Reklama
Kalendarium:
- 1 grudnia 2005 – przedstawienie przez Komisję Europejską propozycji dyrektywy w sprawie usług płatniczych (PSD)
- 13 listopada 2007 – uchwalenie i opublikowanie dyrektywy PSD w Dzienniku Urzędowym UE
- 1 listopada 2009 – ostateczny termin wdrożenia dyrektywy przez państwa członkowskie UE
- 31 grudnia 2010 – ostateczny termin wymiany aktualnych kart kredytowych na nowe, zgodne z wymogami Jednolitego Obszaru Płatności w Euro (SEPA)
Pod koniec 2005 roku komisarz ds. rynku wewnętrznego Charlie McCreevy wyszedł z inicjatywą ustawodawczą, której celem było usunięcie utrudnień w dokonywaniu usług płatniczych na obszarze UE.
Dyrektywa w sprawie usług płatniczych została przyjęta po miesiącach zaciętych dyskusji w marcu 2007 roku. Podczas wewnątrz unijnej debaty Wielka Brytania i Szwecja starły się z blokiem śródziemnomorskim (Francją, Hiszpanią i Włochami). Pierwsi opowiadali się za bardziej liberalnym podejściem w sprawie wymogów dotyczących pozabankowych dostawców usług. Drudzy domagali się określenia bardziej rygorystycznych zasad, w szczególności dotyczących udzielania kredytów. Ostatecznie osiągnięty kompromis obliguje usługodawców z sektora pozabankowego do ograniczenia terminów kredytów transgranicznych do 12 miesięcy. Takie ograniczenia nie obowiązują jednak w przypadku operacji krajowych.
Parlament Europejski dał zielone światło dla realizacji tego projektu miesiąc później. Przyjęcie dyrektywy nastąpiło 13 listopada 2007 roku. Ostateczny termin wejścia w życie nowych regulacji prawnych przewidziano na listopad 2009 roku. Do tego czasu państwa członkowskie powinny zakończyć transpozycję dyrektywy do prawa krajowego.
Z korzyścią dla klientów
Wejście w życie dyrektywy PSD ma przynieść korzyści klientom prywatnym. Jej celem jest ustalenie nowoczesnych i jednolitych ram prawnych pozwalających na utworzenie Jednolitego Obszaru Płatności w Euro (SEPA). Dzięki temu realizacja płatności – a zwłaszcza poleceń przelewu i zapłaty oraz płatności kartowych – w obrębie całej unii ma stać się równie prosta, sprawna i bezpieczna, jak obecnie dokonywanie płatności krajowych w poszczególnych państwach członkowskich.
Dziś Polak, który dokonuje transakcji bankowej we Włoszech czy Wielkiej Brytanii przy wykonywaniu szeregu prostych operacji finansowych zdany jest na współpracę z włoskim bądź brytyjskim bankiem. W bliskiej przyszłości firmy i klienci prywatni będą mogli wykonywać wszystkie operacje w dowolnym kraju unii, korzystając z usług banku mającego siedzibę w dowolnym kraju UE.
Ponadto od 2012 roku czas realizacji przelewu (niewymagającego konwersji waluty) zostanie ograniczony do jednego dnia (zasad D+1). Od momentu transpozycji dyrektywy do prawa krajowego do 2012 roku obowiązywać będzie zasada 3 dni. Zgodnie z dotychczasowymi regulacjami banki w Europie mają aż pięć dni na wykonanie płatności.
Usuwając obowiązujące obecnie przeszkody prawne, dyrektywa przyczyni się do zwiększenia konkurencji w systemach płatniczych, wzrostu wydajności i znacznego zmniejszenie kosztów. Wzmocni też prawa i ochronę wszystkich korzystających z usług płatniczych (osób prywatnych, sprzedawców detalicznych, dużych i małych firm oraz organów administracji publicznej).
Dyrektywa przewiduje pełną odpowiedzialność dostawcy płatności w przypadku niewykonania lub niewłaściwego wykonania transakcji płatniczej. Z kolei w przypadku niewłaściwego użycia instrumentu płatniczego odpowiedzialność użytkownika usługi będzie ograniczona do 150 euro (państwa członkowskie mogą podjąć decyzję o obniżeniu tej kwoty).
