Koronawirus: Jak Polska i inne kraje Europy wspierają kulturę?

Zdjęcia via unsplash

Polski rząd przekazał twórcom 20 mln zł w związku z pandemią koronawirusa. „To 1 proc. rocznej dotacji, jaką dostało niedawno TVP” – komentuje pisarz Zygmunt Miłoszewski. Jak wspierają artystów i pracowników branży kreatywnej kraje Europy?

 

„Sektor kultury w Polsce generuje 3,5 proc. PKB, czyli więcej niż rolnictwo czy górnictwo”, powiedział pisarz Jacek Dehnel, prezes Unii Literackiej, a jednocześnie uczestnik konsultacji Zespołu Antykryzysowego przy MKiDN.

Ludzie kultury w całej Europie przypominają, że w trakcie pandemii koronawirusa także potrzebują wsparcia. Zatrudnieni w tej branży są często pozbawieni osłon socjalnych, a w trakcie kryzysu spada zapotrzebowanie na dobra kultury, co skutecznie zmniejsza dochody twórców.

Koronawirus: Sytuacja w Polsce, Europie i na świecie – AKTUALIZACJA

Najnowsze informacje na temat pandemii koronawirusa w Polsce, Europie i na świecie – TEKST NA BIEŻĄCO AKTUALIZOWANY

Polska: Kryzys taki sam dla wszystkich

„Kryzys uderzył we wszystkich – wydawców, księgarzy, ale także pisarzy”, powiedział Dehnel. Jednak tę grupę można rozszerzyć do przedstawicieli innych branż związanych z przemysłem kreatywnym. Według danych GUS w Polsce w 2018 r. działalność prowadziło 117,2 tys. przedsiębiorstw zaliczanych do przemysłu kreatywnego i sektora kultury – to prawie 350 tys. zatrudnionych.

„Przeważającą większość podmiotów (98,9 proc.) stanowiły mikroprzedsiębiorstwa, skupiające 70,5 proc. pracujących w obszarze przemysłów kultury i kreatywnych. Miesięczne wynagrodzenie brutto przypadające na 1 zatrudnionego wyniosło 6 029 zł i było większe o 1 213 zł w porównaniu z przedsiębiorstwami niefinansowymi ogółem”, informuje GUS.

W ubiegłym tygodniu głośnym echem odbił się wywiad pisarza Zygmunta Miłoszewskiego, który w rozmowie z „Polska The Times” powiedział m.in., że MKiDN pod kierunkiem ministra Piotra Glińskiego przeznaczyło na pomoc dla środowisk kreatywnych 20 mln zł”, czyli jeden procent rocznej dotacji, jaką dostało niedawno TVP”. Minister Gliński nie zgodził się z zarzutami i przedstawił listę wsparcia dla ludzi kultury. W kilka dni po rozmowie z Miłoszewskim odbyło się pierwsze spotkanie Zespołu Antykryzysowego przy MKiDN, podczas którego przedstawiono plan wsparcia dla branży.

Minister zapowiedział m.in. weryfikację dotychczasowych form pomocy pod kątem ich skuteczności oraz przyśpieszenie prac nad ustawą o uprawnieniach artysty zawodowego, która ma regulować kwestie ubezpieczeń.

Polski rząd wprowadza "podatek od Netflixa"

W ramach przepisów antykryzysowych polski rząd wprowadza nową daninę dla serwisów streamingowych oraz platform VOD. Ma ona przynieść nawet 20 mln złotych rocznie dla Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej.

Francja: Gniew na prezydenta

Jak Europa długa i szeroka rządy różnie radzą sobie z pomocą dla artystów i pracowników kultury. Z największym gniewem środowiska zetknął się prezydent Francji Emmanuel Macron. Przedstawiciele przemysłu kreatywnego nad Sekwaną zarzucili gospodarzowi Pałacu Elizejskiego, że „zapomniał o potrzebach” tej branży, a wielu z nich, w tym m.in. aktorka Catherine Deneuve oraz aktor Omar Sy podpisali się pod listem otwartym do prezydenta, w którym zarzucili władzom pominięcie propozycji pomocy dla branży.

W liście przypomniano trwające niemal dwa miesiące milczenie ministra kultury Francka Riestera na temat programów wsparcia dla sektora, który we Francji zatrudnia około 1,3 mln osób. Sytuacja jest na tyle poważna, że jeszcze dziś (6 maja) spodziewane jest przedstawienie przez Macrona „planu dla kultury”.

Jak na razie we Francji ogłoszono przekazanie 18 marca 22 mln euro na fundusz pomocowy dla sektora kultury. Z tej sumy 5 mln euro przypadło dla wydawców, autorów i księgarń, 10 mln euro na sektor muzyczny, 5 mln euro na sektor rozrywkowy, a 2 mln euro na sztuki wizualne. Pracownicy kultury mogą także ubiegać się o wsparcie w ramach mechanizmu częściowego bezrobocia – korzysta z niego ponad 11 mln Francuzów z sektora prywatnego. W jego ramach rząd pokrywa 70 proc. pensji, maksymalnie do 6,9 tys. euro brutto.

Koronawirus we Francji już w grudniu ubiegłego roku?

Koronawirus SARS-CoV-2 krążył we Francji o wiele wcześniej niż dotąd sądzono

Hiszpania: Król prosi o wsparcie

W Hiszpanii ludzie kultury są doceniani jako ambasadorowie kraju. Także w kontekście budowy pozytywnego wizerunku nadszarpniętego przez pandemię koronawirusa. W piątek 1 maja król Filip VI zaapelował do znanych osobistości ze świata kultury, ale także sportu o włączenie się w misję odbudowy wizerunku państwa. Monarcha rozmawiał w trybie wideokonferencji m.in. z Antonio Banderasem.

