Ustawa o sądach wchodzi w życie jutro – co zrobi Komisja?

Pierwszy wiceprzewodniczący KE Frans Timmermans i prawo o ustroju sądów powszechnych

Pierwszy wiceprzewodniczący KE Frans Timmermans i prawo o ustroju sądów powszechnych// Źródło: Komisja Europejska/Dziennik Ustaw

Jutro (12 sierpnia) wchodzi w życie nowelizacja prawa o ustroju sądów powszechnych, która przyzna znaczące kompetencje ministrowi sprawiedliwości – prokuratorowi generalnemu Zbigniewowi Ziobro. Jakie kroki wobec Polski może podjąć Komisja Europejska w związku z tą znaczącą ustawą dla polskiego sądownictwa?

 

Nowelizacja ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych była jedną z trzech kluczowych ustaw w zakresie działania wymiaru sprawiedliwości w Polsce, która była procedowana w ubiegłym miesiącu w polskim parlamencie. Była również jedyną ustawą ze wspomnianego pakietu reformy sądownictwa przygotowaną przez Prawo i Sprawiedliwość, która została podpisana przez prezydenta Andrzeja Dudę. Wcześniej prezydent zdecydował o zawetowaniu ustawy o Sądzie Najwyższym i nowelizacji ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, czym zdecydowanie zaskoczył przedstawicieli rządu, polityków większości parlamentarnej i opozycji.

W związku z podpisaniem przez Andrzeja Dudę nowelizacji prawa o ustroju sądów powszechnych 24 lipca br. i opublikowaniem jej w Dzienniku Ustaw RP cztery dni później, ustawa wchodzi w życie jutro (12 sierpnia).

Jakie zmiany wprowadzi nowelizacja w sądownictwie?

Ustawa o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw znacząco wzmocni kompetencje ministra sprawiedliwości Zbigniewa Ziobro (pełniącego jednocześnie funkcję prokuratora generalnego) w zakresie nadzoru administracyjnego nad sądami powszechnymi.

Najważniejsze przepisy nowelizacji dotyczą powoływania przez ministra sprawiedliwości prezesów sądów apelacyjnych, okręgowych i rejonowych, a także wiceprezesów tych sądów na wniosek prezesa właściwego sądu. Prezesi i wiceprezesi sądów będą mogli zostać odwołani przez ministra sprawiedliwości praktycznie w każdej chwili (ustawowe stwierdzenie „w toku kadencji”), m.in. jeśli doszło do rażącego lub uporczywego niewywiązywania się z obowiązków służbowych. Odwołanie będzie wymagało pozytywnej opinii Krajowej Rady Sądownictwa. KRS może wydać negatywną opinię ws. odwołania prezesa sądu, ale będzie ona wiążąca dla ministra sprawiedliwości wtedy, gdy uchwała Rady w tej sprawie zostanie podjęta większością 2/3 głosów.

Kluczową uwagę zwraca się również na przepisy przejściowe ustawy. Dzięki nim, minister sprawiedliwości może odwołać obecnych prezesów i wiceprezesów sądów w okresie nie dłuższym niż 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy.

Ustawa przewiduje również zmianę wieku, kiedy kobieta będąca sędzią może przejść w stan spoczynku. Będzie mogła to uczynić w wieku 60 lat, odpowiadającemu powszechnemu wiekowi emerytalnemu dla kobiet. W tym zakresie przepisy wejdą w życie później, 1 października br.

Komisja Europejska ws. dyskryminacji w Polsce

Komisja Europejska wysłała list do minister rodziny, pracy i polityki społecznej Elżbiety Rafalskiej w sprawie różnicy w wieku emerytalnym kobiet i mężczyzn w Polsce – poinformowała PAP powołując się na źródło w KE. Komisja uważa bowiem, że różny wiek emerytalny kobiet i mężczyzn w Polsce jest formą dyskryminacji.

KE złoży wniosek o „opcję atomową”?

Nowelizacja prawa o ustroju sądów powszechnych jest jedną z ustaw, które były analizowane przez Komisję Europejską w ramach wszczętej wobec Polski procedury ochrony praworządności. Procedura została wdrożona w ubiegłym roku, w związku z kryzysem wokół funkcjonowania Trybunału Konstytucyjnego.

Z perspektywy Polski, najdalej idącym skutkiem procedury ochrony praworządności może być art. 7 traktatu o Unii Europejskiej (TUE), nazywany również „opcją atomową”. Oznacza możliwość stwierdzenia istnienia wyraźnego ryzyka poważnego naruszenia wartości wynikających z art. 2 TUE przez Radę UE (większością 4/5 członków), a następnie uznania przez Radę Europejską (jednomyślnie) poważnego i stałego naruszenia wartości. W konsekwencji Rada UE (większością kwalifikowaną) może zawiesić Polskę w niektórych prawach państwa członkowskiego Unii, w tym w prawie głosowania w Radzie UE.

