Podsumowanie roku 2021 w Polsce, Europie i na świecie

podsumowanie-roku-2021-polska-europa-swiat-białorus-tusk-omikron-ukraina-afganistan-talibowie-biden-trump-szczepienia-łukaszenka-putin-gaz-inflacja

Rok 2021 nie przyniósł końca pandemii COVID-19, ale przyniósł wiele innych zdarzeń (Photo by Ibrahim Boran on Unsplash)

To był kolejny rok pandemii COVID-19 i niestety już wiemy, że także nie ostatni. Ale to także rok politycznej zmiany w części krajów europejskich oraz – niestety – konfliktów zbrojnych. Z czego pamiętać będziemy rok 2021?

 

Oto 10 najważniejszych – zdaniem naszej redakcji – wydarzeń w mijającym roku.

1. Rozpoczęcie masowych szczepień na koronawirusa

Choć pierwsze szczepienia przeciw COVID-19 miały miejsce jeszcze w grudniu 2020 r., to dopiero kolejny rok przyniósł masowe podawanie preparatów uodporniających na COVID-19.

Na początku państwowe kampanie szczepień szły opornie, bo brakowało szczepionek, a niektóre państwa nawet sobie dawki podkupowały. Kraje członkowskie Unii Europejskiej postanowiły więc kupować szczepionki razem w ramach wspólnego systemu.

W drugiej połowie roku wraz ze zwiększeniem produkcji kłopoty z dostawami szczepionek ustały, ale tylko w tych najbogatszych krajach. Jednocześnie gdy pojawiły się nowe, bardziej zakaźne warianty SARS-CoV-2, kolejne kraje zaczęły swoim mieszkańcom podawać dawki przypominające, a Izrael niektórym podaje już nawet dawkę czwartą.

Zdaniem dyrektora Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) Tedrosa Adhanoma Ghebreyesusa sprawiło to jednak, że szczepionek brakuje krajom biedniejszym, które są uzależnione od dostaw w ramach oenzetowskiego programu COVAX.

Tymczasem choć szczepionki są bezpłatne i szeroko dostępne, a także – co pokazują dane – bardzo zmniejszają ryzyko hospitalizacji i zgonu z powodu COVID-19, część ludzi postanowiła świadomie z nich zrezygnować.

Z powodu m.in. działań ruchów antyszczepionkowych oraz prowadzonej głównie w mediach społecznościowych dezinformacji do tej pory zaszczepiło się tylko 67,8 proc. mieszkańców Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego.

Rok szczepień na koronawirusa: Ryzyko zgonu na COVID-19 jest 60 razy większe u niezaszczepionych [INFOGRAFIKA]

W państwach, w których poziom zaszczepienia jest najniższy, jest też najwięcej zgonów z powodu COVID-19. Są to głównie kraje Europy Środkowo-Wschodniej.

2. Joe Biden przejął władzę w USA

Kandydat Partii Demokratycznej Joe Biden, który wybory prezydenckie w USA wygrał jeszcze w listopadzie 2020 r., formalnie objął urząd prezydencki 20 stycznia 2021 r. System wyborczy w USA przewiduje bowiem długi okres składania ewentualnych protestów wyborczych na poziomie stanowym i federalnym, a także czas na głosowanie elektorskie i zatwierdzenie jego wyników przez Kongres.

I właśnie w dniu, gdy amerykański parlament głosował w tej sprawie, czyli 6 stycznia, doszło do szturmu zwolenników ustępującego Donalda Trumpa na budynki Kapitolu. Zamieszki, w których śmierć poniosło pięć osób, doprowadziły do drugiej procedury impeachmentu wobec Trumpa, co miało związek z jego uznanymi za podżegające do niepokojów wypowiedziami.

Pierwszy rok urzędowania Bidena przyniósł jednak o wiele więcej problemów. To nie tylko przedłużająca się pandemia COVID-19 i związany z nią kryzys gospodarczy, ale także spory wewnątrz Partii Demokratycznej, które utrudniały przyjęcie wielkich rządowych pakietów stymulacyjnych i inwestycyjnych.

Biden tłumaczyć się musiał także z decyzji o ostatecznym wycofaniu się amerykańskich wojsk z Afganistanu, choć akurat tę decyzję podjął już jego poprzednik, a nowy prezydent nawet jej realizację opóźnił.

Dear President Biden, Practice What You Preach

Odwracanie się od demokracji stało się na świecie modne. Więcej państw stacza się w autokrację niż wchodzi na demokratyczną ścieżkę.

