Rozpoczyna się Tydzień Noblowski. Znamy laureatów z medycyny

Nagroda Nobla, Tokarczuk, Szwecja, Akademia Noblowska,

Laureaci Nagrody Nobla z medycyny i fizjologii 2020. Od lewej: Harvey J. Alter, Michael Houghton and Charles M. Rice / Foto via [Ill. Niklas Elmehed. © Nobel Media.]

W tym tygodniu ogłoszeni zostaną tegoroczni laureaci Nagrody Nobla. Wiemy już, że nagrodę w dziedzinie medycyny otrzymają Harvey J. Alter, Michael Houghton i Charles M. Rice. Z powodu pandemii przyznawanie nagród będzie wyglądać inaczej niż zazwyczaj.

 

Dziś (5 października) Akademia Szwedzka poinformowała o laureatach w dziedzinie fizjologii i medycyny. Nagroda Nobla trafi do Harveya Altera, Michaela Houghtona i Charlesa Rice’a. Zostali oni wyróżnieni za odkrycie wirusa powodującego zapalenie wątroby typu C (HCV).

„Po raz pierwszy w historii wirusowe zapalenie wątroby typu C może zostać wyleczone. Odkrycia laureatów ujawniły przyczyny pozostałych przypadków przewlekłego zapalenia wątroby. Umożliwiły także przeprowadzanie testów krwi oraz zastosowanie nowych leków, które uratowały życie milionów ludzi”, napisano w uzasadnieniu przyznania nagrody.

Laureaci to dwaj Amerykanie i jeden Brytyjczyk. Harvey J. Alter pracuje w Narodowym Instytucie Zdrowia w Bethesda w USA. Pochodzący z Wielkiej Brytanii Micheal Houghton prowadzi badania na Uniwersytecie Alberty w kanadyjskim Edmontom. Charles M. Rice jest natomiast pracownikiem Uniwersytetu Rockefellera w Nowym Jorku.

Kiedy poznamy pozostałych laureatów?

We wtorek ogłoszony zostanie laureat z fizyki, w środę z chemii, a w czwartek z literatury. W piątek pięcioosobowy Norweski Komitet Noblowski, wybrany przez parlament Norwegii, ogłosi w Oslo laureata Pokojowej Nagrody Nobla. Do tegorocznej nagrody w tej kategorii nominowano 317 osób, z czego 210 osób oraz 107 organizacji.

Za tydzień (12 października) poznamy natomiast laureata jedynej nagrody, której nie ustanowił w swoim testamencie fundator Alfred Nobel. To nagroda Szwedzkiego Banku Narodowego im. Alfreda Nobla, zwana „ekonomicznym Noblem”.

Władimir Putin zgłoszony do Pokojowej Nagrody Nobla

W tym roku do Pokojowej Nagrody Nobla nominowany jest także prezydent USA Donlad Trump.

Czym jest Nagroda Nobla?

Nagroda Nobla została ustanowiona na mocy ostatniej woli fundatora, wynalazcy dynamitu Alfreda Nobla. W testamencie zlecił on przyznawanie jej jako wyróżnienie za wybitne osiągnięcia naukowe, literackie lub zasługi dla ludzkości.

Pierwsza uroczystość wręczenia Nagrody Nobla odbyła się w Królewskiej Akademii Muzycznej w Sztokholmie w 1901 r. Pokojową Nagrodę Nobla otrzymali wówczas założyciel Czerwonego Krzyża Jean Henri Dunant oraz Frédéric Passy. Od 1902 r. nagrody są wręczane przez króla Szwecji, a uroczystość – tzw. bankiet noblowski – odbywa się zawsze 10 grudnia, w rocznicę śmierci fundatora.

Nagrody Szwedzkiego Banku Narodowego im. Alfreda Nobla za osiągnięcia w dziedzinie ekonomii przyznawana jest od 1968 r. Wówczas postanowiono także, że od tej pory nie będzie się zwiększać liczby dziedzin, w których jest ona przyznawana.