26 lipca br. pierwszy wiceprzewodniczący KE Frans Timmermans ogłosił, że Komisja nie uruchomi wobec Polski art. 7 TUE i zaczeka na rozwiązanie przez polski rząd problemów zawartych w trzecich zaleceniach wystosowanych przez KE w ramach procedury. Komisja Europejska dała Polsce miesiąc na wypełnienie wszystkich rekomendacji.

Timmermans powiedział również, że nowelizacja prawa o ustroju sądów powszechnych będzie miała negatywny wpływ na niezawisłość sędziów i stanowi ona zagrożenie dla rządów prawa w Polsce.

Timmermans: Polska łamie prawo europejskie

Komisja Europejska wypowiedziała się w sprawie stanu praworządności w Polsce po dwóch wetach Andrzeja Dudy: KE wysyła rekomendacje i wstrzymuje się z uruchomieniem art. 7 Traktatu o Unii Europejskiej.
 

Pierwszy wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej Frans Timmermans wystąpił dziś (26 lipca) na konferencji prasowej. Komisja debatowała nad zapowiadanym w zeszłym tygodniu uruchomieniem wobec Polski art.7 Traktatu o …

Jest jeszcze jedna opcja

Ze względu na długą ścieżkę od uruchomienia art. 7 TUE do zawieszenia części praw Polski jako państwa członkowskiego UE, Komisji Europejskiej pozostaje jeszcze jedna droga postępowania przeciwko Polsce ws. uchybienia zobowiązań ciążących na państwie członkowskim na mocy traktatów. Mowa jest o art. 258 traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE).

Na podstawie tego przepisu TFUE, KE wydaje uzasadnioną opinię w przedmiocie uchybienia traktatowych zobowiązań po wcześniejszym umożliwieniu przedstawienia uwag przez zainteresowane państwo. Jeśli państwo członkowskie nie zastosuje się do opinii, Komisja może wnieść sprawę do Trybunału Sprawiedliwości UE.

KE wszczęła to postępowanie 29 lipca br., dzień po publikacji w Dzienniku Ustaw RP nowelizacji prawa o ustroju sądów powszechnych, dając jednocześnie polskiemu rządowi miesiąc na odpowiedź na wezwanie do usunięcia uchybienia. W piśmie o wszczęciu postępowania, Frans Timmermans zaprosił na spotkanie do Brukseli zarówno ministra Ziobro, jak i ministra spraw zagranicznych Witolda Waszczykowskiego w celu wznowienia konstruktywnego dialogu. W przypadku braku wypełnienia wezwania, Komisja może zaskarżyć Polskę do Trybunału w Luksemburgu. Trybunał w efekcie mógłby nałożyć na nasz kraj kary finansowe związane z uchybieniem traktatowych zobowiązań.

Sądy: Komisja Europejska daje Polsce miesiąc

Bruksela podjęła działania przeciw Polsce w związku z reformą wymiaru sprawiedliwości. Warszawa ma teraz miesiąc na uzasadnienie zmian, w przeciwnym razie sprawa może trafić przed Trybunał Sprawiedliwości.
 

W sobotę 29 lipca Komisja Europejska oficjalnie rozpoczęła postępowanie ws. uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego wobec Polski. Powodem jest reforma wymiaru sprawiedliwości wprowadzana przez rząd w Warszawie.

O zamiarze podjęcia takiego …

Szef polskiego MSZ przesłał 4 sierpnia pisemną odpowiedź Fransowi Timmermansowi na zalecenie w ramach procedury ochrony praworządności. Dwa dni temu (9 sierpnia) Komisja Europejska poinformowała, że odpowiedziała na list szefa naszej dyplomacji. Dzień później ministerstwo wydało komunikat, w którym zapowiedziało ponownie zwrócenie się do KE z prośbą o przedstawienie szczegółowych wyjaśnień dotyczących problemów zawartych w liście ministra Waszczykowskiego.

Polskie MSZ krytykuje Komisję Europejską za brak woli dialogu

Polskie MSZ zarzuca Komisji Europejskiej brak woli prowadzenia dialogu o charakterze prawnym. Oceniając środową odpowiedź KE na list ministra spraw zagranicznych Witolda Waszczykowskiego do wiceszefa Komisji Fransa Timmermansa resort stwierdził wczoraj (10 sierpnia), że jest ona utrzymana „na wysokim stopniu ogólności” i nie rozwiewa wskazywanych przez Polskę wątpliwości, a „tym samym nie przyczynia się do poprawy efektywności dialogu z Komisją”.