NATO się reformuje. Sojusz wzmacnia obronę wschodniej flanki i otwiera się na innowacje

jens-stoltenberg-nato-rosja-ukraina-chiny-usa-ue-unia-europa-duda-borrell-donbas-putin-zełenski

Sekretarz generalny NATO Jens Stoltenberg [NATO Newsroom]

Postulat wielkiej reformy NATO owocuje szeregiem nowych inicjatyw w celu wzmocnienia Sojuszu. Rada Północnoatlantycka na szczeblu ministrów obrony przyjęła nowy plan obrony przed zagrożeniami, a także powołała pierwszą w historii strategię w zakresie sztucznej inteligencji oraz specjalny Fundusz Innowacji.

 

 

Odkąd niemal już dwa lata temu francuski prezydent Emmanuel Macron zaszokował Europę słowami o „śmierci klinicznej NATO”, czym – jak sam wyjaśniał – chciał zmotywować organizację do przełamania stagnacji i dać bodziec do działań na rzecz jej usprawniania, na sile przybrała dyskusja o tym, czy w dzisiejszym świecie wciąż potrzebujemy powołanego 70 lat wcześniej sojuszu, a jeśli tak, to co zrobić, by jego działania rzeczywiście odpowiadały współczesnym wyzwaniom.

Pojawiający się w tamtym czasie postulat wielkiej reformy NATO nie ograniczył się do dywagacji i już kilka miesięcy później przy sekretarzu generalnym Sojuszu powstał specjalny zespół ekspertów, których zadaniem było wypracowanie koncepcji gruntownych zmian. Efektem ich pracy stała się strategia NATO 2030, zaprezentowana podczas czerwcowego szczytu w Brukseli.

Dziś pojawiają się konkrety, dotyczące poszczególnych elementów tej koncepcji, ich ram czasowych, zasięgu i szczegółowych celów. Wysuwane są też kolejne inicjatywy. I tak, w ostatnich dniach Rada Północnoatlantycka, która zebrała się w kwaterze głównej Sojuszu na kolejnym spotkaniu ministrów obrony, podjęła kilka kluczowych decyzji, które w założeniu mają służyć umacnianiu i usprawnianiu NATO.

Tym samym gruntowna reforma, która z początku była jedynie chwytliwym hasłem, powoli nabiera kształtów. O czym zdecydowali w Brukseli ministrowie?

Szczyt NATO: Sojusz ostro o Chinach i Rosji. Relacje z Moskwą "najgorsze od zimnej wojny"

„Rosnące wpływy Pekinu stanowią wyzwanie dla bezpieczeństwa Sojuszu”, ostrzegał szef NATO Jens Stoltenberg.

Nowa strategia obrony i odstraszania

Pierwszą ważną decyzją, jaka zapadła na spotkaniu ministrów obrony, jest aprobata dla wypracowania nowej, poufnej koncepcji strategicznej na rzecz ochrony Sojuszu przed zagrożeniami, przede wszystkim z najbardziej oczywistego kierunku – z Rosji.

Tak zwana „Koncepcja na rzecz Odstraszania i Obrony Obszaru Euroatlantyckiego” ma przygotować Sojusz Północnoatlantycki na scenariusz wojny hybrydowej, jaka rozpocząć się może w regionach Morza Bałtyckiego i Morza Czarnego i w której wykorzystane mogą zostać także broń nuklearna, cyberataki i inne nowoczesne formy atakowania wroga, takie jak ataki w kosmosie na satelity.

„Kontynuujemy wzmacnianie naszego Sojuszu za pomocą lepszych i nowocześniejszych planów działania”, powiedział po spotkaniu ministrów obrony NATO sekretarz generalny Sojuszu Jens Stoltenberg.

