Reklama
- Jakie instrumenty polityki monetarnej i gospodarczej zastosowała Polska w odpowiedzi na kryzys?
- Sytuacja gospodarcza Polski w momencie wybuchu globalnego kryzysu gospodarczego była zupełnie różna od sytuacji w krajach rozwiniętych Europy Zachodniej, które rozpoczęły walkę z recesją od wprowadzania zakrojonych na szeroką skalę programów stymulacji gospodarczej. Przypisywany Polsce przez zagranicznych inwestorów status kraju rozwijającego się, utrzymujący się relatywnie wysoki deficyt na rachunku obrotów bieżących, a także wysoki udział wydatków sztywnych w wydatkach budżetowych ograniczały możliwości stymulowania gospodarki poprzez zwiększenie wydatków ze środków publicznych. Prawdopodobnie, gdyby w 2009 r. Polska zdecydowała się na wprowadzenie zwiększających deficyt finansów publicznych programów stymulujących gospodarkę tak, jak to miało miejsce w większości krajów strefy euro, to obecnie po wybuchu kryzysu greckiego również nasz kraj miałby problemy z pozyskaniem finansowania dla długu publicznego. Taka sytuacja spowodowałaby silne osłabienie złotego, odpływ kapitału z rynku finansowego oraz pogorszenie wizerunku Polski wśród zagranicznych inwestorów, co miałoby negatywny wpływ na tempo wychodzenia naszej gospodarki z recesji. Ponadto należy pamiętać o obowiązujących w Polsce ustawowych progach ostrożnościowych uniemożliwiających nadmierne zwiększenie długu publicznego, co dodatkowo ograniczało możliwości fiskalnej stymulacji gospodarki.
- Jednak mimo to nie obyło się bez specjalnych działań antykryzysowych.
- Nie obyło się. Poza naturalnym w takiej sytuacji szybkim rozluźnieniem polityki monetarnej (Rada Polityki Pieniężnej obniżyła w przeciągu kilku miesięcy stopy procentowe do historycznie niskiego poziomu 3,50% dla stopy referencyjnej NBP), Polska zdecydowała się na wprowadzenie alternatywnych do ekspansywnej polityki fiskalnej instrumentów polityki gospodarczej. Były to przede wszystkim zmiany legislacyjne, które miały ułatwić działalność gospodarczą przedsiębiorstwom najsilniej dotkniętym kryzysem. Zaliczają się do nich zmiany uelastyczniające rynek pracy, na przykład ułatwienie „dzielenia się płacą”, które umożliwiało przedsiębiorcom zmniejszanie wynagrodzeń pracownikom w celu uniknięcia zwolnień, a także współfinansowanie wynagrodzeń ze środków publicznych w firmach odnotowujących straty.
Równocześnie polski rząd zdecydował się na zwiększenie wykorzystania środków płynących do kraju w ramach funduszy unijnych, które w znacznie mniejszym stopniu niż wydatki budżetowe przyczyniały się do pogłębienia deficytu finansów publicznych w Polsce. Dzięki zwiększeniu wykorzystania środków unijnych możliwe było ograniczenie spadku realnej dynamiki inwestycji w Polsce do jedynie -0,3% rok do roku w 2009 r. wobec dwucyfrowych spadków odnotowywanych w gospodarkach rozwiniętych. W czasie spowolnienia gospodarczego w 2009 r. inwestycje finansowane ze środków publicznych, w tym ze środków z UE, wzrosły w ujęciu realnym aż o 18,4% r/r. Ponadto, dzięki współfinansowaniu aktywnych form przeciwdziałania bezrobociu z funduszy unijnych, możliwe było uruchomienie znacznie większej liczby szkoleń i staży dla osób zarejestrowanych w Urzędach Pracy niż to miało miejsce w przypadku poprzedniego spowolnienia gospodarczego w latach 2001-2002, kiedy to stopa bezrobocia w Polsce przekroczyła 20%. Od rozpoczęcia spowolnienia gospodarczego w Polsce, czyli od października 2008 r. do marca 2010 r., 598 tys. osób wyrejestrowało się z Urzędów Pracy w związku z podjęciem szkolenia lub stażu, czyli ponad dwukrotnie więcej niż w latach 2001-2002. Szacuję, że tylko ze względu na zwiększenie tego typu aktywnych form przeciwdziałania bezrobociu stopa bezrobocia w Polsce jest obecnie niższa o mniej więcej 1,5 punktu procentowego.
- Czy członkostwo w UE i związane z tym dotacje pośrednie i bezpośrednie w sposób istotny przyczyniły się do tego, że Polska stała się zieloną wyspą na mapie Europy?
- Członkowstwo Polski w UE przyczyniło się do utrzymania dodatniego wzrostu gospodarczego w naszym kraju nie tylko ze względu na napływ środków z funduszy unijnych, ale również ze względu na samo członkowstwo Polski we Wspólnocie, dzięki któremu zniesione zostały wszelkie ograniczenia instytucjonalne w handlu pomiędzy poszczególnymi krajami członkowskimi. W czasie kryzysu niskie bariery w handlu pomiędzy Polską a naszymi zachodnimi partnerami handlowymi przy jednoczesnym osłabieniu kursu złotego względem euro, przyczyniającym się do poprawy konkurencyjności polskich eksporterów w krajach strefy euro, znacząco ograniczyły spadek eksportu, co z kolei złożyło się na dodatni wzrost gospodarczy w Polsce. Warto pamiętać, że popyt krajowy w Polsce w ujęciu realnym w 2009 r. zmniejszył się wobec 2008 r. zaledwie o 0,9%.
Rozmawiała Karolina Zbytniewska
