SPONSOR
W skrócie:
12 listopada prezydent Dmitrij Miedwiediew wygłosił doroczne orędzie przed połączonymi izbami parlamentu i przedstawicielami administracji państwowej. Kluczowym przesłaniem orędzia była zapowiedź wszechstronnej modernizacji rosyjskiego państwa, a za jego głównych adresatów można uznać inwestorów zagranicznych oraz rodzime elity ekonomiczne. Jednocześnie Miedwiediew starał się zaprezentować jako obrońca pozycji Rosji na arenie międzynarodowej i reprezentant interesów wszystkich ważnych grup w elitach, w tym także środowisk konserwatywnych.
Żródło: Ośrodek Studiów Wschodnich
Autor: Jadwiga Rogoża
Radykalna retoryka modernizacyjna Miedwiediewa, mimo iż odzwierciedla świadomość istniejących problemów, w większości pozostanie w warstwie deklaracji. Rzeczywistą modernizację blokuje bowiem brak woli politycznej bądź też splot interesów wielu rosyjskich lobbies. Orędzie potwierdza jednak sygnalizowaną od kilku miesięcy gotowość władz do korekty wybranych aspektów polityki gospodarczej. Do korekty tej zmusza elitę władzy świadomość, że w warunkach kryzysu konieczna jest racjonalizacja polityki ekonomicznej oraz poszukiwanie nowych sposobów zwiększania konkurencyjności rosyjskiej gospodarki, w tym poprzez zagraniczne inwestycje i technologie.
Postulaty w sferze polityki
Prezydent Miedwiediew uznał, iż system polityczny i partyjny odzwierciedla panujący w Rosji pluralizm poglądów, zaproponował jednak kolejne zmiany, mające "doskonalić" ordynację wyborczą, w tym ułatwić mniejszym partiom funkcjonowanie na szczeblu regionalnym. Wyeliminowane mają być niektóre budzące kontrowersje procedury, takie jak głosowanie przedterminowe i odbywające się poza miejscem zamieszkania (zdaniem obserwatorów używane do manipulacji wyborczych). Pierwszy pakiet poprawek do ordynacji prezydent Miedwiediew zgłosił w ubiegłorocznym orędziu. Obecne zmiany są zatem kontynuacją tego procesu, choć można je widzieć również jako reakcję na przebieg niedawnych wyborów regionalnych, w których w wyniku wielu nieprawidłowości miażdżące zwycięstwo odniosła "partia władzy" Jedna Rosja. Zaznaczyć należy, iż zmiany w ustawodawstwie nie doprowadzą do demokratyzacji systemu wyborczego, kluczowa jest bowiem praktyka przyjęta przez władze różnego szczebla i komisje wyborcze. Postulowane przez Miedwiediewa zmiany nie zagrożą też hegemonii Jednej Rosji na scenie partyjnej, choć w przyszłości mogą ograniczyć skalę jej zwycięstw w wyborach.
Propozycje gospodarcze
Dominującym tematem orędzia było dążenie do wszechstronnej modernizacji rosyjskiej gospodarki i odejście od modelu surowcowego. Mimo iż wiele tych radykalnych postulatów należy traktować jako element retoryki, istotne wydaje się to, że rosyjska elita już po raz kolejny wysyła do odbiorców zagranicznych (zwłaszcza potencjalnych inwestorów) sygnał, iż jest zainteresowana pozyskiwaniem inwestycji zagranicznych, a zwłaszcza nowych technologii. Może to dotknąć sfer, w których Rosjanie odnotowują szczególnie duże zapóźnienie (np. sfera wydobywcza - w kontekście zaproszenia inwestorów zagranicznych do zagospodarowania złóż gazu na Półwyspie Jamalskim).
Istotną deklaracją w orędziu było też zasygnalizowanie zmiany w podejściu do tzw. korporacji państwowych (goskorporacje) - wprowadzonych w schyłkowym okresie prezydentury Władimira Putina struktur gospodarczych o ogromnej autonomii, którymi kierują wpływowi członkowie elity władzy. W okresie prosperity korporacje były odbiorcami środków państwowych na ogromną skalę, jednak nie prowadziło to do ich modernizacji (w przypadku np. korporacji Rostiechnołogii, skupiającej m.in. zakłady z branży maszynowej i samochodowej) czy rozwoju programów innowacyjnych (np. w przypadku korporacji Rosnano, mającej rozwijać nanotechnologie). Próba ograniczenia autonomii korporacji państwowych i zwiększenia kontroli nad ich działalnością (zwłaszcza wydatkowaniem pieniędzy) może być sygnałem, iż elita władzy widzi konieczność racjonalizacji wydatków w warunkach problemów finansowych.
Ważnym postulatem prezydenta jest też zmiana praktyki spalania gazu naftowego wydobywającego się w trakcie eksploatacji złóż ropy. Wiele rosyjskich kompanii naftowych zmuszonych jest do spalania tego gazu, ponieważ ma trudności z dostępem do gazociągów, kontrolowanych przez Gazprom. Postulat prezydenta można zatem rozpatrywać jako formę presji na gazowego monopolistę, który powinien udostępniać swoją sieć spółkom naftowym. W sytuacji przewidywanego deficytu błękitnego paliwa władzom zależy bowiem na spożytkowaniu gazu, wydobywanego przez kompanie naftowe.
