Sprawa KRS w TSUE – opinia rzecznika w maju

Prezes Trybunału Sprawiedliwości UE Koen Lenaerts, źródło: Flickr/European University Institute

Prezes Trybunału Sprawiedliwości UE Koen Lenaerts, źródło: Flickr/European University Institute

Trybunał Sprawiedliwości UE rozpatrywał wczoraj w Luksemburgu pytania prejudycjalne Sądu Najwyższego ws. nowej Krajowej Rady Sądownictwa. Opinię dotycząca legalności nowej KRS rzecznik generalny unijnego trybunału wyda 23 maja – trzy dni przed wyborami do Parlamentu Europejskiego.

 

Nie wiadomo jeszcze kiedy zapadnie wyrok, ale sędziowie Trybunału zwykle podzielają opinie rzeczników.

Jesienią zeszłego roku Sąd Najwyższy wystosował do TSUE trzy pytania prejudycjalne. Odpowiadając na nie TSUE ma zdecydować, czy nowa Izba Dyscyplinarna Sądu Najwyższego może być – zgodnie z unijnymi traktatami – uznana za sąd niezależny i niezawisły. Wątpliwości budzi fakt, że jej członkowie zostali wyłonieni przez obecną KRS, której członkowie – podkreślają sędziowie SN – zostali wybrani w całości przez Sejm (głosami PiS i Kukiz’15).

Nowe pytania prejudycjalne Sądu Najwyższego do TSUE

SN skierował do TSUE trzy nowe pytania prejudycjalne z prośbą o zastosowanie trybu przyspieszonego. Tego samego dnia premier Mateusz Morawiecki spotkał się z w gabinecie I prezes SN z Małgorzatą Gersdorf, a ich rozmowa dotyczyła prowadzonej przez PiS reformy sądownictwa.

Majczyna: Sądy w Polsce są niezależne

Przedstawiciele polskich władz przekonywali jednak we wtorek (19 marca) w Luksemburgu, że zarówno KRS, jak i wybrana przez nią Izba Dyscyplinarna Sądu Najwyższego mają gwarancje niezależności. “Absolutnie to nie przekłada się w żaden sposób na niezawisłość Izby Dyscyplinarnej” – podkreślił Bogusław Majczyna z Departamentu Prawa UE w Ministerstwie Spraw Zagranicznych.

TK ma zbadać zgodność ustawy o KRS z konstytucją

Krajowa Rada Sądownictwa postanowiła wczoraj (22 listopada) przesłać do Trybunału Konstytucyjnego wniosek o zbadanie zgodności z konstytucją przepisów ustawy o KRS dotyczących powoływania członków Rady – poinformował przewodniczący KRS Leszek Mazur.

“Trybunał Konstytucyjny jest wybierany u nas przez parlament i nikt nie podnosi zastrzeżeń co do jego niezależności. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej jest wybierany przez rządy państw członkowskich, czyli przez władzę wykonawczą i też nikt nie zgłasza zastrzeżeń do jego niezależności” – przekonywał przedstawiciel polskich władz.

Wniosek pełnomocnika Ziobry o wyłączenie szefa TSUE

Wysłuchanie stron przed TSUE w Luksemburgu w sprawie pytań prejudycjalnych polskiego Sądu Najwyższego trwało ponad sześć godzin. W tym czasie Tomasz Szafrański pełnomocnik Prokuratora Generalnego Zbigniewa Ziobry, niespodziewanie złożył wniosek o wyłączenie prezesa TSUE Koena Lenaertsa z zajmowania się tą sprawą.

“Nie wycofam się z udziału w sprawie, chyba że Trybunał podejmie taką decyzję” – zapowiedział Lenaerts w odpowiedzi na wniosek o wyłączenie. Przypomniał, że uczestniczył w wydarzeniach w Polsce jeszcze zanim pytania prejudycjalne zostały przekazane do Trybunału Sprawiedliwości UE.

Swój wniosek Szafrański uzasadniał faktem, że szef unijnego trybunału uczestniczył w konferencjach organizowanych przez środowiska krytycznie nastawione do PiS-owskiej reformy sądownictwa. W rozmowie z dziennikarzami podkreślał, że nie ma podstaw do wydania orzeczenia w kwestii pytań Sądu Najwyższego.

“Z uwagi na zmiany prawne, które zostały wprowadzone w polskim prawie i tak naprawdę wygaśnięcie źródła sporu przed Sądem Najwyższym, Trybunał – jeśli będzie szanował swój regulamin i dotychczasowe orzecznictwo – nie ma prawa orzec merytorycznie, ponieważ nie ma (…) sporu, w odniesieniu do którego miałby udzielić swoim orzeczeniem jakiejkolwiek normatywnej odpowiedzi” – argumentował wcześniej pełnomocnik Prokuratora Generalnego.

Polska może zignorować orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości UE?

TSUE rozpoczął wczoraj (27 sierpnia) rozpatrywanie wniosku Sądu Najwyższego, a nowa Krajowa Rada Sądownictwa już dziś ma zakończyć procedurę wyłaniania sędziów SN. Tymczasem wicepremier, minister nauki i szkolnictwa wyższego Jarosław Gowin (Porozumienie) nie wyklucza, że Polska zignoruje wyrok TSUE.

