Coraz więcej osób ufa mediom, ale młodzi są narażeni na dezinformację

Zaufanie do mediów na świecie zwiększyło się podczas pandemii o sześć punktów procentowych, wynika z raportu Instytutu Reutera ds. Badań nad Dziennikarstwem.

Finlandia jest krajem o najwyższym poziomie zaufania do mediów. Listę zamykają Stany Zjednoczone z najniższym poziomem zaufania. / fot. via unsplash [Md Mahdi]

Zaufanie do mediów wzrosło na świecie podczas pandemii o 6 punktów procentowych – wynika z raportu Instytutu Reutera ds. Badań nad Dziennikarstwem. Krajem o najwyższym poziomie zaufania do mediów jest Finlandia, a listę zamykają z najniższym poziomem zaufania USA. Polska pozostaje liderem w regionie.

Jak wynika z raportu 44 proc. respondentów z 46 badanych krajów twierdzi, że przez większość czasu ufa przeważającej części czytanych lub oglądanych wiadomości. Ponadto 74 proc. badanych preferuje wiadomości, które odzwierciedlają różne poglądy.

Dwie trzecie z nich – 66 proc. – uważa, że serwisy informacyjne powinny starać się być neutralne w każdej kwestii, chociaż młodsze osoby twierdzą, że bezstronność może nie być właściwa w niektórych przypadkach – na przykład w kwestiach sprawiedliwości społecznej.

Infodemia: Jak media powinny walczyć z dezinformacją?

Infodemia, czyli pandemia informacji, stała się ona szczególnie szkodliwa podczas trwającej pandemii koronawirusa.

Rosną obawy o dezinformację

W 2021 r. zaobserwowano zwiększenie obaw na świecie dotyczących rozpowszechniania fałszywych i wprowadzających w błąd informacji: – od 82 proc. w Brazylii do 37 proc. w Niemczech. Osoby korzystające z mediów społecznościowych częściej twierdzą, że są narażone na dezinformację na temat koronawirusa niż osoby niebędące ich użytkownikami.

Facebook jest postrzegany jako główny kanał rozpowszechniania fałszywych informacji, a aplikacje takie jak WhatsApp są uważane za część problemu w krajach takich jak Brazylia i Indonezja.

TikTok dociera do niemal 1/4 (24 proc.) osób poniżej 35. roku życia. Ponadto osoby w wieku 18-24 lata (tzw. Generacja Z) prawie dwukrotnie częściej wolą uzyskiwać dostęp do wiadomości za pośrednictwem mediów społecznościowych lub alertów mobilnych.

Reporterzy bez Granic oskarżają Facebook o "nieuczciwe praktyki handlowe”

Organizacja podkreśla, że dopuszczanie do „masowego rozprzestrzeniania się” fałszywych informacji narusza zobowiązania platformy wobec jej użytkowników.

Spadek zainteresowania wiadomościami

Jeśli chodzi o długoterminową perspektywę, eksperci zaobserwowali w wielu krajachspadek zainteresowania tradycyjnymi wiadomościami. Odsetek osób, które twierdzą, że są zainteresowane bądź bardzo zainteresowane informacjami, spadł średnio o 5 punktów procentowych od 2016 r. – o 17 punktów procentowych w Hiszpanii i Wielkiej Brytanii, o 12 punktów we Włoszech i Australii oraz o osiem we Francji i Japonii. W krajach takich jak Niemcy i Holandia odnotowano nieznaczny spadek.

W Stanach Zjednoczonych zainteresowanie wiadomościami spadło w ciągu ostatniego roku o 11 punktów procentowych do 55 proc. Jak zaznaczono w raporcie, prawie cały spadek zainteresowania pochodził od osób z poglądami prawicowymi.

Od stycznia prawicowe kanały telewizyjne w USA, takie jak Fox News, straciły znaczną część swoich odbiorców. Z tym samym problemem mierzy się postrzegany jako lewicowo-liberalny kanał CNN.

Dezinformacja: "W czasie pandemii łatwiej wykorzystać społeczną niepewność w niecnych celach"

Jakie formy przybiera dezinformacja w trakcie pandemii COVID-19?

USA z najmniejszym zaufaniem do mediów

Ogólne zaufanie do wiadomości (44 proc.) wzrosło o 6 punktów procentowych w prawie wszystkich krajach. Finlandia pozostaje krajem o najwyższym poziomie zaufania do mediów – 65 proc. im ufa i zaufanie tam wręcz wzrosło o 9 punktów procentowych, podczas gdy Stany Zjednoczone mierzą się z najniższym poziomem zaufania do przekazywanych w mediach informacji (29 proc.).

Polska jest liderem w krajach Europy Środkowo-Wschodniej – poziom zaufania do mediów nad Wisłą wynosi 48 proc. W Czechach poziom ten wynosi 36 proc., na Węgrzech co trzecia osoba ufa mediom (30 proc.).

Warto przypomnieć, że Polska zajęła 64. miejsce w tegorocznej, 19. edycji Światowego Indeksu Wolności Prasy – to najniższa pozycja naszego kraju w historii rankingu. Wśród państw unijnych Polska znalazła się w zestawieniu pod koniec stawki. Spośród państw Grupy Wyszehradzkiej niżej znalazły się tylko Węgry (92. miejsce), podczas gdy zarówno Słowacja (35. miejsce), jak i Czechy (40. miejsce) zostały ocenione lepiej.

