Reklama
Ustawa z 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym wymienia mniejszość: białoruską, czeską, litewską, niemiecką, ormiańską, litewską, słowacką, ukraińską i żydowską. Ponadto w art. 2 ust. 4 ustawy wymienia się grupy, uznane za mniejszości etniczne: karaimską, łemkowską, romską i tatarską.
Największą grupę stanowią Niemcy – w ostatnim spisie przynależność do mniejszości niemieckiej zgłosiło 152 897 osób. Liczne są także diaspory Białorusinów (48 737), Ukraińców (30 957). i Romów (12 731). Dalej w kolejności są Rosjanie (6 103), Łemkowie (5 863), Litwini (5 846), Kaszubi (5 062), Słowacy (2 001), Żydzi (1 133) i Ormianie (1 082). Członkowie mniejszości czeskiej, karaimskiej, i tatarskiej określili się w spisie najprawdopodobniej jako Polacy, bowiem nikt nie zadeklarował przynależności do którejś z tych grup. Pojawiły się za to w odpowiedziach mniejszości, których istnienia ustawa nie przewiduje. Najbardziej spektakularnym przykładem są Ślązacy, których według spisu jest nawet więcej niż Niemców – 173 153.
Romowie w Polsce należą do czterech grup etnicznych: Polska Roma, Romowie Karpaccy (Bergitka Roma), Kełderasze i Lowarzy. Romowie Karpaccy (prowadzący osiadły tryb życia od kilkuset lat) zamieszkują górskie tereny województwa małopolskiego. Największy odsetek osób narodowości romskiej zamieszkuje gminę wiejską Bukowina Tatrzańska w powiecie tatrzańskim, gdzie 1,10 proc. mieszkańców gminy zadeklarowało w trakcie spisu powszechnego narodowość romską. Stosunkowo duże skupiska osób należących do grupy Bergitka Roma znajdują się także w miastach Górnego i Dolnego Śląska oraz w Nowej Hucie, gdzie w latach 50. XX wieku zatrudniano Romów w ramach tzw. polityki produktywizacyjnej. Większość Romów należących do pozostałych trzech grup prowadziła niegdyś wędrowny tryb życia. Obecnie przedstawiciele tych społeczności mieszkają głównie w miastach: Warszawie, Poznaniu, Wrocławiu, Łodzi, Krakowie, Mielcu i Puławach oraz wielu mniejszych ośrodkach miejskich. Jest to konsekwencją przymusowej polityki osiedleńczej prowadzonej przez władze PRL.
Poziom wykształcenia większości polskich Romów jest bardzo niski. W starszym pokoleniu powszechny jest analfabetyzm. Regularną nauką objęte jest około 70 proc. dzieci polskich Romów. Dzieci często odstrasza od szkoły nieprzychylność ze strony nie-romskich rówieśników. W sondażu badającym uczniów, na pytanie: z kim wolałbyś nie siedzieć w ławce, Jedna trzecia wymieniła Roma - Cygana. Gorsze oceny otrzymał jedynie chory psychicznie i homoseksualista.
Około 200 uczniów romskich uczy się w kilkunastu tzw. klasach romskich. Organizowane od końca lat 80-tych XX w. wydzielone klasy dla dzieci romskich miały umożliwić pokonanie barier edukacyjno-adaptacyjnych i przygotować uczniów romskich do nauki w klasach zintegrowanych. „Klasy romskie” były próbą doraźnej pomocy, rozwiązaniem tymczasowym, które nie stanowiło jednak skutecznej alternatywy wobec integracyjnych form edukacji. Nie dawały także nadziei na trwałe rozwiązanie problemu edukacji Romów.
Romowie w zdecydowanej większości nie uczestniczą w życiu publicznym kraju i społeczności lokalnych. W związku z tym ich problemy pozostają poza zainteresowaniami tych społeczności i reprezentujących je władz. Większość Romów żyje z dnia na dzień, bez stałego zatrudnienia, utrzymując się z zajęć dorywczych, zazwyczaj pracując „na czarno”, czasami żebrząc, także przy pomocy dzieci. Romowie w większym stopniu, niż ogół społeczeństwa polskiego, zapadają na cały szereg chorób, co skutkuje wyższym wskaźnikiem umieralności i niższą od ogółu obywateli polskich średnią długością życia.
Obok zamożnych Romów, znajdują się całe społeczności żyjące w ubóstwie czy wręcz nędzy (szczególnie dotyczy to Romów Karpackich). W dziesięciu gminach województwa małopolskiego, zamieszkałych przez Romów z pomocy społecznej korzysta 75 proc. rodzin romskich (a w niektórych z tych gmin nawet 95 proc.). Podobna sytuacja ma miejsce w miastach Górnego i Dolnego Śląska, gdzie również znajdują się skupiska Romów Karpackich.
Sytuację Romów ma zmienić realizowany od 2004 roku wieloletni „Program na rzecz społeczności romskiej w Polsce”. Program przewidziany jest do 2013 roku z możliwością przedłużenia na kolejne lata. W jego zakres wchodzą sprawy: edukacji, walki z bezrobociem, zdrowia, sytuacji bytowej, przeciwdziałania przestępstwom popełnianym na tle etnicznym, podtrzymywania i propagowania kultury romskiej, wiedzy o Romach w społeczeństwie polskim, wiedzy o reformach dokonujących się w Polsce wśród Romów.
W realizacji programu uczestniczą, poza instytucjami rządowymi przedstawiciele społeczności romskiej, jednostki samorządu terytorialnego (podstawowymi jednostkami, na których opiera się Program są gminy), organizacje pozarządowe, którym bliskie są problemy społeczności romskiej.
Zasadniczym celem programu jest doprowadzenie do pełnego uczestnictwa Romów w życiu społeczeństwa obywatelskiego i zniwelowanie różnic dzielących tę grupę od reszty społeczeństwa. Jego zadaniem nie jest doraźna pomoc w trudnej sytuacji w jakiej znalazła się społeczność romska, ale wypracowanie takich mechanizmów, które pozwoliłyby na osiągnięcie zamierzonych celów.
Program ma na celu przede wszystkim wyrównanie szans osób należących do społeczności romskiej oraz pomoc w podtrzymaniu tożsamości i kultury Romów. (tmw)