Jak uspokajają natowscy urzędnicy, przyjęcie nowego planu nie oznacza, że atak ze strony Rosji to coś nieuniknionego. Moskwa odrzuca wszelkie oskarżenia o agresywną postawę, twierdząc, że to NATO destabilizuje Europę swoimi przygotowaniami do ewentualnej konfrontacji. Jednak rozwijanie przez Rosję arsenału nuklearnego, podobnie jak przerzut sił i sprzętu w pobliże wschodniej flanki Sojuszu nie napawają optymizmem i każą ubezpieczać się na wypadek dalszych kroków, uważa NATO.

„To plan odstraszania”, wyjaśniła na antenie radia Deutschlandfunk minister obrony Niemiec Annegret Kramp-Karrenbauer, dodając, że bodźcem do jego opracowania są bieżące działania Rosji. „Obserwujemy między innymi naruszenia przestrzeni powietrznej państw bałtyckich, ale też zwiększoną aktywność w regionie Morza Czarnego”, podkreśliła.

Bardziej szczegółowe, regionalne plany powstaną do końca przyszłego roku, przekazał jeden z amerykańskich urzędników. Na ich podstawie Sojusz ustali, jakiego sprzętu jeszcze potrzebuje i w jaki sposób w przypadku zagrożenia rozlokować siły na danym terytorium.

Kto będzie nowym szefem NATO? Faworytkami są kobiety

Wielu dyplomatów i analityków wskazuje, że to najwyższa pora, aby po 72 latach od powstania Sojuszu, stanowisko sekretarza generalnego objęła kobieta. 

Rosja zaprzecza konfrontacyjnym zamiarom, ale się zbroi

NATO wierzy, że przekonanie o potrzebie zabezpieczenia Sojuszu przez potencjalnym zagrożeniem ze wschodu nie jest bezpodstawne. W maju Rosja przerzuciła na granicę z Ukrainą ok. 100 tys. żołnierzy, co było największym wzmocnieniem rosyjskich sił w tamtym regionie od czasu aneksji Krymu i początku konfliktu w Donbasie.

Z kolei w czasie wrześniowych manewrów Zapad-2021 z Białorusią rosyjskie siły testowały roboty bojowe Uran-9, zdolne ochraniać infrastrukturę, wykrywać przeciwnika za pomocą systemów optyczno-elektronicznych i podejmować atak. Były to pierwsze ćwiczenia, na których systemy te stosowano na taką skalę.

Oprócz tego Rosja wymienia i modernizuje radzieckie systemy obrony przeciwsatelitarnej i przeciwkosmicznej oraz rozwija oparte na sztucznej inteligencji technologie, mające atakować natowskie systemy dowodzenia, a także nowe, potężne rodzaje broni, takie jak broń hipersoniczna. Rosyjskie ministerstwo obrony poinformowało ostatnio o pierwszej w historii udanej operacji wystrzelenia rakiety hipersonicznej Zircon z pokładu łodzi podwodnej.

Rosja zawiesza działalność misji przy NATO. Powodem wydalenie dyplomatów

Decyzja Moskwy to odpowiedź na wydalenie 6 października przez NATO ośmiu urzędników rosyjskiej misji w Brukseli, podejrzanych o szpiegostwo.

Jakie znaczenie ma nowa natowska strategia?

Emerytowany amerykański generał Ben Hodges, były głównodowodzący amerykańskich sił w Europie, wyraził nadzieję, że nowa strategia NATO zwiększy spójność ochrony zbiorowej Sojuszu i zwróci jego uwagę także w kierunku Morza Czarnego.

„Moim zdaniem to większy punkt zapalny niż region bałtycki”, powiedział w rozmowie z agencją Reutera. Zwrócił przy tym uwagę, że w przeciwieństwie do Polski i państw bałtyckich, gdzie działa wzmocniona Wysunięta Obecność NATO (Enhanced Forward Presence, eFP), w regionie Morza Czarnego obecnych na większą skalę jest mniej dużych sojuszników, takich jak Wielka Brytania czy Francja, zaś Turcja jest bardziej zaabsorbowana konfliktem w Syrii.

