EFIS SPECIAL REPORT: Nowe technologie

Artykuł ten jest piątą odsłoną Raportu Specjalnego nt. Europejskiego Funduszu Inwestycji Strategicznych. Po inwestycjach w energetykę – węglową i odnawialną – i transporcie – drogowym i kolejowym – dziś przypatrzymy się inwestycjom w nowe technologie.

W dziedzinie telekomunikacji, badań, rozwoju i nowych technologii znajdują się 23 projekty przedstawione do dofinansowania w ramach Europejskiego Funduszu Inwestycji Strategicznych (EFIS)*. Ich łączna wartość to 6 mld euro.

Względnie mniej niż projekty z innych dziedzin, o których finansowanie się staramy.  Projekty kolejowe są warte trzy razy tyle, drogowe – pięć razy. Również projekty dotyczące odnawialnych źródeł energii są warte łącznie 2,5 mld euro więcej.

Marszałek województwa wielkopolskiego i członek Komitetu Regionów Marek Woźniak zwrócił uwagę, że już teraz samorządy działają w dziedzinie nowych technologii w sposób podobny do celów EFIS: „W pierwszych dniach lutego oficjalnie zakończyliśmy budowę regionalnej sieci internetowej. Inwestycja była realizowana w ramach wspólnego przedsięwzięcia samorządu województwa oraz kapitału prywatnego. Przyświecała nam zatem ta sama idea, co zawarta w Planie, by pozyskać prywatnych inwestorów. Wielkopolska Sieć Szerokopasmowa kosztowała prawie 410,5 mln zł (z czego prawie 284 mln zł pochodziło z WRPO 2007-2013) i jest najdłuższą siecią tego typu w Polsce, liczy bowiem 4,6 tys. km”. Marszałek uważa, że te doświadczenia pomogą we wprowadzaniu w życie celów EFIS.

Gospodarka informacyjna

Dwie trzecie łącznej kwoty 6 mld euro – równe 4 mld – ma trafić na jeden projekt – rozwój gospodarki informacyjnej. Zawarte są w nim programy budowy mierników kluczowych danych – ruchu na autostradach, poziomu wód w rzekach, informacji na temat wypadków i katastrof naturalnych itp. – oraz centrów magazynowania i przetwarzania zebranych danych. System ma działać w całej Unii i korzystać częściowo z danych zakupionych komercyjnie (np. część danych satelitarnych).

Dzięki uruchomieniu takiej sieci mierników i centrów magazynowania możliwe stałoby się wykorzystanie danych w wielu projektach – lokalnych, krajowych, transgranicznych i ogólnoeuropejskich. Możliwe będzie np. użycie ich w tzw. „smart cities” – „inteligentnych miastach” (więcej TUTAJ). Narzędzia z mierników ruchu pozwolą na odpowiednie sterowanie ruchem i minimalizowanie korków na drogach.

Centra badawcze

Rząd nie zapomniał też o naukowcach – do dofinansowania z EFIS przedstawił projekty sześciu centrów badawczych. Nie wszystkie koszty tych inwestycji są już znane, ale rząd chciałby uzyskać łączne dofinansowanie w wysokości co najmniej 1,25 mld euro.

Technologia termojądrowa w Rzeszowie

Najdroższym projektem naukowym ma być budowa laboratorium IFMIF/ELA-MAT we współpracy z Politechniką Rzeszowską (więcej TUTAJ). Ma ono prowadzić badania materiałowe przy użyciu źródła neutronowego – dzięki wykorzystaniu tego źródła będzie możliwe prowadzenie badań z zakresu energetyki termojądrowej, fizyki jądrowej, medycyny nuklearnej i pokrewnych dziedzin.

Rzeszowskie laboratorium ma być częścią europejskiej sieci badawczej, która ma umożliwić przeprowadzenie kontrolowanej syntezy termojądrowej. Technologia ta pozwoli na stworzenie komercyjnej elektrowni termojądrowej, wydajniejszej niż „zwykłe” elektrownie jądrowe.

