SPONSOR
W skrócie:
W ostatnim czasie na świecie dokonał się znaczny postęp w reagowaniu i przeciwdziałaniu szerzenia się chorób. Powoli zanikają tradycyjne metody walki z epidemiami, takie jak na przykład kwarantanna.
Żródło: Biuro WHO w Polsce
Autor: Paulina Miśkiewicz *
W celu zwalczania i zapobiegania rozprzestrzenianiu się chorób w skali międzynarodowej z zastosowaniem proporcjonalnych do zagrożenia środków z uniknięciem niepotrzebnych ingerencji w międzynarodowy transport oraz handel stworzono Międzynarodowe Przepisy Zdrowotne (MPZ), przyjęte podczas 58 Światowego Zgromadzenia Zdrowia 23 maja 2005 r. MPZ są jednym z dwóch ogólnoświatowych, prawnie wiążących traktatów w zakresie zdrowia publicznego (drugim jest Ramowa Konwencja WHO o Ograniczeniu Użycia Tytoniu z 2003r.). Przepisy zostały zrewidowane na polecenie Państw Członkowskich [ONZ, których jest obecnie 193 – uzup. red.], a końcowy tekst ustalono w wyniku długotrwałych negocjacji. Nowe Międzynarodowe Przepisy Zdrowotne weszły w życie 15 czerwca 2007 i zastąpiły, stary traktat, który obowiązywał aż od 1969 roku.
Powodem powstania nowych MPZ było właśnie to, że na świecie stale pojawiają się nowe dotąd nieznane i groźne choroby. Tylko w przeciągu ostatnich 20 lat zdiagnozowano przypadki ponad 30 nowych chorób (np. SARS, nowe typy ptasiej, świńskiej grypy). Na wiele z nich nie wynaleziono do tej pory żadnego leczenia, lekarstwa lub szczepionki. Dzięki powszechnej globalizacji naszego życia, także problemy zdrowotne wstępujące w jednym kraju mogą stać się problemami całego globu. Przyjęcie i zrozumienie faktu, iż epidemie nie są wyłącznie kryzysami dotyczącymi sektora zdrowia i wymagają działań międzysektorowych jest podyktowane nie tylko imperatywem humanitarnym, ale także politycznym i ekonomicznym.
W ostatnim czasie na świecie dokonał się znaczny postęp w reagowaniu i przeciwdziałaniu szerzenia się chorób. Powoli zanikają tradycyjne metody walki z epidemiami, takie jak na przykład kwarantanna. Podstawowym przesłaniem MPZ jest idea, iż najlepszą metodą zapobiegania międzynarodowemu szerzeniu się chorób jest ich wczesne zidentyfikowanie i podejmowanie jak najszybszych, skutecznych działań zapobiegawczych wtedy, gdy zagrożenie jest jeszcze stosunkowo niewielkie i lokalne. Dokonać tego można jedynie poprzez wczesne wykrywanie nietypowych przypadków chorobowych w ramach nadzoru krajowego oraz zapewnienie, iż systemy reagowania będą funkcjonować sprawnie na wszystkich poziomach (lokalnym, regionalnym i krajowym).
Przepisy te po raz pierwszy zobowiązują państwa do oceny swoich systemów reagowania kryzysowego oraz wzmocnienia już istniejących procedur i struktur. Dzięki nim będzie można, w przypadku wystąpienia zagrożenia, aktywnie i wspólnie z WHO i innymi państwami dzielić się informacją, oceną ryzyka oraz rekomendacjami w zakresie wdrażania środków zaradczych.
Kluczowe znaczenie w MPZ ma proces notyfikacji o zagrożeniach zdrowotnych. Stanowi on początek dialogu, który zdeterminuje podejmowanie koniecznych działań. Nowy mechanizm nie jest wyłącznie procesem, który prowadzi do automatycznego ogłoszenia lub powiadomienia o występujących zagrożeniach zdrowotnych. Instrument decyzyjny wskazuje, jakie zdarzenia i ich identyfikacja podlegają raportowaniu do WHO i społeczności międzynarodowej. Decyzja o potrzebie notyfikacji jakiegokolwiek zdarzenia w zakresie zdrowia publicznego dokonywana jest na podstawie następujących kryteriów:
Przypadki wystąpienia czterech chorób zostały uznane za szczególnie niebezpieczne dla zdrowia światowego i postanowiono, iż będą podlegać każdorazowej notyfikacji, bez względu na przedstawiony powyżej schemat. Do chorób tych należą: Ospa; Choroba Heinego-Medina wywołana przez dziki typ wirusa; Grypa ludzka wywołana przez nowy podtyp; Zespół ostrej niewydolności oddechowej (SARS).
Postanowiono także, iż jakiekolwiek zdarzenia dotyczące przypadków wystąpienia cholery, postaci płucnej dżumy, żółtej gorączki, wirusowej gorączki krwotocznej (Ebola, Lassa, Marburg) oraz gorączki Nilu Zachodniego powinno zawsze prowadzić do zastosowania algorytmu decyzyjnego. Choroby te posiadają bowiem dowiedzioną zdolność do powodowania bardzo poważnych skutków zdrowotnych i do gwałtownego szerzenia się w skali międzynarodowych. Niektóre, zdefiniowane regionalnie lub lokalnie choroby mogą także inicjować proces notyfikacji, w zależności od podjętych ustaleń (gorączka denga, gorączka z Rift Valley, oraz choroba meningokokowa).
Jednym z podstawowych wymogów, jakie powinny spełnić państwa po wejściu w życie Przepisów jest ustanowienie tzw. Krajowego Punktu Kontaktowego. Rola punktu jest kluczowa w przeprowadzaniu ceny potencjalnego ryzyka zdrowotnego oraz jego notyfikacji do WHO i Państw- Stron Przepisów. Punkt taki ma za zadanie pozostawać w stałym kontakcie z odpowiednim punktem w WHO oraz przesyłać, imieniu danego państwa-Strony, pilnych powiadomień dotyczących wprowadzania w życie niniejszych Przepisów, przekazywać informacje odpowiednim sektorom administracji danego Państwa jak na przykład sektorom odpowiedzialnym za nadzór i sprawozdawczość, przejścia graniczne, publiczną służbę zdrowia, przychodnie i szpitale oraz inne sektory rządowe. Do tej pory ze wszystkich 193 państw członkowskich ponad 180 państw ustanowiło w/w Punkty Kontaktowe i poinformowały o tym WHO.
Oprócz, ustalonego jednego mechanizmu notyfikacji zagrożeń zdrowotnych, MPZ zobowiązują państwa do zapewnia minimalnego standardu w zakresie nadzoru epidemicznego i reagowania kryzysowego oraz wymogów dotyczących lotnisk, portów i innych punktów granicznych. Regulacje powodują powstanie szeregu implikacji w zakresie funkcjonowania kontroli sanitarnej statków czy operatorów transportowych.
Podsumowując, nowe zrewidowane Przepisy (z 2005 r.) przyczyniły się do ustanowienia międzynarodowego porozumienia, którego głównym celem jest zapobieganie szerzeniu się chorób bezpośrednio w miejscu wybuchu epidemii, a nie tylko na granicach państw. Jest to ogromny krok w na drodze do zapewnienia światowego bezpieczeństwa zdrowotnego.
* Dr Paulina Miśkiewicz jest dyrektorem Biura WHO w Polsce
(red. K. Zbytniewska)