Rząd poinformował we wtorek (5 maja) o przeznaczeniu 76,4 mln euro na wsparcie sektora kultury. Środki te m.in. wspomogą fundusz gwarancyjny, z którego państwo będzie udzielało pożyczek – zarówno przedsiębiorstwom, jak i pracownikom branży. Fundusz ma wynieść 780 mln euro. Pieniądze będą rozdzielane w ramach pomocy dla poszczególnych gałęzi branży: wydawniczej, sztuk scenicznych, kina i sztuk wizualnych oraz muzyki.

W Hiszpanii w kulturze w 122 tys. firm pracuje 720 tys. osób. Ponad 40 proc. przedsiębiorstw zlokalizowanych jest we wspólnocie autonomicznej Madrytu.

Koronawirus: Hiszpania na drodze do „nowej normalności”

Premier Pedro Sanchez ogłosił plan łagodzenia restrykcji związanych z epidemią koronawirusa.

Włochy: Vouchery i zapomogi

We Włoszech rząd przeznaczył w połowie marca 130 mln euro na wsparcie świata kultury. W ramach pomocy pracownicy pozbawieni z powodu pandemii koronawirusa dochodu, w tym także osoby zatrudnione na etatach i samozatrudnione, otrzymały zapomogę w wysokości 600 euro.

Będzie ona wypłacana także w kolejnych miesiącach kryzysu. Ponadto przedstawicieli branży czasowo zwolniono z płacenia składek na ubezpieczenie społeczne. Właścicieli kin zaś zwolniono z części podatków. We Włoszech wprowadzono system voucherów za niewykorzystane bilety do teatrów, muzeów i na wystawy.

Od 14 kwietnia działają księgarnie, a muzea mogą szykować się na przyjęcie pierwszych zwiedzających 18 maja. Wciąż nie wiadomo jednak, kiedy otwarte zostaną kina i teatry ani sale koncertowe. Nadal trwają rozmowy nt. wsparcia dla artystów z ministrem kultury Dario Franceschinim.

Koronawirus: Włochy otworzą szkoły najwcześniej we wrześniu

Choć pierwsze epidemiczne obostrzenia zostaną we Włoszech zdjęte już w maju, to nie ma w tym roku szkolnym mowy, aby włoscy uczniowie wrócili do klas. Plan ich powrotu do szkół będzie zakładał ponowne otwarcie placówek edukacyjnych dopiero we wrześniu.

Niemcy: Widmo bankructwa

Niemczech władze dość szybko uruchomiły wsparcie dla branży kreatywnej. Artyści i pracownicy sektora kultury mają dostęp do tzw. „błyskawicznej pomocy”, udzielanej przez kraje związkowe. Samozatrudnieni i firmy zatrudniające do 5 osób mogą liczyć na bezzwrotną dotację w wysokości 9 tys. euro, udzielaną na okres 3 miesięcy. Firmy zatrudniające do 10 osób mogą zaś wnioskować o 15 tys. euro.

U naszych zachodnich sąsiadów pomyślano także o zakazie eksmisji miejsc kultury, które na skutek utraty dochodów nie mogą regulować czynszów. Ochrona trwa od 1 kwietnia do 30 czerwca. Przepis pozwala także na odroczenie płatności za media. Z kolei władze federalne zdecydowały, że organizatorzy imprez nie muszą zwracać pieniędzy za bilety na odwołane wydarzenia kulturalne. Warunkiem jest zaoferowanie bonów, które widzowie będą mogli wykorzystać w przyszłości.

Jednak pomimo pomocy sytuacja wielu przedsiębiorstw, np. kin, jest bardzo trudna. Według Niemieckiego Stowarzyszenia Kin (HDF) obowiązywanie ograniczeń wprowadzonych na czas pandemii może przyczynić się do bankructwa co najmniej połowy z nich. Strukturalnego wsparcia pozbawieni są także niezależni artyści. Próbują pomagać im poszczególne landy, a niektórzy pracownicy instytucji kultury, jak krawcowe z opery drezdeńskiej szyją w czasie pandemii maski ochronne.

Szacuje się, że w Niemczech w przemyśle kreatywnym pracuje około 600 tys. samozatrudnionych. Dochód 340 tys. z nich nie przekracza 17,5 tys. euro rocznie.

Niemcy: Trybunał Konstytucyjny krytykuje skup obligacji przez EBC

Jakie to będzie miało konsekwencje dla unijnej gospodarki?

Wielka Brytania: Zwolnienia z podatków

W Wielkiej Brytanii pod koniec marca wygospodarowano 160 mln funtów na wsparcie kultury. Z tego 140 mln przeznaczono dla instytucji, a 20 mln dla samozatrudnionych, w tym freelancerów.

Instytucje kultury działające na zasadach komercyjnych korzystają z rządowego programu utrzymywania miejsc pracy. Zgodnie z nim mogą występować o zwrot 80 proc. wynagrodzenia pracowników – do kwoty 2,5 tys. funtów miesięcznie. Warunkiem jest zachowanie miejsc pracy. Samozatrudnieni mogą ubiegać się o analogiczne wsparcie.

Jednocześnie minister finansów poinformował, że wszystkie firmy z branży gastronomicznej, rozrywkowej i wypoczynkowej nie będą płaciły przez 12 miesięcy gminnego podatku od przedsiębiorstw, o ile jego wartość nie przekracza 51 tys. funtów. Mogą one także występować o granty w wysokości do 25 tys. funtów.

Wielka Brytania: Śmiertelność w czasach koronawirusa najwyższa od lat

Liczba osób, które zmarły na początku kwietnia w Anglii i Walii była najwyższa od dwóch dekad.