Wieloletni pracownik kwatery głównej NATO i były rzecznik tej organizacji Jamie Shea, obecnie analityk brukselskiego think tanku Friends of Europe uważa z kolei, że poprzez nową strategię Sojusz daje do zrozumienia, że nie zaniedbuje potencjalnego zagrożenia ze strony Rosji, nawet jeśli największe państwa członkowskie (przede wszystkim USA) w ostatnim czasie kierują większą uwagę w stronę obszaru indopacyficznego i bardziej skupiają się na rosnących wpływach Chin aniżeli na Rosji.

„Do tej pory stawiano sprawę w ten sposób, że Rosja jest państwem, które w pewien sposób zaburza europejski porządek, ale nie stanowi niecierpiącego zwłoki zagrożenia. Tymczasem ostatnie działania Rosji powinny co najmniej niepokoić. Rosjanie testują roboty bojowe czy rakiety hipersoniczne, czyli broń, której użycie może mieć naprawdę poważne konsekwencje”, zwraca uwagę Shea.

Czy NATO przetrwa kryzys w Afganistanie? "Po raz pierwszy Sojusz przegrał wojnę"

„To największa klęska, jaką NATO poniosło od czasu jego powstania”, ocenił misję w Afganistanie Armin Laschet. Czy porażka ta zachwieje podstawami Sojuszu?

NATO inwestuje w innowacje. Powstaje nowy fundusz

Nowa strategia obronna to nie jedyny element nowych reform w Sojuszu Północnoatlantyckim. W piątek (22 października), drugiego dnia spotkania ministrów obrony, część spośród państw członkowskich, w tym Polska, podpisało porozumienie w sprawie utworzenia nowego Funduszu Innowacyjnego NATO.

Instrument ten, opiewający na miliard euro, ma na celu promowanie rozwoju nowoczesnych rozwiązań i technologii w zakresie obronności (przede wszystkim tzw. Nowych Przełomowych Technologii EDTs), a także wspieranie ich pod względem finansowym poprzez dobrowolnie wpłacane przez członków Sojuszu składki.

Udział w tworzeniu funduszu weźmie 17 państw NATO, w tym prawie wszystkie należące jednocześnie do Unii Europejskiej: Belgia, Czechy, Estonia, Grecja, Holandia, Litwa, Luksemburg, Łotwa, Niemcy, Polska, Portugalia, Rumunia, Słowacja, Słowenia, Węgry i Włochy, a dodatkowo Wielka Brytania. Ceremonia podpisania deklaracji w sprawie powstania instrumentu odbyła się w piątkowy poranek w kwaterze głównej NATO.

Fundusz Innowacji NATO to druga duża inicjatywa Sojuszu na rzecz innowacji obok zainicjowanego podczas tegorocznego szczytu w Brukseli porozumienia o charakterze cywilno-wojskowym DIANA (Defence Innovation Accelerator for the North Atlantic) na rzecz współpracy pomiędzy państwami członkowskimi w zakresie opracowywania nowych technologii. Obie inicjatywy to elementy strategii reform NATO 2030.

„Na szczycie w Brukseli przywódcy państw NATO zadeklarowali zaangażowanie na rzecz wzmacniania naszego Sojuszu, w tym poprzez promowanie i ochronę transatlantyckich innowacji”, przypomniał Jens Stoltenberg. „Dziś spełniamy to zobowiązanie. Razem będziemy bronić bezpieczeństwa obywateli w gwałtownie zmieniającym się świecie”, ogłosił.

Nowy fundusz ma przyczyniać się do rozwoju tzw. technologii podwójnego zastosowania bądź kluczowych dla funkcjonowania Sojuszu. Jak wyjaśnia kwatera główna NATO, jego celem jest również wzmacnianie współpracy między twórcami i przedsiębiorstwami odpowiadającymi za innowacyjne technologie, które bez wsparcia często nie byłyby w stanie rozwijać rozwiązań o dużym znaczeniu dla NATO.

