Koronawirus: Już 149 firm na świecie pracuje nad szczepionką. Chiny i USA na czele wyścigu

Ile firm pracuje nad szczepionką na koronawirusa?

Naukowiec [Unsplash]

Na świecie ponad 6,2 mln osób jest zakażonych koronawirusem SARS-CoV-2. Aby sprostać wyzwaniu, 149 firm biotechnologicznych i instytutów na świecie – w tym 45 z Europy, stara się znaleźć przeciw niemu szczepionkę.

 

Dziesięć szczepionek jest już na etapie klinicznym, który ma na celu ustalenie bezpieczeństwa i skuteczności przed jej dopuszczeniem do obiegu. Natomiast 121 kolejnych szczepionek jest w fazie oceny przedklinicznej, czyli na etapie testów prowadzonych początkowo na komórkach, a następnie na zwierzętach. Ten etap prac służy ocenie działania i bezpieczeństwa szczepionki.

Do wyścigu o znalezienie szczepionki na koronawirusa nie przystąpiła żadna polska firma biotechnologiczna. „Jest wiele powodów, dlaczego polskie firmy nie pracują nad szczepionką. W Polsce pierwsze przypadki koronawirusa odnotowaliśmy stosunkowo późno. Ponadto nie mieliśmy świadomości, że wirus aż tak dotknie nasz kraj. Kolejnym powodem jest to, że nie mamy przemysłu zorientowanego na wytwarzanie nowoczesnych szczepionek”, wyjaśnia w rozmowie z EURACTIV.pl prof. Piotr Trzonkowski.

Natomiast na pytanie czy państwa Unii Europejskiej powinny połączyć siły, by znaleźć szczepionkę, prof. Trzonkowski odpowiada: „Współpraca państw unijnych ma sens i na pewno przyniesie pozytywne skutki, bo już teraz mamy firmy z UE, które są na etapie badań przedklinicznych. Natomiast badania kliniczne konkretnych preparatów będą musiały w pewnym momencie objąć kilka państw Unii, bo w ten sposób na dużej reprezentatywnej populacji testuje się wszystkie leki. To jest możliwe tylko dzięki współpracy ponadgranicznej. Stąd, każda taka współpraca ma aktualnie duże znaczenie.”

Koronawirus: Sytuacja w Polsce, Europie i na świecie – AKTUALIZACJA

Najnowsze informacje na temat pandemii koronawirusa w Polsce, Europie i na świecie – TEKST NA BIEŻĄCO AKTUALIZOWANY

Najbardziej obiecujące szczepionki

Nad dziesięcioma szczepionkami w ocenie klinicznej bierze udział 7 firm i instytutów z Chin, 5 firm z USA, niemiecki BioNTech oraz Uniwersytet Oksfordzki we współpracy ze szwedzko-brytyjską firmą AstraZeneca.

Połączenie sił brytyjsko-szwedzkiego koncernu farmaceutycznego AstraZeneca i Uniwersytetu Oksfordzkiego przyniosło pozytywne skutki, zespół wchodzi już bowiem w ostatni etap testowania szczepionek. Ich prace mają doprowadzić do wytworzenia rekombinowanej szczepionki, która będzie powszechnie dostępna na całym świecie. Pierwsze dawki trafią na rynek już we wrześniu, a następnie – poprzez zwiększanie mocy produkcyjnej – mają być ogólnodostępne. Wsparcie, w wysokości 1 mld dolarów (prawie 4 mld zł) na opracowanie, produkcję i dostawy tej szczepionki już od jesieni, płynie z Agencji Badań i Rozwoju Biomedycznego (BARDA). Szczepionka o nazwie ChAdOx1 nCoV-19 ma przede wszystkim pobudzić układ odpornościowy do rozpoznawania i zwalczania koronawirusa .

Do wyścigu o znalezienie szczepionki na koronawirusa przystąpiło także chińskie konsorcjum firmy CanSino Biological i Pekińskiego Instytutu Biotechnologii (Bejing Institute of Biotechnology). Co ciekawe, gdy zagłębimy się w dokument uniwersyteckiego instytutu biotechnologicznego dostrzeżemy, że należy on do Akademii Militarnej Nauki Medycznej afiliowanej przy Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej. Badania finansuje chińskie Ministerstwo Nauki i Technologii. Stworzona przez nie tzw. rekombinowana szczepionka COVID-19 oparta jest na wektorze typu 5, Ad5-nCoV. Oznacza to, że szczepionka zawiera antygeny (których podstawowym zadaniem jest wpływanie na zdolność substancji do wywołania przeciwko sobie swoistej odpowiedzi odpornościowej) otrzymywane metodami inżynierii genetycznej. Próby Ad5-nCoV rozpoczęły się na ochotnikach w mieście Wuhan w połowie marca. Konsorcjum przeszło już do drugiej fazy testowania szczepionki, która rozszerza grupę ochotników do ok. 500 osób. Oprócz badań nad szczepionką na COVID-19, CanSino testuje także szczepionki na Ebolę, krztusiec, gruźlicę czy zapalenie opon mózgowych.