W czasie rozprawy powoływał się przy tym na zbliżone rozwiązania dotyczące powoływania sędziów przez władze występujące w innych państwach członkowskich, a mimo to nie kwestionowane. Zwrócił też uwagę, że ewentualny wyrok w tej sprawie powinien obowiązywać również w odniesieniu do systemów prawnych w tych krajach.

Rozdźwięk po polskiej stronie

Szafrański podkreślał, że złożył wniosek w imieniu prokuratora generalnego Zbigniewa Ziobry jednak Bogusław Majczyna nie krył wątpliwości. ”Byłem zaskoczony tym wnioskiem” – przyznał, ale zapewnił, że między stanowiskami merytorycznymi nie ma żadnych sprzeczności. “Każdy z uczestników tego postępowania podejmuje takie środki procesowe, jakie on uważa za najbardziej zasadne” – zaznaczył.

Majczyna zastrzegł jednak, że wnioski o wyłączenie „raczej nie przyczyniają się do tego, aby to orzeczenie było korzystne”. Mimo to podczas rozprawy przedstawiciel polskiego rządu nie zajął w tej sprawie stanowiska. “W mojej ocenie oznacza to, że moja argumentacja była na tyle wystarczająca, że pan mecenas Majczyna nie widział potrzeby, by ją wspierać w sensie argumentacyjnym w dalszym zakresie” – wytłumaczył Szafrański.

Pełnomocniczka sędziów: Niezależność sędziów wybranych przez KRS wątpliwa

Natomiast przedstawiciele sędziów negatywnie zaopiniowanych przez nową Krajową Radę Sądownictwa zwracali uwagę podczas wczorajszej rozprawy w Luksemburgu, że wybór sędziów przez „politycznie wybranych członków KRS” narusza trójpodział władzy. Podkreślali także, że prawo UE wymaga oddzielenia władzy sądowniczej od innych władz.

“Wybór nowej KRS, w pełni zależnej od organów politycznych, budzi wątpliwości co do niezależności wybranych przez nią sędziów” – powiedziała Sylwia Gregorczyk-Abram. W ocenie przedstawicielki sędziów, której zdaniem przyjęte w Polsce  regulacje naruszają unijne traktaty i Kartę Praw Podstawowych, taka sytuacja podważa zaufanie obywateli do sądów.

Apel sędziów do KE ws. “dyscyplinarek”

Stowarzyszenie Sędziów „Iustitia” zaapelowało do wiceszefa KE Fransa Timmermansa o rozważenie zaskarżenia polskiego systemu postępowań dyscyplinarnych do unijnego Trybunału Sprawiedliwości. Wczoraj Timmermans zapowiedział działania Komisji, jeśli okaże się, że tzw. dyscyplinarki mają “charakter strukturalny”.

KE: Wybór sędziów do KRS nie narusza praworządności

Tymczasem portal wPolityce.pl opublikował fragment stanowiska, które Komisja Europejska przesłała do TSUE ws. Polskiej KRS. Wynika z niego, że co prawda sposób wybierania sędziów do KRS nie narusza praworządności, ale podważa zaufanie do władzy sądowniczej.

„Wprawdzie zasadniczo prawdą jest, iż pośrednia lub bezpośrednia ingerencja organu politycznego w procedurę powoływania sędziów nie jest per se uważana jako podważająca niezawisłość i bezstronność sędziów powoływanych w drodze takiej procedury, jednakże w swoim orzecznictwie ETPC uważa wizerunek niezawisłości i bezstronności jako stanowiący składnik niezawisłości sądownictwa oraz wagę zaufania do sądownictwa, które nie powinno być podważane, jako czynniki odgrywające rolę w sądownictwie społeczeństw demokratycznych” – głosi przytaczany w mediach dokument.

Eksperci Komisji podkreślają jednak, że nowe regulacje w polskim sądownictwie nie spełniają standardów, które gwarantuje europejskie prawo. „W świetle powyższych uwag Komisja proponuje interpretować gwarancje niezawisłości i bezstronności sędziów krajowych przewidziane w art.19 ust.1 akapit drugi TUE i art.47 Karty w ten sposób, że formacja orzekająca taka jak Izba Dyscyplinarna Sądu Najwyższego (Polska), utworzona w okolicznościach takich jak te w sprawach głównych i właściwa do rozstrzygania sporów dotyczących statusu sędziów, nie spełnia powyższych gwarancji” – uważa KE. W ocenie autorów stanowiska Komisji, nowa formuła wyboru członków KRS godzi w wizerunek i ogranicza zaufanie do tego organu.

Według nowych przepisów, kandydatów Krajowej Rady Sądownictw ma wskazywać grupa co najmniej 2 tys. obywateli lub co najmniej dwudziestu pięciu sędziów, z wyłączeniem sędziów w stanie spoczynku. Ostatecznego wyboru dokonuje jednak Sejm w głosowaniu większością 3/5 głosów. Jeśli w ten sposób nie uda się wyłonić sędziów – członków KRS, to głosowanie się powtarza, a wtedy o wyborze decyduje zwykła większość głosów.

KE chce wyroku TSUE ws. SN, a strona polska umorzenia

Za niespełna miesiąc rzecznik generalny Trybunału Sprawiedliwości UE wyda opinię dotyczącą sporu KE z Polską ws. ustawy o Sądzie Najwyższym, a orzeczenie można się spodziewać najprawdopodobniej w maju. Wczoraj w Luksemburgu odbyła się rozprawa dotycząca skargi Komisji Europejskiej przeciwko Polsce.