Kandydatów do Nagrody Nobla mogą zgłaszać ściśle określone grupy. Na przykład w przypadku pokojowego Nobla są to m.in. członkowie parlamentów i rządów, członkowie sądów międzynarodowych, rektorzy uniwersyteccy, laureaci Pokojowej Nagrody Nobla z lat poprzednich czy byli i aktualni członkowie Norweskiego Komitetu Noblowskiego.

Termin zgłaszania nominacji do nagrody w danym roku upływa 31 stycznia. Co ciekawe, automatycznie dyskwalifikowane są nominacje własnej osoby oraz osób zmarłych. Listy nominowanych są utajniane na okres 50 lat.

Po terminie zgłaszania kandydatur Komitet zbiera i selekcjonuje około 200 kandydatów. Lista jest wysyłana do wybranych ekspertów z dziedzin nominowanych. Po tym etapie selekcji zostaje już tylko 15 osób. Następnie Komitet przesyła swoje rekomendacje, w zależności od rodzaju nagrody, do Akademii lub odpowiedniej instytucji, której członkowie głosują nad wyborem zwycięzcy.

Od początku przyznawania Nagrody Nobla zostało nią uhonorowanych ośmioro Polaków. Nasz kraj posiada jedną noblistkę z dziedziny fizyki (1903) i chemii (1911) – Marię Skłodowską-Curie, aż pięcioro z dziedziny literatury – Henryka Sienkiewicza (1905), Władysława Reymonta (1924), Czesława Miłosza (1980), Wisławę Szymborską (1996) i Olgę Tokarczuk (2018, przyznana rok później) oraz dwóch laureatów Pokojowej Nagrody Nobla – Lecha Wałęsę (1983) i Józefa Rotblata (1995).

Almodóvar, Atwood, Tokarczuk piszą do Komisji Europejskiej o "homofobicznej agresji w Polsce"

Przedstawiciele świata kultury i sztuki w liście do Ursuli von der Leyen skrytykowali działania polskiego rządu w stosunku do środowisk LGBT+

Od tego roku laureaci dostaną większą sumę

W tym roku Fundacja Noblowska podwyższyła o 1 mln koron (95 tys. euro) wartość nagrody pieniężnej w każdej z sześciu dziedzin. Wszyscy laureaci Nagrody Nobla otrzymają zatem po 10 mln koron szwedzkich, czyli 950 tys. euro.

Wzrost wartości pieniężnej to konsekwencja poprawy stanu finansów fundacji, ale przede wszystkim jest to krok na rzecz utrzymania prestiżu Nagrody Nobla, której wartość – zdaniem Fundacji – „powinna podążać za rzeczywistym wzrostem płac w społeczeństwie”.

W 2011 r. z powodu recesji gospodarczej spowodowanej światowym kryzysem ekonomicznym, w tym spadków na giełdach, wartość nagrody została obniżona z 10 mln do 8 mln koron. Sześć lat później na skutek ustabilizowania sytuacji finansowej ponownie zwiększono wielkość Nagrody Nobla z 8 mln koron do 9 mln.

Oprócz pieniędzy laureaci Nagrody Nobla otrzymują także złoty medal z wizerunkiem Alfreda Nobla oraz kaligrafowany dyplom.

Donald Trump nominowany do Pokojowej Nagrody Nobla przez norweskiego posła

Christian Tybring-Gjedde z norweskiego parlamentu uważa, że nagroda należy się Trumpowi za jego wkład w proces pokojowy na Bliskim Wschodzie.

Zmiany w związku z pandemią

Z powodu pandemii COVID-19 komitety noblowskie zmuszone były pracować częściowo zdalnie. Werdykty będą ogłaszane przy udziale ograniczonej liczby dziennikarzy oraz publiczności, za to będą transmitowane przez internet. W związku z pandemią po raz pierwszy od lat odwołano również tradycyjny bankiet noblowski. Po raz ostatni do takiej sytuacji doszło w 1956 r. w geście sprzeciwu wobec inwazji ZSRR na Węgry.

