Komisja Wenecka krytycznie o reformie polskiego sądownictwa

Szef Komisji Weneckiej Gianni Buquicchio, źródło: https://media-gallery.coe.int

Gianni Buquicchio, źródło: http://media-gallery.coe.int

Komisja Wenecka uznała w piątek (8 grudnia), że prezydenckie projekty ustaw o Krajowej Radzie Sądownictwa i Sądzie Najwyższym, a także nowa ustawa o prokuraturze i nowelizacja ustawy o ustroju sądów powszechnych stanowią „poważne zagrożenie” dla polskiego sądownictwa. Tego samego dnia Sejm przyjął oba prezydenckie projekty.

Ustawy reformujące polskie sądy autorstwa PiS początkowo zawetował prezydent Andrzej Duda i skierował do Sejmu swoje projekty. Posłowie, po wprowadzeniu do prezydenckich projektów ustaw o KRS i SN własnych poprawek, przegłosowali je w tym samym czasie, w którym dokonywano zmiany na stanowisku szefa polskiego rządu.

Zamiana miejsc w polskim rządzie

Beata Szydło złożyła wczoraj (7 grudnia) wieczorem dymisję, a Komitet Polityczny PiS przyjął rezygnację dotychczasowej premier. Zarekomendował jednocześnie na to stanowisko Mateusza Morawickiego – dotychczasowego wicepremiera, ministra finansów i rozwoju. Według nieoficjalnych informacji była szefowa rządu ma jednak zostać w rządzie i objąć obowiązki wicepremiera ds. społecznych, bez własnego resortu. Zmiany w rządzie zapowiedziano na później.

MSZ m.in. w obronie reformy polskiego sądownictwa

Również w piątek ministerstwo spraw zagranicznych opublikowało stanowisko dotyczące listopadowej rezolucji Parlamentu Europejskiego ws. praworządności i demokracji w Polsce. Resort stwierdza w nim, że „rezolucja zawiera krzywdzące wnioski i oceny, a przedstawiona w niej teza o systemowym zagrożeniu praworządności w Polsce jest bezpodstawna”.

W dokumencie tym MSZ podkreśla m.in., że zgodnie z obowiązującym na poziomie unijnym prawem organizacja wymiaru sprawiedliwości pozostaje w kompetencjach państw członkowskich i ich organów, co wynika to z przepisów Tytułu V Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. „W szczególności, Komisja nie ma prawa oceniać ani krajowej ustawy regulującej nadzór administracyjny Ministerstwa Sprawiedliwości nad sądami, ani kwestii dotyczących wynagrodzeń sędziów, ponieważ oba te zagadnienia nie mają związku z prawem wspólnotowym” – głosi stanowisko opublikowane na stronie internetowej polskiego MSZ.

Strona polska podkreśla w nim także zgodność zmian dotyczących wymiaru sprawiedliwości – zarówno już przyjętych, jak i tych, które są dopiero proponowane – ze standardami UE, zasadą trójpodziału władzy oraz postanowieniami Konstytucji RP. Zwraca także uwagę, że nie odbiegają one od regulacji obowiązujących w innych krajach i podkreśla, że „sprawny i niezależny wymiar sprawiedliwości w Polsce leży w interesie wszystkich obywateli i całej Unii Europejskiej”.

Dwie opinie Komisji Weneckiej

„Z pewnością wydane dzisiaj opinie na temat zmian w sądownictwie są krytyczne. Zbiór tych wszystkich ustaw i projektów wywołuje nasze duże zaniepokojenie, jeśli chodzi o prawdziwą niezależność władzy sądowniczej” – powiedział w piątek po zakończeniu dwugodzinnych obrad Komisji Weneckiej jej przewodniczący Gianni Buquicchio.

Komisja przyjęła w piątek dwie opinie. Pierwsza – o nowelizacji ustawy o prokuraturze, która już weszła w życie – została przygotowana po październikowej wizycie delegacji Komisji Weneckiej w Warszawie i opracowana na podstawie pracy pięciu sprawozdawców. O jego przygotowanie poprosił w maju Komitet Monitoringu Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy. Druga opinia – dotyczy ustawy o ustroju sądów powszechnych (też już weszła w życie) oraz dwóch prezydenckich projektów ustaw (o KRS i SN), które tego samego dnia przyjął Sejm. O wydanie tej opinii wystąpiło w październiku Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy. Teksty obu opinii Europejskiej Komisji na rzecz Demokracji przez Prawo mają być ogłoszone najwcześniej w poniedziałek.

