Reklama
Z perspektywy Rosji, większe zainteresowanie relacjami z Polską wynika z rosnącej roli, jaką odgrywa nasz kraj w Unii Europejskiej. Wydaje się, że nasi rosyjscy partnerzy dostrzegli, że Polska może sprawnie forsować swoje postulaty i coraz skuteczniej pozyskiwać koalicjantów na poziomie unijnym. Przykładem jest wypromowanie inicjatywy Partnerstwa Wschodniego, czy też zablokowanie rozpoczęcia negocjacji między Unią Europejską a Rosją w sprawie nowej umowy o partnerstwie i współpracy w 2006 roku. Ponadto, Rosja znajduje się pod presją potrzeby poprawy swojego wizerunku po wojnie w Gruzji w 2008 roku i stara się odzyskać wiarygodność na arenie międzynarodowej.
Uczestnictwo Władimira Putina w obchodach katyńskich stanowi więc kontynuację polityki wzajemnych gestów. Uroczystości w Katyniu, w trakcie których premier Rosji wskazał na potrzebę odbudowy prawdy historycznej, przyczyniły się do wprowadzenia bardziej pojednawczej atmosfery wśród polityków i opinii publicznej w obu krajach. Ponadto, duże zainteresowanie ze strony rosyjskiej prasy i projekcja filmu „Katyń” w państwowej telewizji rosyjskiej, stanowią sygnał, że również w Rosji podejmowana jest dyskusja na temat ofiar stalinizmu.
Czy obecnie zauważalna normalizacja w polsko - rosyjskich relacjach ma szanse przyczynić się do nawiązania bliższej współpracy? Czy historia powinna odgrywać priorytetową rolę? Między innymi na te pytania starał się znaleźć odpowiedzi Instytut Spraw Publicznych, który w okresie listopad 2009 – styczeń 2010 przeprowadził badanie opinii wśród czołowych polskich ekspertów, doradców politycznych i dziennikarzy zajmujących się tematyką stosunków polsko - rosyjskich*.
Polscy eksperci zwracają przede wszystkim uwagę na asymetryczność relacji polsko – rosyjskich. Polska nie ma takiego potencjału gospodarczego jak Rosja, więc nie jest traktowana jako równorzędny partner przez stronę rosyjską. Dlatego eksperci doceniają wysiłki kolejnych polskich rządów na rzecz kształtowania polityki wobec Rosji w jak największym stopniu na poziomie unijnym. Tak prowadzona polityka zyskuje aprobatę wśród polskich środowisk opiniotwórczych, bez względu na reprezentowane poglądy polityczne. W UE powinniśmy przede wszystkim wspierać liberalizację i dywersyfikację rynku gazowego oraz zasadę solidarności energetycznej. Ponadto, należy rozwijać inicjatywę Partnerstwa Wschodniego poprzez konkretne działania i starać się zapewnić jak najbardziej sprawiedliwe zasady wymiany handlowej UE – Rosja w ramach obecnych negocjacji nad nową umową z Rosją. Jest to bardzo istotne, ponieważ najczęściej wymienianymi nierozwiązanymi problemami w relacjach polsko - rosyjskich jest zbytnie uzależnienie od rosyjskich dostaw gazu oraz konflikt interesów w polityce wobec krajów wschodnich. Również pewien niepokój budzi nieprzewidywalność reakcji ze strony Rosji, czego przykładem były manewry Zapad 2009.
Normalizacja stosunków polsko – rosyjskich dotyczy jednak wyłącznie zmiany języka polityki. Nie znajdują odzwierciedlenia w intensyfikacji współpracy na poziomie bilateralnym. W dużo większym stopniu powinny przede wszystkim być wspierane kontakty międzyludzkie, w postaci liberalizacji przepisów wizowych, czy też podpisywania umów zakładających wymiany młodzieży, naukowców, dziennikarzy, przedstawicieli organizacji pozarządowych. Ponadto, większą uwagę należy poświęcić kwestiom współpracy regionalnej, zwłaszcza w regionie kaliningradzkim. Last but not least, kluczową kwestią do dyskusji jest ochrona polskich przedsiębiorców w Rosji i podejmowanie aktywności w Polsce przez rosyjskich inwestorów.
Problemy historyczne, zdaniem polskich ekspertów, to kwestia bilateralnych relacji pomiędzy Polską a Rosją i w tym gronie powinniśmy starać się je łagodzić. Nie da się ich wymazać z pamięci zbiorowej, nie należy jednak wyolbrzymiać ich wagi. Pozytywnie odebrane zostało powołanie z inicjatywy rządowej Polsko - Rosyjskiej Grupy do Spraw Trudnych pod przewodnictwem prof. Adama Rotfelda i prof. Anatolija Torkunowa. Ważne jest, żeby ta grupa ekspertów ustalała wspólne interpretacje, bez wglądu na to, jakie jest ich przełożenie na działania rządów obu państw.
Jak sugerują eksperci, polska polityka wobec Rosji powinna być nastawiona na współpracę, ale bardzo pragmatyczna i asertywna. Ponadto, powinna to być polityka długofalowa i konsekwentna, dla której istniałby konsens wśród polskich elit politycznych. Przede wszystkim należy więc określić, co leży w strategicznym interesie Polski i prowadzić spójną politykę realizującą ten interes.
* Badanie w ramach projektu ”Polska, Niemcy, Rosja - postrzeganie, oczekiwania, potencjał współpracy w kontekście polityki europejskiej” zostało równolegle przeprowadzone wśród środowisk opiniotwórczych w Polsce i Niemczech. Jego wyniki zostaną przedstawione w postaci raportu na konferencji w dniu 25 czerwca 2010 roku