3. Kłopoty z łańcuchami dostaw i kryzysem energetycznym

Pandemia COVID-19 mocno odbiła się na światowej gospodarce. O ile w 2020 r. miała głównie wpływ na rynek pracy oraz stabilność małych i średnich przedsiębiorstw, o tyle rok później odczuwalne stały się inne kryzysowe aspekty.

Przede wszystkim zakłócone zostały łańcuchy dostaw, a dotychczasowe reguły outsourcingowania produkcji na regiony świata o najtańszej sile roboczej (np. do Azji) czy zamawiania półproduktów czy komponentów w systemie just-in-time (czyli bez ich długotrwałego magazynowania) okazały się pułapką w rzeczywistości lockdownów i kłopotów z dalekobieżnym transportem.

Braki materiałów budowlanych (np. stali czy drewna) w połączeniu z boomem mieszkaniowym w Europie podniosły cenę budowy nowych domów i mieszkań czy remontowania tych już istniejących.

Z kolei przestoje w azjatyckich fabrykach układów scalonych doprowadziły do kryzysu na rynku półprzewodników stosowanych m.in. do produkcji nowoczesnych samochodów. Dziś więc na nowe auta czeka się miesiącami, a ich ceny potrafią wzrosnąć nawet między zamówieniem a dostawą. Podrożały nawet… kontenery do przewozu towarów.

Symbolem kłopotów z międzynarodowym transportem towarowym było zdarzenie z marca, gdy megakontenerowiec „Ever Given” zablokował na blisko tydzień w wyniku kłopotów nawigacyjnych Kanał Sueski, co zatrzymało żeglugę tym kluczowym dla świata szlakiem.

Białoruś: Raporty Centrum Praw Człowieka "Wiosna" uznane za "ekstremistyczne"

Odtąd rozpowszechnianie raportów i innych materiałów publikowanych przez „Wiosnę” stanie się wykroczeniem.

4. Rozprawa z opozycją na Białorusi

Po ubiegłorocznych wyborach prezydenckich, które doprowadziły do największych w historii białoruskiej niepodległości antyrządowych protestów ulicznych, reżim Aleksandra Łukaszenki zabrał się za rozprawę z opozycją.

Do więzień trafili nie tylko liderzy partii politycznych, ale także niezależni dziennikarze, działacze organizacji pozarządowych czy prawnicy i obrońcy praw człowieka. W sumie na Białorusi jest już niemal 1 tys. więźniów politycznych, w tym działacze Związku Polaków na Białorusi, choć to organizacja zajmująca się działalnością edukacyjną i kulturalną.

Represje stosowane przez reżim w Mińsku doprowadziły do nałożenia na Białoruś czterech unijnych pakietów sankcyjnych, z których ten najpoważniejszy – gospodarczy – wejdzie w pełni w życie wraz z początkiem 2022 r.

Łukaszenka usiłował odgryźć się UE prowokując na granicach z Polską, Litwą i Łotwą kryzys migracyjny poprzez sprowadzanie tam pochodzących z Bliskiego Wschodu czy Afryki uchodźców i migrantów. Nie udało mu się się jednak zmienić unijnego podejścia, a jedynie doprowadzić do przyjęcia piątego pakietu sankcyjnego oraz rozpoczęcia prac nad szóstym pakietem.

Węgry: Koalicjant Fideszu krytykuje Tuska za spotkanie z kandydatem węgierskiej opozycji na premiera

Podczas spotkania z Péterem Márky-Zayem Tusk podkreślił, że polska i węgierska opozycja mają podobnych przeciwników politycznych.

5. Donald Tusk wraca do polskiej polityki

Po tym jak we wrześniu 2014 r. Donald Tusk przestał być polskim premierem, a w grudniu owego roku objął funkcję przewodniczącego Rady Europejskiej, współzałożyciel Platformy Obywatelskiej pożegnał się ze sceną polityczną w Polsce.

Drzwi do powrotu stanęły otworem, gdy w listopadzie 2019 r. Tusk zakończył swoją kadencję na prestiżowym unijnym urzędzie, ale były szef polskiego rządu długo zwlekał z podjęciem decyzji, obserwując m.in. wyniki wyborów prezydenckich. Jednocześnie objął stanowisko przewodniczącego Europejskiej Partii Ludowej, czyli chadeckiej międzynarodówki.

Ostatecznie wczesnym latem 2021 r. Tusk postanowił do polskiej polityki powrócić, a 3 lipca objął zwolnione przez Borysa Budkę stanowisko przewodniczącego Platformy Obywatelskiej. Pierwsze sondaże pokazały wzrost poparcia dla PO i część publicystów zaczęła już mówić o „efekcie Tuska”, ale ostatecznie nie udało się politycznych notowań w Polsce odwrócić.