Piątkowe posiedzenie KW Buquicchio zapowiadał na początku grudnia i zapraszał na nie przedstawiciela polskiego rządu.

Komisja Wenecka czeka na odpowiedź z Warszawy

Komisja Wenecka czeka na odpowiedź polskiego rządu dotyczącą przesłanych projektów opinii reformy sądownictwa w Polsce, a także na potwierdzenie uczestnictwa przedstawiciela polskiego rządu na najbliższej sesji plenarnej Komisji. Tymczasem w Warszawie odbyła się w niedzielę kolejna demonstracja w obronie sądów i konstytucji.

Nowe regulacje

Przyjęta przez Sejm w piątek ustawa o KRS zmienia przede wszystkim sposób wyłaniania sędziów do tej rady. Zakłada, że pięciu członków tego gremium będzie spośród sędziów wybierał Sejm. Każdy klub poselski będzie mógł wskazać nie więcej niż dziewięciu kandydatów, a ich wybór będzie się odbywał co do zasady większością 3/5 głosów. Sejm będzie głosował na listę 15, ustaloną przez właściwą komisję sejmową, przy czym każdy klub będzie musiał mieć na niej przynajmniej jednego kandydata. Wprowadzone zmiany mają również poprawić reprezentatywność KRS przez zwiększenie udziału w niej sędziów niższych szczebli instancyjnych, a także większą transparentność jej pracy.

Do Senatu skierowano tego samego dnia również ustawę o Sądzie Najwyższym. Wprowadza ona m.in. nową instytucję skargi nadzwyczajnej, dzięki czemu możliwe będzie zaskarżenie prawomocnych wyroków z ostatnich 20 lat. Przyjęte w piątek przepisy mają również zwiększyć efektywność postępowań dyscyplinarnych wobec sędziów i przedstawicieli innych zawodów prawniczych, a także ocenianie osób spoza tego środowiska zawodowego.

Na mocy tej ustawy zostaną też utworzone dwie nowe izby z udziałem ławników wybieranych przez Senat: Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych oraz budząca największe kontrowersje – autonomiczna Izba Dyscyplinarna. Ta ostatnia – zależna od ministra sprawiedliwości – ma być złożona ze specjalnych sędziów, ma mieć osobny budżet i kancelarię. Nowe regulacje przewidują ponadto przechodzenie sędziów SN w stan spoczynku po ukończeniu 65. roku życia (dziś jest to 70 lat), z możliwością przedłużania tego okresu przez prezydenta RP. Oznacza to automatyczną wymianę zdecydowanej większości obecnego składu SN.

Rzecznik prezydenta uspokaja

Rzecznik prezydenta Krzysztof Łapiński zapewniał w piątek wieczorem, że ustawy o SN i KRS „są konstytucyjne w 100 procentach”. Dodał, że „jeśli ktoś będzie miał wątpliwości co do tego, może zaskarżyć je do Trybunału Konstytucyjnego”.

„Zmienia się pewien tryb wyborów. Natomiast nie zmienia się skład Krajowej Rady Sądownictwa” – uspokajał w TVN24. Dodał, że sędziowie dalej będą wybierani, tyle że przez parlament. Prezydencki rzecznik zwrócił też uwagę, że „były podawane przykłady różnych krajów, gdzie w takich ciałach sędziowie byli wybierani przez różne gremia”. Podkreślił przy tym, że „to nie jest tak, że politycy będą teraz decydować kto będzie sędzią”.

Lider PO: PiS złamał trójpodział władzy

„Większość PiS-owska złamała trójpodział władzy” – ocenił lider PO Grzegorz Schetyna. Zwrócił przy tym uwagę, że zrobiła to w porozumieniu z prezydentem i prezydenckimi urzędnikami. „Oczekujemy jako PO od prezydenta Andrzeja Dudy zawetowania dwóch ustaw: – o SN i KRS” – podkreślił szef największej partii opozycyjnej.