Prace prowadzą także dwie duże amerykańskie firmy Moderna NIAID. Ich szczepionka została wytworzona z wykorzystaniem mRNA. W I fazie podawana jest domięśniowo kobietom i mężczyznom w wieku od 18 do 55 lat w dwóch dawkach. Po drugim szczepieniu przez kolejne 12 miesięcy mają być prowadzone obserwacje. Podawana dawka mRNA-1273 ma powodować nabywanie odporności układu immunologicznego, który z kolei ma radzić sobie z wirusem. Badania nad szczepionką mają zakończyć się jesienią 2021 r.

Chińskie konsorcjum – Wuhan Institute of Biological Products i SINOPHARM prowadzi prace nad opracowaniem szczepionki inaktywnej, którą wytwarza się z wykorzystaniem drobnoustrojów mających wywołać odporność. Ta metoda jednak często wymaga podawania dawek przypominających. Szczepionki wytwarzane przy użyciu tej metody stosuje się do leczenia m.in. krztuśca czy duru brzusznego. Podobny rodzaj szczepionki chińska firma farmaceutyczna SINOPHARM prowadzi również z Pekińskim Instytutem Biotechnologii. Oba konsorcja znajdują się na etapie wchodzenia w II fazę testów.

Fazę oceny klinicznej osiągnęła też chińska firma SinoVac. Swoje działania koncentruje na rozwoju, produkcji i sprzedaży szczepionek zapewniających odporność na ludzkie choroby zakaźne. Firma rozpoczęła pracę nad znalezieniem szczepionki pod koniec stycznia br. Badania na zwierzętach dały pozytywne rezultaty. „Obecnie cały świat stoi w obliczu bezprecedensowego kryzysu zdrowia publicznego. Pilną kwestią jest jak najszybsze opracowanie skutecznej szczepionki zapobiegającej rozprzestrzenianiu się COVID-19 na całym świecie”, mówi Weidong Yin,dyrektor generalny Sinovac.

Do wyścigu dołączyła także amerykańska firma biotechnologiczna Novavax Inc, która będzie wchodziła w drugi etap testowania szczepionek. Swoje badania nad szczepionką rozpoczęła 25 maja br., a przewidywana data zakończenia badań to 31 lipca 2021 r. Firma prowadzi badania kliniczne nad szczepionką, która pobudza reakcję immunologiczną na wirusa. Ta metoda wykorzystywana jest do leczenia takich chorób jak HPV czy wirusowe zapalenie wątroby typu B. W planach firmy jest przygotowanie 100 mln dawek swojej szczepionki do końca roku, a miliard do końca 2021 r.

Niemiecka firma biotechnologiczna BioNTech, chińska Fosun Pharma oraz amerykańska firma Pfizer znajdują się w pierwszej fazie klinicznego testowania szczepionki. Opracowują szczepionkę oparta na mRNA, która ma wywołać silna odpowiedź immunologiczną na wirusa. BioNTech to jedyna firma z państwa UE, która przekroczyła etap przedkliniczny i gdzie podano szczepionkę na koronawirusa ludziom. BioNTech specjalizuje się w opracowywaniu innowacyjnych terapii przeciwnowotworowych. „Znalezienie odpowiedniej i skutecznej szczepionki może wymagać wielu różnych strategii i podejść… Nie postrzegamy tego jako wyścigu konkurencyjnego, ale raczej jako globalny wysiłek na rzecz szybkiego zwalczenia epidemii i ratowania życia”, powiedział Sean Marett, Dyrektor ds. handlowych w BioNTech. Pfizer i BioNTech pracują również wspólnie nad szczepionkami na grypę.

Kolejną szczepionkę, która jest w pierwszej fazie testowania, opracowuje Institute of Medical Biology wchodzący w skład Chińskiej Akademii Nauk Medycznych. Prace nakierowane są na wynalezienie szczepionki, która dzięki wprowadzeniu tzw. „nagiego” DNA (bez histonów, czyli bez struktur białkowych znajdujących się w chromosomach) do organizmu powodowałoby odpowiedź immunologiczną. Chiński instytut proponuje tu dostarczenie DNA do organizmu za pomocą elektroporacji. Oznacza to, że cząsteczka DNA przenika do komórek przez pory w błonie komórkowej, które powstają dzięki impulsom elektrycznym. Zakończenie badań nad tą szczepionką planowane jest na kwiecień 2021 r.

