Reklama
Kamienie milowe
13 lipca 2009 : przyjęcie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady ustanawiającego program pomocy w ożywieniu gospodarki poprzez zapewnienie pomocy finansowej dla projektów Wspólnoty w dziedzinie energii.
24 czerwca 2010 : Rada przyjmuje przepisy dotyczące zgłaszania Komisji projektów inwestycyjnych w dziedzinie infrastruktury energetycznej w UE.
13 października 2010 : Komisja przyjmuje przepisy dla platform wiertniczych i gazowych.
10 listopada 2010 : Energia 2020 : Komisja przyjmuje strategię na rzecz zrównoważonej konkurencyjnej, trwałej i bezpiecznej energii.
17 listopada 2010 : Komisja przyjmuje „Priorytety w dziedzinie infrastruktury energetycznej na 2020 r. i w dalszej perspektywie”.
Marzec 2011 : Komisja przedstawia plan działania na rzecz racjonalizacji zużycia energii.
Czerwiec 2011 : Komisja przedstawi projekt rozporządzenia w sprawie rozwoju instrumentu na rzecz infrastruktury.
Czerwiec 2011 : ma zapaść decyzja w sprawie przyszłości południowego korytarza dla dostaw gazu.
Wrzesień 2011 : Komisja przedstawi szereg propozycji w sprawie zewnętrznego wymiaru polityki energetycznej.
Listopad 2011: Komisja przedstawi plan działania w dziedzinie energii na 2050 r.
Kontekst polityczny
Europejskie firmy i konsumenci muszą się liczyć z tym, że przez co najmniej 20 lat ceny elektryczności będą rosły, informuje "The Financial Times". Brytyjski dziennik powołuje się na nieoficjalny dokument Komisji Europejskiej. Jego autorzy przewidują, że do 2050 roku największym producentem energii będą farmy wiatrowe. Ich udział w rynku sięgnąć ma 49 proc. Ceny energii elektrycznej najmocniej wzrosną natomiast w latach 2020-2030, a najwyższe będą po 2030 roku.
Europa, podobnie jak inne części świata, stoi w obliczu ogromnych wyzwań, takich jak zmiany klimatyczne, rosnące uzależnienie od importu energii oraz konieczność zapewnienia dostępu do taniej i bezpiecznej energii wszystkim konsumentom.
Aby osiągnąć te cele, UE wprowadza właśnie w życie szeroką politykę energetyczną, która będzie obejmować pełen zakres głównych źródeł energii, od paliw kopalnych (ropa, gaz i węgiel) po energię jądrową oraz odnawialne źródła energii (energia słoneczna, wiatrowa, z biomasy, energia geotermalna i wodna).
Celem Unii Europejskiej jest rozwój gospodarki niskoemisyjnej przy równoczesnym zapewnieniu, by energia była bardziej zrównoważona, bezpieczniejsza i tańsza dla konsumentów.
Traktat Lizboński, obowiązujący od 1 grudnia 2009 r., stwarza podstawę prawną dla polityki energetycznej, której nie było w poprzednich traktatach (art. 194 Traktatu Lizbońskiego).
W szczególności z tych nowych ram prawnych wynika, że UE powinna zapewnić bezpieczeństwo dostaw energii do 27 państw członkowskich, wspierać wzajemne połączenia sieci energetycznych oraz poprawić wydajność energetyczną i oszczędność energii.
Polityce energetycznej UE towarzyszą instrumenty rynkowe (głównie podatki, dotacje oraz mechanizm handlu emisją CO2), a wspierana jest ona poprzez rozwój technologii energetycznych (zwłaszcza technologii mającej na celu podniesienie efektywności energetycznej oraz rozwój energii odnawialnej oraz niskoemisyjnej), a także instrumenty finansowe UE.
Rynek
Politykę energetyczną UE zasilają ogromne kwoty pieniędzy, zarówno publicznych, jak i prywatnych. Zgodnie z najnowszym szacunkiem Komisji Europejskiej na poprawę jakości europejskich sieci elektroenergetycznych i gazowych w następnym dziesięcioleciu potrzebnych będzie – bagatela - 200 mld euro.
W sumie realizacja strategii Komisji w dziedzinie energii na najbliższe dziesięciolecie będzie wymagała inwestycji w wysokości jednego biliona euro, aby zaspokoić potrzeby energetyczne Unii Europejskiej w sposób zrównoważony.
Większość tych inwestycji ma charakter prywatny. Budżet UE przeznacza na infrastrukturę energetyczną około 250 mln euro w ramach programu transeuropejskich sieci energetycznych.