Od czerwcowego szczytu, gdzie przedstawiono plany inicjatywy DIANA, wiele państw sojuszniczych zgłaszało do Brukseli chęć posiadania u siebie siedziby i centrów badawczych, co ma przyczynić się do rozwijania inicjatywy zarówno w Europie, jak i w Ameryce Północnej, poinformowało NATO. Zarówno DIANA, jak i Fundusz Innowacji mają w pełni wejść w życie po przyszłorocznym szczycie NATO w Madrycie.

Dlaczego w Europie nie rozwijają się nowe technologie? Chiny i USA są bardziej innowacyjne

Dlaczego UE nie jest w stanie przyspieszyć, aby dogonić Chiny i USA i ponownie stać się potęgą w dziedzinie nowych technologii?

Strategia dla sztucznej inteligencji

W kontekście innowacji i nowych technologii na myśl przychodzi między innymi kwestia sztucznej inteligencji – zarówno jako szansy, jak i poważnego zagrożenia. Pierwszego dnia ministerialnego spotkania przedstawiono nową natowską strategię na rzecz sztucznej inteligencji i jej właściwego wykorzystania.

„Strategia ta opisuje, w jaki sposób sztuczna inteligencja może być stosowana w dziedzinie obronności i bezpieczeństwa w sposób bezpieczny i etyczny. Wyznacza ona standardy odpowiedzialnego wykorzystania technologii AI zgodnie z prawem międzynarodowym i wartościami przyświecającymi NATO. Odnosi się także do zagrożeń związanych z wykorzystaniem sztucznej inteligencji przez przeciwników (Sojuszu – red.) i wskazuje drogi skutecznej współpracy w tym zakresie”, informuje kwatera główna NATO w wydanym komunikacie.

NATO wskazuje na sztuczną inteligencję jako na szczególnie „wszechobecną”, powszechnie występującą z nowych technologii. To także jeden z siedmiu obszarów technologicznych, jakie NATO wyznaczyło jako priorytetowe z punktu widzenia znaczenia dla obronności i bezpieczeństwa, obok technologii kwantowych, danych i ich przetwarzania, autonomii, biotechnologii i tzw. udoskonalania człowieka (HE), technologii hipersonicznych i kosmicznych.

Dla każdego z wymienionych obszarów Sojusz zamierza wypracować oddzielne strategie w zakresie ich prawidłowego i etycznego zastosowania, podobne jak przedstawiona strategia dla sztucznej inteligencji.

Roboty nadzorują ludzi. Sztuczna inteligencja pomaga czy nas ogranicza?

Policja na Hawajach zakupiła psy-roboty, które mają mierzyć ludziom temperaturę. Maszyny wykorzystywane są dziś do wykonywania coraz większej liczby zadań.

Nowy plan na rzecz kobiet, pokoju i bezpieczeństwa

Ministrowie obrony państw NATO przyjęli również nowy Plan Działań na rzecz Kobiet, Pokoju i Bezpieczeństwa (WPS) na lata 2021-2025. Pierwszy tego typu dokument został przedstawiony w 2010 r. Do nowego planu dołączyło się 25 spośród 30 państw sojuszniczych.

„Nowy Plan Działań odzwierciedla zobowiązania sojuszników w ramach NATO z tegorocznego szczytu w Brukseli na rzecz dalszego wspierania równości płci i włączania perspektywy płci we wszystkie obszary działalności NATO, nie wyłączając struktur politycznych, cywilnych i wojskowych, od polityki i planowania, ćwiczeń i szkoleń po misje i operacje”, przekazała kwatera główna.

Plan ma „rozszerzyć i wzmocnić” współpracę z innymi organizacjami międzynarodowymi oraz ze społeczeństwem obywatelskim w obszarach związanej z kobietami i pokojem. Celem jest włączenie perspektywy płci „w takie domeny jak innowacje i nowe technologie, zmiana klimatu i odporność”, a także większa niż do tej pory koncentracja w takich obszarach jak szkolenia personelu cywilnego i wojskowego NATO i państw partnerskich na problematyce przestępstw seksualnych w konfliktach zbrojnych, „zgodnie z nowo przyjętą polityką NATO w tym zakresie”.