W skrócie:
UE otwiera nowy, ambitny rozdział w stosunkach z sąsiadami ze Wschodu. Komisja Europejska przyjęła w środę polsko-szwedzką propozycję zacieśniania współpracy z sześcioma wschodnimi sąsiadami UE (Ukraina, Mołdawia, Azerbejdżan, Armenia, Gruzja i Białoruś) pod nazwą Partnerstwo Wschodnie.
Śmiały plan partnerstwa przewiduje istotne podniesienie poziomu zaangażowania politycznego, między innymi perspektywę nowej generacji układów o stowarzyszeniu, daleko idącą integrację z gospodarką UE, uproszczenia w podróży po krajach UE dla obywateli (pod warunkiem spełnienia wymogów bezpieczeństwa), uzgodnienia zmierzające do poprawy bezpieczeństwa energetycznego służących wszystkim zainteresowanym oraz zwiększonej pomocy finansowej.
"To był pomysł Polski wsparty przez Szwecję, ale to teraz już jest projekt całej UE" - powiedział minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski w Brukseli. Minister podkreślił swoją radość, że rząd czeski zamierza uczynić ten projekt jednym z kluczowych punktów swojego przewodnictwa w UE, które rozpoczyna się z początkiem stycznia. "Bardzo nas cieszy, że Partnerstwo Wschodnie jest tak dobrą inicjatywą, zgłoszoną w tak dobrym czasie" – powiedział Sikorski.
Zdaniem przewodniczącego Komisji Europejskiej José Manuela Barroso jedynie dzięki silnej woli politycznej i zaangażowaniu obu stron partnerstwo wschodnie może osiągnąć swoje cele: polityczne stowarzyszenie i integrację gospodarczą. „Musimy zdobyć się na jeszcze większy wysiłek na rzecz wzajemnej stabilizacji i dobrobytu. Ten wysiłek zostanie szybko zrekompensowany przez istotne korzyści, tak polityczne, jak i gospodarcze, prowadząc do zwiększenia stabilności i bezpieczeństwa, tak po stronie UE, jak i u naszych wschodnich partnerów”, mówił Barroso.
Komisarz ds. stosunków zewnętrznych i europejskiej polityki sąsiedztwa Benita Ferrero-Waldner także uważa, że czas już na nową erę w stosunkach UE z sąsiadami ze Wschodu. „W oparciu o dorobek ostatnich lat mogliśmy przygotować ambitną, a zarazem zrównoważoną ofertę. Bezpieczeństwo i stabilność UE zależy w znacznym stopniu od wydarzeń, które mają miejsce w Europie Wschodniej i w rejonie południowego Kaukazu. Ważne jest, by nasza polityka względem tych krajów była silna, dalekowzroczna i jednoznaczna. UE musi kontynuować sprawdzoną linię opartą na specjalnie skrojonych programach, tylko na większą skalę i przy umocnieniu aspektu wielostronności. Regułą pozostaje jednak, że postępom współpracy muszą towarzyszyć starania naszych partnerów na rzecz reform; a w proponowanym pakiecie znalazło się miejsce dla zintensyfikowanej pomocy skierowanej na przyczynienie się do realizacji przez nich wytyczonych celów”, stwierdziła Ferrero-Waldner.
Unia zaproponowała znacznie intensywniejsze, stałe wsparcie partnerów w ich wysiłkach na rzecz reform za pomocą kompleksowego programu rozwoju instytucjonalnego, a także nowy, wielostronny wymiar współpracy, pozwalający na zjednoczenie partnerskich wysiłków w kontekście wspólnych wyzwań. W skład nowego partnerstwa wchodzą nowe działania na rzecz wsparcia społecznego i gospodarczego rozwoju sześciu krajów, a także pięć inicjatyw o strategicznym znaczeniu, które mają przynieść konkretne przykłady wsparcia ze strony UE.
Jak podała komisja w komunikacie partnerstwo wschodnie odpowiada na dążenie wschodnich sąsiadów UE do zbliżenia się do Unii Europejskiej. Przyczynianie się do szerzenia stabilności, lepszych rządów i rozwoju gospodarczego za wschodnimi granicami leży jednak również w żywotnym interesie samej UE.
Komisja proponuje nawiązanie pogłębionych stosunków dwustronnych ze wschodnimi partnerami oraz zainicjowanie nowych, wielostronnych ram współpracy. Oto główne nowe elementy zgłoszonej inicjatywy:
- nowe układy o stowarzyszeniu, obejmujące pogłębione i kompleksowe porozumienia o wolnym handlu z krajami wyrażającymi wolę podjęcia wynikających z takich umów daleko idących zobowiązań względem UE i zdolnymi do ich podjęcia,
- kompleksowe programy finansowane przez UE zmierzające do poprawy zdolności administracyjnych partnerów;
- stopniowa integracja z gospodarką UE (przy zachowaniu proporcjonalnej do gospodarek obu stron asymetrii), obejmująca prawnie wiążące zobowiązania w dziedzinie zbliżenia przepisów;
- zachęty dla rozwinięcia przez partnerów łączącej ich sieci wolnego handlu, w dłuższej perspektywie umożliwiającej im współtworzenie sąsiedzkiej wspólnoty gospodarczej;
- możliwość zawierania paktów mobilności i bezpieczeństwa, pozwalających na ułatwienia dla przestrzegających prawa osób podróżujących do UE, przy jednoczesnym zdwojeniu wysiłków na rzecz zwalczania korupcji, przestępczości zorganizowanej oraz nielegalnej migracji; wspomniane pakty obejmowałyby również podniesienie systemów uprawnień do azylu do poziomu norm unijnych oraz utworzenie struktur zintegrowanego zarządzania granicami itp. w dążeniu do podróży bez obowiązku wizowego dla obywateli wszystkich krajów współpracujących w ramach partnerstwa;
- Komisja będzie badała możliwości w dziedzinie mobilności pracowników, dążąc do dalszego otwierania unijnego rynku pracy;
- poprawa bezpieczeństwa energetycznego UE i jej wschodnich partnerów;
- programy na rzecz rozwoju gospodarczego i społecznego w krajach partnerskich, w szczególności dotyczące ostrych nierówności gospodarczych i społecznych w tych krajach;
- utworzenie czterech wielostronnych platform politycznych w dziedzinach: demokracji, dobrych rządów i stabilności; integracji gospodarczej i konwergencji z polityką UE, bezpieczeństwa energetycznego, a także kontaktów międzyludzkich służących wspomaganiu wysiłków na rzecz reform ponoszonych przez poszczególnych partnerów;
- sztandarowe inicjatywy: Program zintegrowanego zarządzania granicami; instrument służący MŚP; propagowanie regionalnych rynków energii elektrycznej, efektywności energetycznej oraz odnawialnych źródeł energii; budowa południowego korytarza energetycznego oraz współpraca w dziedzinie zapobiegania, gotowości i reagowania na wypadek klęsk żywiołowych i katastrof spowodowanych przez człowieka;
- nasilenie bezpośrednich kontaktów oraz zwiększone zaangażowanie społeczeństwa obywatelskiego i innych zainteresowanych stron, w tym przedstawicieli Parlamentu Europejskiego;
- dodatkowe wsparcie.
Inauguracja nowej inicjatywy ma odbyć się wiosną 2009 r. w trakcie specjalnego „szczytu partnerstwa wschodniego” w Pradze. (tmw)