Jak powiedział ostatnio europejski komisarz ds. energii, Günther Oettinger, by osiągnąć cele klimatyczne UE, inwestycje w odnawialne źródła energii powinny wzrosnąć aż dwukrotnie, z 35 do 70 mld euro.
UE ma obecnie również komisarza ds. działań w dziedzinie klimatu, Connie Hedegaard, która blisko współpracuje z komisarzem Oettingerem.
Oettinger i jego zespół z Dyrekcji Generalnej ds. Energii będzie miał wiele do zrobienia, aby zapewnić, że kraje UE stosują w rzeczywistości trzeci pakiet energetyczny, przyjęty w 2009 r., zgodnie z termin granicznym 2011 roku.
Trzeci pakiet energetyczny ma na celu zwiększenie konkurencyjności.
Aktorzy
Na politykę energetyczną UE starają się wpływać kraje, grupy państw, partie polityczne, przedsiębiorstwa i grupy interesów.
Rola państw członkowskich jest szczególnie widoczna w tworzeniu transgranicznych projektów infrastrukturalnych.
Na przykład w przeddzień szczytu UE z 4 lutego 2011 r. kilku premierów spotkało się z okazji przyjętego przez nich porozumienia w sprawie południowego korytarza dla dostaw gazu, który to projekt ma na celu likwidację „wąskich gardeł” w transporcie gazu.
Na samym szczycie Francja i Republika Czeska przedstawiły z kolei wspólne stanowisko w sprawie konieczności rozwoju energii jądrowej.
Przy innych okazjach kilka krajów połączyło siły dla storpedowania ponadnarodowych projektów. Tak było w przypadku gazociągu Nord Stream, który teraz omija wody terytorialne Szwecji, Polski i krajów bałtyckich.
Wielkie przedsiębiorstwa energetyczne często tworzą konsorcja, aby maksymalnie zwiększyć swoje szanse na sukces w kwestii realizacji dużych projektów infrastrukturalnych. Takie właśnie konsorcjum stoi za projektem Nabucco oraz za jego konkurentami, ITGI i TAP. Konsorcjum powinno również zostać utworzone w ramach projektu Desertec, którego celem jest rozwój energii słonecznej na Saharze.
Szefowie państw i rządów UE spotykają się regularnie na szczytach Rady Europejskiej. Konkluzje Rady Europejskiej koncentrują się często na kwestiach związanych z energią. 4 lutego 2011 r. szczyt UE był poświęcony energii i innowacji, a jego konkluzje dotyczyły głównie kwestii energetycznych, w tym inwestycji w odnawialne źródła energii oraz rozwoju strategicznych korytarzy transportu gazu, takich jak południowy korytarz.
W Parlamencie Europejskim jedną z możliwości oceny znaczenia wniosków w sprawie energii jest rosnąca liczba poprawek do nowych aktów prawnych UE, przyjętych w drodze współdecyzji. Ostatnio do jednego z tych przepisów dotyczących środków, zapewniających bezpieczeństwo dostaw gazu ziemnego, zgłoszono setki poprawek, w wyniku czego zajęły one ponad 300 stron.
Innym sposobem oceny znaczenia inicjatywy podejmowanej przez zainteresowane strony w celu wpłynięcia na proces podejmowania decyzji, jest ich udział w konsultacjach społecznych w dziedzinie energii. Od początku 2008 r. odnotowano aż 24 takie konsultacje na różne tematy od oznakowań energetycznych opon po wymiar zewnętrzny polityki energetycznej UE.
Komisja Europejska ściśle współpracuje z organizacjami specjalizującymi się w energii - Europejską Siecią Operatorów Systemów Przesyłowych Transportu Energii Elektrycznej (ENTSOE), Europejską Siecią Operatorów Systemów Przesyłowych Transportu Gazu (ENTSOG), Grupą Koordynacyjną ds. Gazu i Grupy ds. dostaw ropy naftowej.
W dziedzinach związanych z energią ważną rolę odgrywają również organizacje ekologiczne. Są one konsultowane przez instytucje UE i zainteresowane strony podobnie jak przedsiębiorstwa.
Ostatnio UE wystąpiła do organów regulacyjnych o opracowanie planu europejskich priorytetów w zakresie infrastruktury. Powołała także nową Agencję ds. Współpracy Organów Regulacji Energetyki (ACER) z siedzibą w Słowenii.
Grupy ekologiczne mają tendencję do przyciągania uwagi politycznej w kwestii ochrony klimatu, podczas gdy przedsiębiorstwa twierdzą, że ochrona środowiska za wszelką cenę nie ma sensu.