Dyrektywa wprowadza zasadę transferu pełnej kwoty. Zgodnie z nią kwota oznaczona w zleceniu płatności powinna zostać przekazana odbiorcy bez żadnych potrąceń.
Wejście w życie SEPA umożliwi natomiast wykonywanie w obrocie wewnątrzunijmym poleceń zapłaty, co obecnie nie jest możliwe. Na całym obszarze UE będzie można także korzystać z kart kredytowych, cieszących się rosnącą popularnością wśród konsumentów z uwagi na łatwiejsze kontrolowanie realizowanych za ich pomocą wydatków. Obecnie wiele punktów sprzedaży nie akceptuje zagranicznych kart kredytowych.
Nowi gracze
Jednym z głównych celów dyrektywy PSD jest zwiększenie konkurencji na rynkach płatniczych poprzez usunięcie „barier wejścia” i zagwarantowanie otwartego dostępu do rynku. Różnorodne regulacje prawne obowiązujące obecnie w poszczególnych krajach UE utrudniają nowym dostawcom usług płatniczych (takim jak sieci handlowe, podmioty świadczące usługi przekazów pieniężnych, operatorzy telefonii komórkowej czy operatorzy sieci komputerowych) wykonywanie usług na obszarze całej unii.
SEPA może doprowadzić do gwałtownego rozwoju nowych bezgotówkowych form płatności. Już dziś w Japonii wystarczy telefon komórkowy, by dokonać bezgotówkowych zakupów. Płatność następuje poprzez zbliżenie aparatu (i zawartej w nim karty chipowej) do odpowiedniego czytnika. Coraz więcej sieci supermarketów wydaje - we współpracy z bankiem - swoim klientom karty, służące do realizowania płatności w swoich kasach. Karty te wyposażone są zwykle w dodatkowe opcje, np. kredytowe. Coraz częściej karty płatnicze wypierają gotówkę w realizacji opłat za korzystanie z komunikacji miejskiej. Z kolei firmy świadczące usługi przekazów pieniężnych coraz częściej oferują klientom możliwość dokonywania przelewów za pomocą telefonu komórkowego. Przesłanie pieniędzy na drugi koniec świata trwa w tym wypadku tyle, ile wysłanie SMS-a. Dyrektywa ma to zmienić.
Tradycyjne instytucje finansowe, takie jak banki będą musiały się zmierzyć z ostrą konkurencją ze strony nowych graczy. Może się okazać, że konsumenci będą preferować korzystanie z telefonów komórkowych do realizowania płatności dokonywanych dotąd za pomocą kart płatniczych.
Pomimo to wydaje się, że także tym ostatnim wprowadzenie w życie regulacji prawnych nowej dyrektywy przyniesie korzyści. Skorzystają zapewne na wzroście zainteresowania elektronicznymi formami płatności. Visa ogłosiła w kwietniu swój nowy cel strategiczny: w roku 2015 co piąte euro ma być wydawane w Europie w ramach płatności elektronicznych (obecnie ten współczynnik wynosi jeden do dziewięciu). Prawdopodobna wydaje się powtórka z historii. Wprowadzenie kont elektronicznych miało przyczynić się do upadku tradycyjnych form bankowości, co jak na razie nie nastąpiło.
Gotówka kontra e-pieniądz
Komisja Europejska przewiduje, że rosnąca konkurencja w zakresie usług płatniczych zwiększy zainteresowanie konsumentów elektronicznymi instrumentami finansowymi (karty chipowe, telefony komórkowe), co przyczyni się do zmniejszenia ilości transakcji gotówkowych.
W porównaniu z nowymi elektronicznymi środkami płatniczymi stary system oparty na bilonie i banknotach jest znacznie mniej efektywny Z szacunków komisji wynika, że koszty związane dokonywaniem płatności wynoszą około 3 proc. PKB, i są generowane głównie przez płatności gotówkowe. Rezygnacja z monet i banknotów oznaczałaby dla gospodarki unijnej ogromne oszczędności.