Bezpieczeństwo i polityka zagraniczna
Kwestie bezpieczeństwa i polityki zagranicznej zajęły w orędziu niewiele miejsca, jednak zostało to zrekompensowane ostrością deklaracji wygłoszonych przez prezydenta. W odniesieniu do Kaukazu Północnego Miedwiediew twardo oświadczył, iż władze zamierzają dalej "likwidować bandytów" i prowadzić bezwzględną walkę z terroryzmem. Jednocześnie prezydent zapowiedział aktywizację rozwoju gospodarczego w regionie, a złą sytuację społeczno-ekonomiczną uznał za główną przyczynę problemów. Z kolei w kwestii polityki zagranicznej Miedwiediew powtórzył, iż istniejąca architektura bezpieczeństwa międzynarodowego jest nieefektywna, a Rosja będzie dążyła do tworzenia nowych platform zarówno dialogu, jak i podejmowania decyzji w ważnych kwestiach międzynarodowych. Z drugiej strony, jako priorytet polityki zagranicznej prezydent wskazał działania na rzecz modernizacji rosyjskiej gospodarki, przyciągania kapitałów, nowych technologii i idei.
Podsumowanie
Główny akcent wystąpienia Miedwiediewa położony został na modernizację, jednak orędzie zawierało szereg wątków, kontrastujących z jego liberalnymi postulatami ekonomicznymi, takich jak afirmacja sytuacji politycznej w Rosji, ostre deklaracje zwalczania terroryzmu na Kaukazie, modernizacja uzbrojenia czy elementy retoryki antynatowskiej. Świadczy to, że Miedwiediew zabiega o wiarygodność wobec różnych grup w rosyjskich elitach - do środowisk ekonomicznych kieruje przekaz liberalny, zaś środowiska konserwatywne zapewnia, iż dba o sferę bezpieczeństwa i mocarstwową pozycję Rosji na arenie międzynarodowej.
Orędzie Miedwiediewa należy rozumieć jako intencję racjonalizacji polityki gospodarczej w warunkach kryzysu oraz zwiększenia konkurencyjności gospodarki za pomocą nowoczesnych technologii. Jednak większość radykalnych zapowiedzi modernizacyjnych najprawdopodobniej nie doczeka się realizacji, podobnie jak liberalne hasła, regularnie pojawiające się w orędziach jego poprzednika Władimira Putina. W przypadku obu polityków, deklaracje te często były wyrazem świadomości problemów występujących w państwie, jednak ich realizację blokował zarówno brak woli politycznej (zwłaszcza w przypadku postulatów budowy nowoczesnego społeczeństwa obywatelskiego), jak i splot interesów wielu grup wpływu, w tym lobby surowcowego.
Aneks
Wybrane zmiany proponowane przez prezydenta
System wyborczy
Administracja Prezydenta do kwietnia 2010 roku ma opracować projekt zmian do ordynacji wyborczej, które mają dotyczyć m.in.:
- zagwarantowania reprezentacji w parlamentach regionalnych dla partii, które przekroczą 5-procentowy próg wyborczy (aktualnie obowiązuje próg w wysokości 7%);
- zwolnienia partii, mających reprezentację w regionalnych legislatywach, od konieczności zbierania podpisów wyborców przed wyborami regionalnymi;
- ograniczenia głosowania przedterminowego;
- zapewnienia równych praw partii biorących udział w wyborach (w tym prezentowania ich w mediach oraz możliwości użytkowania przez nie budynków municypalnych);
- modernizacji technicznej systemu wyborczego.
Korporacje państwowe
Rząd ma przygotować do 1 marca 2010 roku propozycje dotyczące przekształcenia niektórych korporacji państwowych w spółki akcyjne oraz określić termin wygaśnięcia pracy innych korporacji, które zostały powołane do zrealizowania konkretnych zadań. Dodatkowo prezydent postulował wprowadzenie kontroli nad wydatkowaniem przez korporacje środków państwowych (w tym przeprowadzanie niezależnych audytów).
Kaukaz Północny
Rząd ma do 1 stycznia 2010 roku opracować kryteria oceny efektywności działalności federalnych struktur władzy wykonawczej, związanych z rozwiązywaniem problemów Kaukazu Północnego, a do 1 marca 2010 r. sformułować listę projektów inwestycyjnych dotyczących Kaukazu Północnego (zawierających mechanizmy pomocy finansowej i podatkowej) i zainicjować program podnoszenia kwalifikacji pracowników oświaty na Kaukazie Północnym. Minister obrony ma kontrolować proces modernizacji technicznej systemów łączności, używanych przez armię w północnokaukaskim okręgu wojskowym.
Polityka zagraniczna
Rząd ma do 1 stycznia 2010 roku opracować kryteria oceny efektywności polityki zagranicznej, ze szczególnym akcentem na jej wkład w modernizację gospodarki Federacji Rosyjskiej i rozwój technologiczny.