COVID-19 we wszystkich krajach Wspólnoty zaobserwowano spadek zużycia energii elektrycznej, które wiosną okazało się dużo niższe w porównaniu z analogicznymi miesiącami 2019 r. Zaczęło ono ponownie rosnąć dopiero wraz z poprawą sytuacji epidemicznej znoszeniem krajowych obostrzeń.

W przeciwieństwie do większości krajów UE w Polsce mimo spadku popytu ceny prądu nawet nie drgnęły w porównaniu do roku ubiegłego. Dlaczego? Ember przedstawia trzy przyczyny takiego stanu rzeczy.

Europa marnuje miliardy euro przez zanieczyszczenie powietrza. Ile traci Warszawa?

Zanieczyszczenie powietrza kosztuje Warszawę prawie 20 mld zł rocznie, czyli 11 tys. zł w przeliczeniu na mieszkańca stolicy.

Dlaczego prąd w Polsce jest drogi? Tani gaz i drogi polski węgiel

Jednym z powodów tak wysokich cen prądu w Polsce w porównaniu do innych krajów UE jest fakt spadku tych cen poza granicami Polski po tym, jak po tym, jak produkcja energii przeniosła się na niewykorzystane moce gazowe, wykorzystując tańsze ceny gazu.

Gwałtowny spadek cen energii z gazu rozpoczął się w ubiegłym roku, zwłaszcza w drugiej jego połowie. Przyczyną takiej tendencji był spadający popyt, spowodowany łagodną zimą i wprowadzeniem ogólnokrajowego lockdownu. Jeśli zaś chodzi o węgiel, to mimo spadku międzynarodowych cen tego surowca koszt produkcji energii elektrycznej z węgla pozostał na dość stabilnym poziomie.

Innym powodem jest to, że polski węgiel od maja ubiegłego roku jest droższy od importowanego. W maju ubiegłego roku stał się droższy od importowanego. W sierpniu 2020 różnica ta wynosiła 18 euro.

W wyniku spadających cen węgla na świecie znajdujące się poza granicami Polski elektrownie korzystające z importowanego węgla płaciły za niego mniej, natomiast polskie elektrownie węglowe płaciły więcej za węgiel kamienny z Polski.

Trzeba przy tym pamiętać, że w zeszłym roku węgiel kamienny odpowiadał za 2/3 udziału w wytwarzaniu energii. Dlatego to właśnie energia pochodząca z węgla kamiennego w największym stopniu wpływa na cenę hurtową energii elektrycznej w Polsce.

Marcin Korolec: „Inwestowanie w gaz to sposób na zmarnowanie miliardów złotych”

15 i 16 października przywódcy UE przyjrzą się postępom w realizacji unijnego celu polegającego na osiągnięciu neutralności klimatycznej do 2050 r.

Rola źródeł odnawialnych

Ponadto dla cen prądu ogromne znaczenie ma niskie wykorzystanie w Polsce do produkcji energii mocy wiatrowych i PV. Już od ponad 10 lat w całej Europie w godzinach, w których można liczyć na sporą produkcję energii z wiatru lub słońca, ceny hurtowe spadają. Przyczyna jest prosta: w sytuacji, gdy można ograniczyć produkcję energii z najdroższych źródeł, ceny hurtowe są wyznaczane przez tańsze elektrownie.

W Polsce odsetek udziału OZE o zerowych kosztach krańcowych w produkcji energii wynosi zaledwie 13 proc. i należy do najniższych w Europie. W konsekwencji w skali roku praktycznie żadne godziny w ciągu doby nie zależą w Polsce od OZE o zerowych kosztach. Wręcz przeciwnie: przez większość godzin ceny hurtowe energii elektrycznej wyznaczane są przez drogie i nieefektywne elektrownie węglowe, co winduje je na najwyższy poziom w UE.

„To, że Polska ma najdroższą w Europie energię na rynku hurtowym nie powinno nikogo zaskakiwać. Nie można tu zwalać winy na ceny emisji dwutlenku węgla, bo nie chodzi tylko o to, że polska energia drożeje, ale że u sąsiadów – tanieje”, zwraca uwagę Kacper Szulecki z Uniwersytetu w Oslo, redaktor „Kultury Liberalnej”. Dodaje, że „w tych krajach Europy, które dynamicznie rozwijały źródła odnawialne, było widać od dawna, że OZE ściągają ceny hurtowe energii w dół.

Jest układ rządu z górniczymi związkami. Kto i ile za to zapłaci?

Osiągnięto porozumienie pomiędzy rządem i górnikami w sprawie zamknięcia kopalń

Jakie są skutki wysokich cen prądu?

Drogi prąd sprawia, że coraz więcej energii trzeba importować. W ciągu pierwszych 9 miesięcy tego roku 8 proc. energii elektrycznej zużywanej w Polsce pochodziło z importu. Aż 80 proc. to import z Niemiec, gdzie moce wiatrowe i słoneczne przekładają się na godziny bardzo taniej elektryczności.

Poza tym rosnące ceny hurtowe energii mają duży wpływ na konkurencyjność polskiego przemysłu. ArcelorMittal ogłosił ostatnio, że zamierza zamknąć na stałe część surowcową w krakowskiej hucie, podając wysokie ceny prądu jako jeden z powodów tej decyzji.

Jak wskazuje Ember, nie jest to jednak jednostkowy przypadek – ryzyko odpływu inwestycji z energochłonnych sektorów sprawia, że utrzymanie konkurencyjności polskiej branży wytwórczej będzie zależało od wsparcia z krajowego budżetu.

„Polski przemysł odczuje wysokie ceny hurtowe i będzie stopniowo tracił w tym wymiarze na konkurencyjności. Można było tego uniknąć, ale potencjał rozwoju OZE był od lat hamowany”, twierdzi Szulecki.

"Zielona odbudowa": jakie działania podejmują kraje i czego oczekują od polityków eksperci?

Jak rządy przedstawiają „zielone” cele w planach odbudowy gospodarki po kryzysie wywołanym pandemią i co o tym sądzą eksperci ds. klimatu?

Jakie remedium? Inwestycja w źródła odnawialne

Eksperci są zgodni, że aby doprowadzić do spadku cen energii w Polsce, konieczne jest stopniowe, ale stanowcze odchodzenie od węgla na rzecz źródeł odnawialnych. Rząd musi zaprzestać wspierania energetyki węglowej, gdyż jej utrzymywanie odbija się na kieszeniach obywateli.

„Polska pozostanie krajem z wysokimi cenami energii aż do momentu, gdy energetyka węglowa zostanie zmarginalizowana i straci cenotwórczą rolę na polskim rynku”, mówi natomiast Aleksander Śniegocki, Kierownik Programu Energia, Klimat i Środowisko w WiseEuropa.

Ekspert proponuje kilka sposobów rozwiązania problemu, np. mechanizm zamiany aktywów węglowych na OZE rozważany np. w USA lub aukcje dotyczące przyspieszonego wygaszania aktywów węglowych – sposób wprowadzany obecnie w Niemczech. Śniegocki zaznacza jednak, że niezbędnym warunkiem powodzenia takich działań jest rzeczywiste przyspieszenie zmian w systemie energetycznym.

„Plany, wedle których rząd będzie dopłacał do nierentownych kopalń i przejmie węgiel brunatny od PGE sprawią, że Polacy słono zapłacą za węglowe uzależnienie”, uważa Dave Jones, starszy analityk ds. energii w Ember.

 

Więcej informacji i danych przedstawionych przez Ember na temat Polski można znaleźć TUTAJ, a na temat całej UE – TUTAJ.