Grudniowy bankiet, który odbywa się w Sali Błękitnej sztokholmskiego ratusza, gromadzi corocznie ok. 1,2 tys. gości. Według prezesa Fundacji Noblowskiej Larsa Heikenstena organizacja przyjęcia dla takiej ilości osób „nie będzie w tym roku możliwa”.

„Podczas bankietu noblowskiego trudno zachować odstęp. Poza tym nie jesteśmy pewni, czy laureaci oraz towarzyszące im osoby będą mogli przyjechać do Szwecji”, podkreślił Heikensten.

Jak przekazał dyrektor Norweskiego Instytutu Nobla Olav Njølstad, nie odbędzie się także tradycyjna ceremonia wręczenia złotego medalu oraz dyplomu w sali Ratusza w Oslo, w której uczestniczy zwykle tysiąc osób, w tym norweska rodzina królewska. Laureat lub laureaci zostaną jednak zaproszeni do mniejszej auli na 100 osób na Uniwersytecie w Oslo. W przypadku kłopotów z przyjazdem noblisty rozważane jest także połączenie online.

Odwołany został również tradycyjny bankiet na cześć laureatów na 250 gości w Grand Hotelu w Oslo oraz publiczny koncert.

Koronawirus: Sytuacja w Polsce, Europie i na świecie – AKTUALIZACJA. Już ponad 100 tys. zakażeń w Polsce

Najnowsze informacje na temat pandemii koronawirusa w Polsce, Europie i na świecie – TEKST NA BIEŻĄCO AKTUALIZOWANY

Większa różnorodność wśród noblistów?

Globalna dyskusja na temat równości płci, a także przeciwdziałania dyskryminacji wobec mniejszości wpłynęła także na oczekiwania wobec tegorocznych laureatów. Zdaniem licznych obserwatorów Nagroda Nobla zdecydowanie nie jest liderem w promowaniu takich postaw. Zwraca się bowiem uwagę, że od samego początku istnienia nagrody aż do teraz wyróżniani byli nią głównie „starsi, biali mężczyźni”.

Co więcej, jak wskazuje „Deutsche Welle”, prawie wszyscy spośród  923 dotychczasowych laureatów Nagrody Nobla pochodzili bądź pochodzą z Europy lub z USA. Tylko 28 razy nagrodę przyznano Japończykom, 14 razy Australijczykom, 12 Hindusom, 11 obywatelom Republiki Południowej Afryki i 8 Chińczykom.

„DW” zaznacza też, że tendencję do przyznawania Nobla starszym mężczyznom rasy białej można zaobserwować szczególnie w przypadku dziedzin naukowych. „Wynikało to z przekonania, że nauka jest domeną mężczyzn, a poza tym wiele wyróżnień często przyznawano naukowcom za odkrycia dokonane przez nich wiele lat temu”, pisze.

Ponadto w historii nagrody były jedynie 54 noblistki. Kobiety stanowią zatem 6 proc. wszystkich laureatów. Prawdziwym ewenementem jest zamieszkała we Francji Polka Maria Skłodowska-Curie, którą jako jedyną kobietę wyróżniono dwukrotnie i to w dziedzinach związanych z nauką – w 1903 r. w dziedzinie fizyki (wraz z mężem Pierre’em Curie i Henrim Becquerelem) za odkrycie zjawiska promieniotwórczości i w 1911 r. z chemii za odkrycie polonu i radu.

Dwunastokrotnie przyznawano kobietom Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny, pięciokrotnie w dziedzinie chemii oraz trzykrotnie w fizyce. Dwie noblistki to laureatki w dziedzinie ekonomii – nagrodę tę otrzymała w ubiegłym roku francusko-amerykańska ekonomistka Esther Duflo. Spośród wszystkich dziedzin panie najczęściej otrzymywały Pokojową (17 laureatek) i Literacką Nagrodę Nobla (15 laureatek) – po raz ostatni za 2018 r. (Polka Olga Tokarczuk).