Problemy z transpozycją
Przyjęcie dyrektywy PSD nie oznacza, że nowe regulacje prawne zostaną od razu wdrożone. Tekst dyrektywy jest obecnie studiowany przez rządy państw członkowskich, które muszą dokonać jej transpozycji do prawa krajowego. Złożoność dyrektywy PSD, znacznie większa niż przeciętna dla unijnych aktów legislacyjnych, stawia pod znakiem zapytania ostateczny wynik procedury legislacyjnej w poszczególnych krajach.
Margines swobody pozostawiony w dyrektywie krajowym ustawodawcom jest na tyle duży, że powołano specjalną Grupę Transpozycyjną składającą się z przedstawicieli poszczególnych państw i działającą pod przewodnictwem Komisji Europejskiej. Grupa spotykała się już dwukrotnie i planuje jeszcze trzy spotkania w 2008, a także kolejne w 2009 roku, zależnie od tempa transpozycji dyrektywy.
Pierwszy problem, który pojawił się już w początkowej fazie transpozycji dotyczy krajów najbardziej i najmniej zaawansowanych w rozwoju płatności elektronicznych. Tam gdzie supermarkety nie są odpowiednio wyposażone, by - w kooperaqcji z bankiem - wydawać karty, a operatorzy telefonii komórkowych ograniczają swoją działalność do oferowania usług telekomunikacyjnych, trudno jest z oczywistych względów wprowadzać zaawansowane rozwiązania prawne z założenia przystosowane do zaawansowanych rozwiązań technologicznych.
Z drugiej strony najbardziej rozwinięte państwa doświadczają trudności z transformacją swoich obecnych systemów płatności elektronicznych do nowego, opartego na zasadach określonych w dyrektywie PSD. Systemy stosowane w Holandii, Estonii i Belgii wyprzedzają bowiem technologicznie rozwiązania wprowadzane przez nową dyrektywę.
STANOWISKA
Charlie McCreevy, unijny komisarz rynku wewnętrznego: “Jest to zdecydowany kamień milowy w kierunku idei Jednolitego Obszaru Płatności w Euro. To także dobry kompromis, sprzyjający otwarciu rynków i ochronie konsumenckiej”.
Małgorzata Sawicka, radca ministra z Departamentu Rozwoju Rynku Finansowego Ministerstwa Finansów: „W Ministerstwie Finansów trwają prace w zakresie wdrożenia do krajowych porządków prawnych zapisów dyrektywy w sprawie usług płatniczych świadczonych w ramach rynku wewnętrznego. Powołano specjalną grupę roboczą w ramach Rady Rozwoju Rynku Finansowego, w celu zidentyfikowania najbardziej problemowych i spornych kwestii na gruncie dyrektywy. Dyrektywa ustanawia zamknięty katalog podmiotów, które uprawnione będą do świadczenia usług płatniczych po jej wejściu w życie. Będą to instytucje kredytowe, instytucje pieniądza elektronicznego, pocztowe instytucje giro, instytucje płatnicze oraz w pewnym zakresie banki centralne państw członkowskich oraz ich władze krajowe o ile świadczą usługi płatnicze. Nową, kreowaną przez Dyrektywę kategorią podmiotów uprawnionych do świadczenia usług płatniczych jest instytucja płatnicza. Jest to osobą prawna (w wyjątkowych przypadkach osoba fizyczna), która posiada kapitał zakładowy oraz kapitał bieżący na odpowiednim poziomie, w zależności od rodzaju usług płatniczych jaki podmiot ten zamierza prowadzić i która otrzymała stosowne zezwolenie od organu nadzoru na świadczenie i wykonywanie usług płatniczych. Definicja ta obejmie swoim zakresem działających w chwili obecnej agentów rozliczeniowych, pośredników finansowych przyjmujących wpłaty na rachunki bankowe w ramach tzw. płatności masowych, podmioty organizujące przekazy pieniężne, niebankowych wydawców kart płatniczych, operatorów sieci mobilnych w zakresie jakim są oni pośrednikami pomiędzy użytkownikiem usług płatniczych a dostawcą towaru lub usługi