W państwach Europy Zachodniej największym zaufaniem do rozpowszechnianych w mediach informacji cieszy się Holandia (59 proc.), Belgia (54 proc.) i Niemcy (53 proc.). Na dole notowania znalazła się Francja z 30 proc. zaufaniem.

Z kolei w Afryce przoduje Kenia z 61 proc. zaufaniem do mediów. W państwach azjatyckich najwyższy wskaźnik odnotowała Tajlandia (50 proc.). W Japonii wiadomościom ufa 42 proc. społeczeństwa, a na Tajwanie – 31 proc. W Brazylii zaufanie do mediów sięga 54 proc., w Kolumbii i Peru – 40 proc., a w Argentynie i Chile – 36 proc.

Światowy Indeks Wolności Prasy 2021: Polska, Węgry i Słowenia "czarnymi owcami" UE

Jakie tendencje w światowym dziennikarstwie w pandemicznym roku 2020 odnotowali Reporterzy bez Granic?

Niesprawiedliwe relacje mediów?

W USA trzy czwarte obywateli (75 proc.), którzy identyfikują się z prawicą, uważa, że prezentowanie ich poglądów w mediach jest niesprawiedliwe, co można porównać z zaledwie jedną trzecią osób, które identyfikują się z lewicą i uważają to samo.

W Wielkiej Brytanii zarówno lewica, jak i prawica uważają, że ich poglądy polityczne są niesprawiedliwie relacjonowane przez media. Najmłodsza grupa osób (poniżej 25. r.ż.) czuje się najmniej reprezentowana przez media, podobnie jak w Niemczech.

W większości krajów Europy Zachodniej okazuje się, że to grupa osób w wieku 18-24 lata czuje się najmniej sprawiedliwie reprezentowana przez media. Korzystanie z alternatywnych źródeł informacji, takich jak media społecznościowe może więc stanowić rozwiązanie. Z raportu wynika, że 4 na 10 (40 proc.) młodych osób twierdzi, że jest to ich główne źródło informacji.

Dezinformacja: Skuteczna metoda zniechęcania kobiet do polityki?

Dezinformacja jest zagrożeniem dla działania systemów demokratycznych, podkreśla ekspertka ds. informacji.

Polaryzacja w USA ma się dobrze

Co więcej, jak wynika z badań Pew Research Center z 2020 r., w Stanach Zjednoczonych około dwie trzecie Demokratów (66 proc.) ufa „The New York Times”. Dla porównania tylko 10 proc. Republikanów ufa „Timesowi”, a 50 proc. nie.

Powyższe wyniki potwierdza analiza z 2021 r. przeprowadzona przez Pew Research Center. W ciągu zaledwie pięciu lat odsetek Republikanów, którzy ufają krajowym organizacjom informacyjnym zmniejszył się o połowę – z 70 proc. w 2016 r. do 35 proc. w 2021.

Prawie ośmiu na dziesięciu Demokratów i zwolenników Demokratów niezależnych (78 proc.) twierdzi, że bardzo lub trochę ufa informacjom pochodzącym z krajowych organizacji informacyjnych – o 43 punkty procentowe więcej niż Republikanie i zwolennicy Republikanów (35 proc.).

Około sześć na dziesięciu dorosłych Amerykanów (58 proc.) twierdzi, że przynajmniej w pewnym stopniu ufa informacjom pochodzącym z krajowych organizacji informacyjnych. Jest to najmniejszy udział w ciągu ostatnich pięciu lat.  Jedynie 12 proc. deklaruje, że ma duże zaufanie do informacji pochodzących z krajowych organizacji informacyjnych.

Dla porównania w Niemczech, jak pisze Adam Krzemiński w „Polityce”, mimo zbliżających się wyborów do Bundestagu, w mediach panuje „stateczny spokój”, a w 2021 r. „na niemieckiej skali zaufania wciąż prowadzą niemieckie Wiadomości Tagesschau pierwszego programu ARD” z 70-proc. poziomem zaufania.

Amerykanie mają tendencję do większego zaufania do lokalnych organizacji informacyjnych, wynika z badania. Trzy czwarte respondentów (75 proc.) twierdzi, że przynajmniej w pewnym stopniu ufa mediom pochodzącym od lokalnych organizacji medialnych.

Co istotne media społecznościowe nadal nie cieszą się dużym zaufaniem. 27 proc. Amerykanów twierdzi, że przynajmniej w pewnym stopniu ufa informacjom pochodzącym z serwisów społecznościowych, a tylko 4 proc. wyraża dla nich duże zaufanie.

Dezinformacja w czasach pandemii. Jak wygląda i jak się z nią skutecznie zmierzyć?

Pandemia koronawirusa SARS-CoV-2 przyniosła wzmożenie działań dezinformacyjnych wobec Unii Europejskiej, czy też szerzej Zachodu, m.in. ze strony Rosji i Chin

A jak jest w Polsce?

Jak podał Reuters Institute na pierwszym miejscu pod względem zaufania do marek medialnych znalazł się RMF FM z 68 proc. Na drugim – TVN z 64 proc. zaufaniem. Polsat znalazł się na trzecim miejscu z wynikiem 62 proc. Na ostatniej pozycji uplasowała się publiczna stacja TVP z zaufaniem na poziomie 36 proc. Było to jedyne źródło informacji, któremu więcej osób nie ufa (46 proc.) niż ufa.