Ważnymi podmiotami w procesie podejmowania decyzji w dziedzinie energii są również organizacje konsumenckie. Badanie przeprowadzone ostatnio przez Komisję Europejską pokazało, że konsumenci mogą zaoszczędzić łącznie około 13 mld euro lub 100 euro na gospodarstwo rocznie, jeśli porównają ceny energii i wybiorą najniższe stawki.
Lobbing w instytucjach UE uprawiają również w różny sposób państwa członkowskie, przedsiębiorstwa i stowarzyszenia, poprzez zwykłą wymianę listów i maili lub udział w imprezach, konferencjach, obiadach, debatach i kampaniach reklamowych.
W Komisji Europejskiej często organizowane są wykłady, specjalne tygodnie i inne wydarzenia publiczne, obejmujące szeroki zakres zagadnień związanych z energią. KE publikuje także „zielone księgi”, które mają pobudzać debatę i otwierać proces konsultacji na szczeblu europejskim na konkretne tematy, takie jak ochrona klimatu lub energetyka. Po „zielonej księdze” Komisja publikuje zazwyczaj „Białą księgę”, która zawiera propozycje działań na szczeblu UE w danej dziedzinie.
Tymczasem Parlament Europejski organizuje debaty i imprezy publiczne, jak również badania prowadzone przez komisje w sprawach dotyczących klimatu i energii.
Komisja ITRE (ds. Przemysłu, Badań Naukowych i Energii) w Parlamencie Europejskim publikuje dokumenty robocze i sprawozdania, które stały się podstawą wniosków legislacyjnych oraz wnosi poprawki do projektów dyrektyw Komisji, które stają się następnie wnioskami legislacyjnymi.
Wyciągnąć lekcję z kryzysu
Uczenie się na błędach z przeszłości jest potężnym bodźcem dla procesu podejmowania decyzji. Kryzys gazowy z 2009 roku był katalizatorem dla poprawy nadzoru nad sektorem energetycznym przez Komisję. Od tego czasu UE odgrywa rolę koordynatora w razie zakłóceń oraz w dziedzinie inwestycji w połączenia gazowe (1440 mld euro niewykorzystanych środków z budżetu UE zostało przeniesionych na 16 projektów tego typu).
Jednak eksperci w dziedzinie energetyki i przedsiębiorstw nadal nie są zgodni w kwestii konieczości przeznaczenia środków publicznych na budowę gazociągów i ich wysokości.
Kryzys gazowy pomógł również zwiększyć zapasy gazu i zachęcił do budowy innych gazociągów, takich jak „południowy korytarz”.
UE wyciągnęła także lekcje z wycieku ropy z tankowca Deep Horizon do Zatoki Meksykańskiej. W wyniku nacisków ze strony grup ekologicznych, Komisja Europejska przedstawiła 13 października ub. r. projekt dyrektywy w sprawie platform wiertniczych w celu przyjęcia najbardziej rygorystycznych środków bezpieczeństwa na świecie. W swoim komunikacie w sprawie bezpieczeństwa w eksploatacji podmorskich złóż ropy naftowej i gazu ziemnego, Komisja rozważa wprowadzenie nowych standardów europejskich, w tym kryteriów przydziału zezwoleń na wiercenia, inspekcji platform wiertniczych oraz mechanizmy kontroli bezpieczeństwa.
Pod unijną flagą
Kiedy przedsiębiorstwa potrzebują pomocy ze strony UE, unijne instytucje wykazują się coraz większą aktywnością. Jako przykład może służyć niedawna wizyta przewodniczącego Komisji Europejskiej, Jose Manuela Barroso w Azerbejdżanie i Turkmenistanie.
Chociaż dokument podpisany przez Barroso z prezydentem Azerbejdżanu, Ilhamem Alijewem nie przesądza budowy gazowego „południowego korytarza”, ten polityczny impuls w znacznym stopniu przyczynił się do procesu podejmowania decyzji, w wyniku którego 10 mld metrów sześciennych azerskiego gazu trafi do europejskich klientów.
Wymiar zewnętrzny
Jeśli UE chce osiągnąć swój cel w postaci konkurencyjnej, zrównoważonej i bezpiecznej energii, powinna współpracować z innymi krajami, zarówno producentami, jak i konsumentami lub krajami tranzytowymi. Dla zapewnienia skuteczności i spójności, UE i jej państwa członkowskie muszą mówić na świecie jednym głosem w kwestiach energetycznych.
Były przewodniczący Komisji Europejskiej, Jacques Delors, który jest często określany jako jeden z „ojców Europy”, stwierdził, że kraje UE, które sobie tego życzą, powinny natychmiast zaangażować się w budowę wspólnej polityki energetycznej.