Przed opozycją w Polsce jest jeszcze jednak długa droga do wyborów parlamentarnych (zaplanowanych dopiero na jesień 2023 r.), a Tusk już pokazał, że potrafi rozgrzać polską scenę polityczną nawet pojedynczym wywiadem w mediach, filmem opublikowanym w mediach społecznościowych czy tweetem. Prawdziwym testem dla potencjalnego „efektu Tuska” będzie więc dopiero kolejny rok.

USA: Sekretarz stanu Antony Blinken mianował specjalną wysłanniczkę ds. afgańskich kobiet

Sekretarz stanu USA ogłosił, że była doradczyni amerykańskiej administracji Rina Amiri zostanie specjalną wysłanniczką rządu ds. afgańskich kobiet, dziewcząt i praw człowieka.

6. Afganistan znów pod władzą talibów

To był prawdziwy środkowoazjatycki blitzkrieg. Talibowie, którzy już od początku roku zaczynali zajmować pierwsze afgańskie powiaty, wraz z rozpoczęciem przez wojska amerykańskiego operacji wycofywania się z Afganistanu ruszyli w błyskawiczny marsz na stolicę.

W Kabulu talibskie oddziały były już w połowie sierpnia, a więc na niemal dwa tygodnie przed tym, jak Amerykanie ostatecznie opuścili miasto i cały Afganistan. Do historii przejdą obrazy chaotycznej ewakuacji, oblężenia kabulskiego lotniska przez tysiące zdesperowanych Afgańczyków, którzy obawiali się zemsty talibów czy cywilów czepiających się kół i podwozia wielkich amerykańskich samolotów transportowych Globemaster.

W ogromnej akcji ewakuacyjnej USA i innym sojuszniczym państwom udało się wywieźć ponad 122 tys. ludzi. Ale przed lotniskiem doszło też do krwawego zamachu bombowego przeprowadzonego przez Państwo Islamskie Prowincji Chorasan.

Natomiast talibowie szybko przeszli do ponownego zaprowadzania w Afganistanie swoich porządków. Mimo obietnic składanych społeczności międzynarodowej nie stworzyli jednak dotąd inkluzywnego rządu, który uwzględniałby wszystkie grupy etniczne i religijne zamieszkujące kraj, a wiele dziewcząt nie wróciło do szkół. Trwają także polowania na osoby związane z obalonymi władzami, a część z nich jest zabijana.

Olaf Scholz z wizytą w Warszawie: Praworządność i demokracja są podstawowymi wartościami

To trzecia zagraniczna podróż niemieckiego kanclerza w nowej roli – wcześniej był w Paryżu i Brukseli

7. Nowy rząd w Niemczech

Wrześniowe wybory do Bundestagu położyły kres rządom chadeckiej CDU, która u władzy pozostała od listopada 2005 r. Już wcześniej było wiadomo, że Angela Merkel – bez względu na wynik głosowania powszechnego – po 16 latach sprawowania urzędu kanclerza uda się na polityczną emeryturę, ale chadecy liczyli, że jednak w rządzie pozostaną.

Nadwątlone kryzysem migracyjnym z 2015 r., a potem także skutkami pandemii COVID-19 poparcie dla bloku CDU/CSU spadło na tyle, że ostatecznie nowy gabinet stworzyły socjaldemokratyczna SPD, liberalna FDP oraz Zieloni. Nową koalicję rządową – od barw trzech ugrupowań – nazwano „koalicją świateł drogowych”.

Na czele rządu stanął reprezentant SPD i dotychczasowy minister finansów (a także wicekanclerz) Olaf Scholz. Część niemieckich komentatorów uznała go jednak – choć reprezentuje inną partię – za kandydata kontynuacji po epoce Merkel.

Bo choć Scholz zapowiedział wiele zmian, to jednak znany jest z tego samego co jego poprzedniczka w urzędzie kanclerskim pragmatycznego podejścia do polityki i stabilnego charakteru.

Czechy: Petr Fiala mianowany nowym premierem. Specyficzna ceremonia, bo prezydent Miloš Zeman ma koronawirusa

Zeman przebywał za specjalną pleksiglasową zasłoną, a stosowne dokumenty podpisał dzień wcześniej.