6 kwietnia amerykańska firma Inovio Pharmaceuticals rozpoczęła próby kliniczne szczepionki na ludziach, po tym, jak uzyskała obiecujące rezultaty podczas badań przedklinicznych. Inovio stara się wyprodukować szczepionkę nie tylko na COVID-19, ale także szczepionki potrzebne do leczenia chorób nowotworowych, zakaźnych i związanych z HPV (wirus brodawczaka ludzkiego, który wywołuje szereg różnych chorób np. raka szyjki macicy). W planach amerykańska firma biotechnologiczna ma zwiększenie produkcji, by udostępnić milion szczepionek do końca roku.

Koronawirus w państwach Unii Europejskiej. Podsumowanie w liczbach

Na bieżąco aktualizowana krzywa zachorowań we wszystkich państwach Unii Europejskiej.

Fazy testów szczepionek

W klinicznym testowaniu szczepionek łącznie są trzy fazy.

I faza to moment, gdy nowa szczepionka zostaje podana ludziom, celem gromadzenia danych na temat bezpieczeństwa. Daje ona także informacje o odpowiedniej dawce i schemacie podawania szczepionki.

Do II fazy przechodzą szczepionki, które dobrze rokują, są bezpieczne i dobrze tolerowane. W tej fazie konieczne jest zebranie większej ilości danych na temat bezpieczeństwa szczepionki.

W ostatniej – III fazie – prowadzi się najwięcej prób na ludziach, by ostatecznie wprowadzić szczepionkę na rynek.

Koronawirus: Które kraje znoszą lockdown? – AKTUALIZACJA

Które rządy w Europie zamierzają luzować społeczne obostrzenia? A które już to robią?

Badania przedkliniczne szczepionki

141 instytuty (firm i instytucji akademickich) na świecie biorą obecnie udział w laboratoryjnym, przedklinicznym etapie badań nad szczepionką.

42 pochodzą z Europy, jednak brak na tej liście instytucji polskiej. Za to Polka, mikrobiolożka dr Mariola Fotin-Mleczek, stoi na czele międzynarodowego zespołu, który pracuje nad wynalezieniem szczepionki w niemieckiej firmie CureVac.

51 instytutów pochodzi z Ameryki Północnej, 41 z Azji, 4 z Australii, a 3 z Ameryki Południowej. Najwięcej instytucji szukających szczepionki pochodzi z USA: 37 jest w fazie przedklinicznej (poniżej).

Europa:

🇦🇹 Austria

🇧🇪 Belgia

🇩🇰 Dania

🇫🇷 Francja

  • Institute Pasteur
  • Sanofi Pasteur (bierze udział w 2 projektach) – dyrektor generalny Sanofi Paul Hudson zasugerował – ku zdziwieniu Francuzów – że jeśli francuski gigant farmaceutyczny byłby w stanie z powodzeniem opracować szczepionkę, to pierwszym krajem który ją otrzyma będą USA. Powodem miało być zasponsorowanie badań koncernu przez Stany Zjednoczone. Niezadowolenie pomysłem wyraził prezydent Francji Emmanuel Macron , który powiedział, że taka szczepionka musi być „dobrem wspólnym”, które znajdzie się „poza zasadami rynkowymi”. Co ciekawe po przeanalizowaniu ponad 160 przypadków zakażeń koronawirusem Instytut Pasteura poinformował, że nawet najlżej chorzy wytwarzają przeciwciała. Do tej pory sądzono, że przeciwciała rozwijały się wyłącznie u osób w najcięższym stanie.
  • Valneva
  • OSIVAX

🇫🇮 Finlandia

🇪🇸 Hiszpania

🇳🇱 Holandia

🇩🇪 Niemcy

🇳🇴 Norwegia

🇷🇺 Rosja

🇷🇴 Rumunia

🇨🇭 Szwajcaria

🇸🇪 Szwecja

🇹🇷 Turcja

🇬🇧 Wielka Brytania

🇮🇹 Włochy

*🇬🇧 Wielka Brytania i 🇸🇪 Szwecja

Azja

🇨🇳 Chiny

🇮🇳 Indie

🇮🇱 Izrael

🇯🇵 Japonia

🇰🇿 Kazachstan

🇰🇷 Korea Południowa

🇸🇬 Singapur

🇹🇭 Tajlandia

🇹🇼 Tajwan

🇻🇳 Wietnam

Australia

🇦🇺 Australia

Ameryka Północna

🇨🇦 Kanada

🇺🇸 Stany Zjednoczone

Ameryka Południowa

🇧🇷 Brazylia

 

Lista firm i instytutów oficjalnie starających się znaleźć szczepionkę: TUTAJ