W pracy, zatytułowanej „W kierunku Europejskiej Wspólnoty Energetycznej”, J. Delors podkreśla, że wysiłki na rzecz ustanowienia wspólnej, spójnej i skutecznej polityki energetycznej trzeba podjąć już dziś. J. Delors wymienia priorytety, jakie powinny być przyjęte przez kraje, które chcą wspólnej polityki energetycznej:
Rozwój instrumentów ekonomicznych w celu sfinansowania ambitnych badań i realizacji wspólnych projektów na rzecz alternatywnych źródeł energii;
Pogłębienie współpracy sieci energetycznych w całej Europie;
Utworzenie konsorcjów zakupowych ropy i gazu w celu ułatwienia zakupów od dostawców zagranicznych i tym samym wzmocnienia polityki zagranicznej UE w tej dziedzinie.
Jak pisze autor, można to zrobić poprzez rozwój niektórych elementów polityki, najlepiej w ramach wzmocnionej współpracy, jak to określono w artykule 20 Traktatu o Unii Europejskiej.
Na pierwszy rzut oka może się wydawać, że etapy te są techniczne i ograniczone, prowadzą one jednak do zdecydowanych zmian i torują drogę do większej współpracy i solidarności w dziedzinie energii - pisze J. Delors.
Idee J. Delorsa podziela przewodniczący Parlamentu Europejskiego, Jerzy Buzek. Podobne poglądy wyraża też przewodniczący Komisji Europejskiej, Jose Manuel Barroso. Przy różnych okazjach porównywał on politykę UE w zakresie zmian klimatycznych i bezpieczeństwa energetycznego do Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali, która utorowała drogę do europejskiego pojednania po II wojnie światowej.
Komisarz ds. energii, Günther Oettinger, powiedział niedawno, że strategia Energia 2020 to tylko pierwszy krok.
- Aby zmienić nasze systemy energetyczne, potrzebujemy perspektywy długoterminowej. W ramach „mapy drogowej Energia 2050”, chcę przedstawić różne sposoby osiągnięcia celu, jakim jest zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych (o 80-95% w porównaniu do 1990 r.), ale także zapewnienia dostaw energii po konkurencyjnych cenach. Strategia, oparta na różnych scenariuszach, będzie miała na celu podjęcie w najbliższych latach koniecznych środków, by wprowadzić nasz sektor energetyczny na właściwą drogę - powiedział.
Stanowiska
W niedawnym studium zatytułowanym „Polityka energetyczna UE pod rządami przepisów z Traktatu Lizbońskiego” (polityki energetycznej UE, zgodnie z zasadami Traktatu z Lizbony) Jan Frederik Braun z Uniwersytetu w Osnabrück mówi, że wśród skutków instytucjonalnych pojawiają się pewne tendencje w polityce energetycznej UE.
Według autora badania, tendencje te odnoszą się do procesu podejmowania decyzji w dziedzinie energetycznej, jak również w zakresie kompetencji dzielonych między Unię Europejską i jej państwa członkowskie.
Według autora, te tendencje są następujące:
Zmiana roli instutucji unijnych wobec zainteresowanych stron;
Rosnące znaczenie zaufania i osobistych relacji wewnątrz i pomiędzy instytucjami;
Zróżnicowane postrzeganie i interpretacje polizbońskiego krajobrazu w łonie instytucji politycznych.
Energia uzyskała w Traktacie swój własny rozdział, należy jednak do dziedziny polityki horyzontalnej – pisze Braun. Według niego, polityka energetyczna Unii Europejskiej stanowi część innych obszarów polityki, takich jak:
Polityka zagraniczna (np. w zakresie innowacji technologicznych oraz rozwoju długofalowych stosunków z dostawcami i krajami tranzytowymi w ramach tzw. „kompleksowego podejścia”);
Polityka w dziedzinie ochrony środowiska naturalnego i zmiany klimatu (jako kluczowy element w dziedzinie redukcji emisji CO2 i wspierania inwestycji w odnawialne źródła energii);
Polityka konkurencyjności (np. dostęp do tanich źródeł energii w celu zapewnienia konkurencyjności przemysłu europejskiego na arenie międzynarodowej).
iepeność dotycząca przyszłego rynku energii i cen elektryczności powoduje, że każdy sektor (łącznie z OZE) aktywnie lobbuje zarówno na płaszczyźnie krajowej, jak i europejskiej.
Więcej na EurActiv.com (http://www.euractiv.com/en/energy/runs-eu-energy-policies-linksdossier-502627)