8. Polityczne zmiany w innych krajach

W 2021 r. zmieniły się rządy także w innych europejskich krajach. Przede wszystkim w Czechach, gdzie tłumaczącego się z kolejnych afer lidera partii ANO (i jednocześnie jednego z najbogatszych Czechów) Andreja Babiša zastąpił szef konserwatywnej Obywatelskiej Partii Demokratycznej Petr Fiala, który pokieruje rządem złożonym z aż pięciu prawicowych, centrowych i liberalnych partii.

Do zmian politycznych doszło także w Norwegii, gdzie władzę przejęła trójpartyjna lewicowa koalicja pod wodzą Norweskiej Partii Pracy, odsuwając od władzy Norweską Partię Konserwatywną.

Po serii aż trzech głosowań nowy rząd udało się także wyłonić Bułgarom, a na czele gabinetu stworzonego przez cztery ugrupowania stanął lider nowej na bułgarskiej scenie politycznej partii Kontynuujmy Zmiany Kirił Petkow.

Nowy rząd – i także po serii przedterminowych wyborów – wybrali także Izraelczycy. Z władzą pożegnał się najdłużej rządzący krajem (jeśli policzyć wszystkie razy, gdy był premierem) Benjamin Netanjahu, a jego prawicowy Likud przeszedł do opozycji. Wielopartyjna koalicja złożona z partii lewicowych, centrowych i prawicowych dotąd się utrzymała, a premierem wciąż jest Naftali Bennet.

Ukraina coraz bardziej oddala się od rosyjskiej strefy wpływów. To niepokoi Putina [WYWIAD]

Ukraiński prezydent Wołodymyr Zełenski okazał się być odpornym na rosyjski wpływ i szantaż, twierdzi ekspert OSW Krzysztof Nieczypor.

9. Rosja podniosła napięcie wokół Ukrainy

Ponad 100 tys. rosyjskich żołnierzy w promieniu 200 kilometrów od granicy Ukrainy, a jeśli pierścień ten rozszerzyć do 400 kilometrów, to nawet niemal 150 tys. Od kilku miesięcy utrzymuje się napięcie wokół Ukrainy, a Kijów poważnie obawia się rosyjskiej inwazji od strony Donbasu i okupowanego Krymu.

W tej atmosferze doszło w grudniu do dwóch rozmów między prezydentem USA Joe Bidenem, a prezydentem Rosji Władimirem Putinem. Moskwa przedstawiła też Waszyngtonowi i Kwaterze Głównej NATO projekt nowego traktatu o bezpieczeństwie w Europie.

Najważniejsze punkty rosyjskiej propozycji to gwarancja braku rozszerzenia Sojuszu Północnoatlantyckiego o Ukrainę, Gruzję czy jakikolwiek inny kraj byłego ZSRR, a także zmniejszenie obecności wojskowej NATO na jego tzw. wschodniej flance oraz uzgadnianie z Moskwą natowskich ćwiczeń w regionie.

Propozycje te wydają się dla USA czy NATO nie do przyjęcia, ale szczegółowo omówione zostaną dopiero podczas rokowań w styczniu. Tymczasem Rosja i Białoruś zapowiedziały na początek przyszłego roku kolejne wspólne manewry.

Koronawirus: Rekordowe statystyki zakażeń w Europie. Najwięcej we Francji

Najwięcej nowych przypadków zgłaszanych jest obecnie obecnie w Stanach Zjednoczonych, Francji i Wielkiej Brytanii.

10. Wariant Omikron straszy świat

Rok 2021 miał przynieść koniec pandemii COVID-19, ale tak się nie stało i jest już pewne, że wszystko potrwa jeszcze przynajmniej przez kilka miesięcy kolejnego roku. Wszystko to za sprawą nowych wariantów koronawirusa SARS-CoV-2 – stwierdzonego po raz pierwszy w Indiach wariantu Delta i odkrytego w południowej części Afryki Omikrona.

Oba szczepy koronawirusa cechują się zdolnością do szybszego niż wcześniejsze wersje tego patogenu przenoszenia się między ludźmi. Przy czym Omikron, z rekordową liczbą ponad 50 mutacji, rozprzestrzenia się najszybciej.

Koniec roku przyniósł więc rekordy, jeśli chodzi o liczbę nowych zakażeń w części europejskich państw, a także powrót niektórych przeciwepidemicznych obostrzeń. Szef WHO stwierdził nawet, że Delta w połączeniu z Omikronem wywołają „tsunami nowych zakażeń”.

Na szczęście kolejne obserwacje wskazują, że infekcja Omikronem wiąże się z niższym ryzykiem hospitalizacji i zgonu, a mimo obaw szczepionki – choć nieco słabiej – jednak działają.