Komisja Wenecka zdecydowanie krytyczna

Komisja Wenecka była w piątek w swoich opiniach jednogłośna. Co prawda przedstawiciel Węgier jako jedyny odnosił się z aprobatą do niektórych zapisów omawianych ustaw, to jednak również i on zaaprobował krytyczne konkluzje.

Komisja Wenecja uznała, że ustawy o ustroju sądów powszechnych i oba prezydenckie projekty ustaw „wystawiają one na poważne ryzyko” niezależność „wszystkich stron” polskiego sądownictwa. W jej opinii ustawa o SN „zagraża niezależności sądownictwa jako całości”, a wybór 15 członków KRS-u przez Sejm będzie równoznaczny z „upolitycznieniem sądownictwa”. Zdaniem przedstawicieli Komisji, członkowie Rady powinni być wybierani przez przedstawicieli własnego zawodu, a nie przez polityków.

Ponadto sędziowie, którzy zasiądą w dwóch nowych izbach Sądu Najwyższego będą mieli -według ekspertów KW – zdecydowanie zbyt duże uprawnienia. „To postawi ich ponad innymi” – uzasadniają. Komisja Wenecka zarekomendowała też, by urzędy prokuratora generalnego i ministra sprawiedliwości ponownie zostały rozdzielone. Komisja uznała bowiem, że nowe kompetencje ministra sprawiedliwości „umożliwiają mu bezpośrednią interwencję w indywidualnych przypadkach” przez co mają „negatywny wpływ” na niezależność prokuratury od polityków, a także na niezależność sądownictwa w ogóle.

„Komisja przyjmuje z zadowoleniem fakt, iż polskie władze są otwarte na dialog” – głosi również oświadczenie wydane po posiedzeniu KW. W dokumencie tym wyjaśniono ponadto, że członkowie Komisji chcieli przyjechać do Polski w listopadzie, jednak polskie władze proponowały termin grudniowy. Podkreślono, że w związku z tym postanowiono procedować bez tej wizyty, żeby „opinie były pomocne podczas dyskusji nt. sądownictwa w polskim parlamencie”.

W piątkowym posiedzeniu plenarnym komisji nie uczestniczyli, zgodnie ze zwyczajem, członkowie komisji pochodzący z kraju, którego opinia dotyczy, czyli w tym przypadku – z Polski (są nimi Bogusław Baszak i Mariusz Muszyński). Według mediów w piątek głosu nie zabrała również honorowa przewodnicząca Komisji Weneckiej Hanna Suchocka.

Stanowisko polskiego rządu przedstawił – jeszcze przed przyjęciem opinii – reprezentujący Polskę na obradach stały przedstawiciel RP przy Radzie Europy Janusz Stańczyk. „Jestem zadowolony z tego, że reprezentujący władze w Warszawie stały przedstawiciel kraju przy Radzie Europy Janusz Stańczyk podkreślił otwarcie Polski na dialog; to jest pozytywne” – ocenił szef Komisji Weneckiej podsumowując piątkowe obrady nt. zmian w polskim prawie. „Mamy nadzieję, że razem wykonamy pracę przydatną dla Polski i dla wszystkich polskich obywateli” – dodał Buquicchio.

Komisja Wenecka zajmuje się polskimi ustawami już po raz czwarty w ciągu ostatniego półtora roku. Wcześniej przyjęła dwie opinie na temat nowelizacji ustawy o Trybunale Konstytucyjnym i o tzw. ustawie inwigilacyjnej. Obie również były krytyczne.

Komisja Wenecka zaniepokojona o TK

Przewodniczący Komisji Weneckiej Gianni Buquicchio wyraził wczoraj (16 stycznia) zaniepokojenie „pogorszeniem się sytuacji” w Trybunale Konstytucyjnym w Polsce. W oświadczeniu opublikowanym na stronie internetowej Komisji alarmuje, że „systematycznie uniemożliwia się Trybunałowi wykonywania roli przypisanej mu przez polską Konstytucję”. Żadnego problemu …

Do Komisji Weneckiej, która jest ciałem doradczym Rady Europy, należy 61 państw. W jej skład wchodzi około 100 ekspertów z dziedziny prawa konstytucyjnego i prawa międzynarodowego, profesorów prawa, byłych ombudsmanów, sędziów sądów najwyższych i trybunałów konstytucyjnych państw członkowskich, urzędników służby cywilnej i prawników.