Pozostałe laboratoria

Na liście znajduje się wsparcie lub stworzenie pięciu innych laboratoriów mających się skupiać na bardzo różnorodnych dziedzinach badań. Jest Wrocławskie Centrum Badań EIT+, które skupia się nad nowymi technikami magazynowania i wytwarzania energii, w tym użycia perowskitu.

Perowskit to minerał, który potencjalnie może zastąpić silikon w ogniwach fotowoltaicznych. Takie ogniwa potencjalnie będą wydajniejsze, jak również cieńsze i bardziej elastyczne, co ma pozwolić na ich wykorzystanie np. w elementach drewnianych czy materiałowych, np. jako część ubrań. Jedną z liderek badań na tym polu jest polska naukowiec Olga Malinkiewicz (więcej TUTAJ).

Rząd chciałby również stworzyć centra zajmujące się technologią kosmiczną i satelitarną, badaniami nad radiofarmacuetykami (leki wykorzystujące elementy radioaktywne) i medycyną molekularną. W planach jest również stworzenie krajowego wirtualnego centrum biozasobów, by ułatwić dostęp do nich centrom badawczym w całym kraju.

Inne projekty

Na liście projektów do dofinansowania z EFIS jest kilka inwestycji mających poprawić dostęp do internetu. Jest wśród nich poprawa pokrycia kraju siecią szybkiego internetu mobilnego LTE, zwłaszcza w województwie wielkopolskim oraz rozwijanie siatki światłowodów. Projekty te mają poprawić dostęp do internetu zwłaszcza na obszarach wiejskich i być dodatkowym wsparciem dla planów zawartych w Programie Operacyjnym Polska Cyfrowa.

Projekty uwzględniają również badania nad jednym z największych polskich sukcesów naukowych ostatnich lat – grafenem. Rząd chciałby uzyskać od UE 50 mln euro (więcej o grafenie TUTAJ). Badania prowadzi Politechnika Warszawska, Instytut Technologii Materiałów Ekonomicznych oraz firma Nano Carbon.

Inwestycje w przyszłość

Nowe źródła energii (TUTAJ i TUTAJ) mają coraz istotniejsze znaczenie ze względu na ambitne cele klimatyczne stawiane przez UE, a także dla podtrzymania rozwoju gospodarczego bez wzrostu emisji gazów cieplarnianych i zanieczyszczenia powietrza. Drogi i koleje (TUTAJ i TUTAJ) to już od dawna przedmiot krytyki i narzekań Polaków, więc widać niezbędność inwestycji w tych sektorach, zarówno ze względu na obywateli, jak i przedsiębiorstwa.

Jednak to właśnie nowe technologie, próby wyjścia przed szereg, a nie jedynie pogoń za liderami innowacji, mogą mieć kluczowe znaczenie dla przyszłości polskiej gospodarki i społeczeństwa. Realizacja ambitnych projektów naukowych może pomóc zatrzymać w kraju najlepszych naukowców, a nowe patenty i komercyjne zastosowania odkryć naukowych wpłyną na innowacyjność – a tym samym konkurencyjność – polskich przedsiębiorstw. (kk)

To była ostatnia część naszego Specjalnego Raportu nt. Europejskiego Funduszu Inwestycji Strategicznych. Zachęcamy do zapoznania się z poprzednimi częściami TUTAJ, TUTAJ, TUTAJ i TUTAJ.

* EFIS – Europejski Fundusz Inwestycji Strategicznych jest częścią planu Komisji Europejskiej pod kierunkiem przewodniczącego Jean-Claude’a Junckera dla pobudzenia wzrostu gospodarczego w Europie. Komisja chce za pomocą gwarancji pożyczkowych i pożyczek zmobilizować ponad 300 mld euro środków na inwestycje w państwach członkowskich. Kraje unijne przedstawiły listy projektów, na które chciałyby uzyskać dofinansowanie z EFIS.