oraz podmioty świadczące płatności w Internecie (tzw. agregatorzy płatności). Podmioty te będą obowiązane dostosować się pod względem organizacyjnym i kapitałowym do zasad określonych w Dyrektywie. Cześć z nich po raz pierwszy podlegać będzie jakiejkolwiek formie nadzoru. Oprócz regulacji podmiotów uprawnionych do świadczenia usług płatniczych Dyrektywa wprowadza szereg rozwiązań pro-konsumenckich. Przykładem tego może być skrócenie czasu wykonania transakcji płatniczej do jednego dnia następującego po dniu, w którym transakcja ta została przyjęta do realizacji (zasada d+1), mająca na celu zapobieganie przetrzymywaniu środków pieniężnych banków dłużej niż jest to konieczne dla wykonania transakcji płatniczej. Dyrektywa wprowadza także zasadę, zgodnie z która za prawidłowe wykonanie transakcji płatniczej odpowiedzialność ponosi dostawca usług płatniczych zleceniodawcy, co jest rozwiązaniem bardzo korzystnym dla klientów, którzy w przypadku niewykonania lub wadliwego wykonania transakcji nie będą odsyłani przez poszczególnych dostawców usług płatniczych, a będą mieli prawo zwrócić się z reklamacją do konkretnego podmiotu. Dyrektywa przewiduje także ciekawą konstrukcje zwrotu płatności zainicjowanej przez odbiorcę płatności (np. za pomocą karta płatnicza czy w formie polecenia przelewu), której wartość, w momencie autoryzacji była nieznana, a po jej wykonaniu przekroczyła wartość, jakiej płatnik mógł się racjonalnie spodziewać. W takim przypadku klient będzie mógł zażądać zwrotu kwoty transakcji od dostawcy usług płatniczych w ciągu 8 tyg. od daty obciążenia rachunku, a dostawca usług płatniczych ma 10 dni na rozpatrzenie wniosku i zwrot kwoty transakcji lub odmowę dokonania zwrotu (obowiązek wskazania organu odwoławczego). Przedstawione powyżej konstrukcje mają ma celu przede wszystkim ochronę klienta, jako strony słabszej w relacjach z bankiem będącym profesjonalista w obrocie handlowym. Wymagają one jednak od legislatora krajowego wdrażającego te przepisy do krajowego porządku prawnego szczególnej analizy i dużej staranności, tak aby uniknąć ich nadużywania przez niektórych klientów”.
Paweł Widawski, sekretarz Rady Wydawców Kart Bankowych odpowiedzialny w Związku Banku Polskich za koordynację projektu wdrażania PSD,: „Dyrektywa PSD wpłynie wielotorowo na kształt rynku usług płatniczych w Polsce. Z pewnością wzmocniona zostanie pewność prawna w tym obszarze co przyczyni się do lepszej ochrony konsumenta i wyeliminowania podmiotów świadczących usługi płatnicze poza jakąkolwiek kontrolą regulatora. Dyrektywa zwiększy konkurencję wśród dostawców usług płatniczych, co zaowocuje jeszcze bardziej zróżnicowaną ofertą dla klientów i przyśpieszy i tak niezwykle dynamiczny w Polsce proces unowocześniania infrastruktury płatniczej. Niestety wymogi nadzorcze dla niebankowych dostawców usług płatniczych (instytucje płatnicze) zostały zredukowane do minimum, co stawia banki w gorszej pozycji konkurencyjnej bowiem przy prowadzeniu tego samego rodzaju działalności będą musiały ponosić wyższe koszty. Dyrektywa ujednolica warunki na jakich oferowane są usługi płatnicze dla konsumentów, wzmacnia wymogi informacyjne oraz precyzuje odpowiedzialność stron w przypadku nieautoryzowanych lub oszukańczych transakcji. Dodatkowo określa maksymalny czas realizacji transakcji oraz wprowadza domyślną zasadę podziału kosztów transakcji. Niestety bardzo wiele przepisów dyrektywy pozostaje niejasnych (Komisja Europejska zidentyfikowała 96 nieprecyzyjnych zapisów), co generuje ryzyko odmiennej interpretacji i różnorodnego wdrożenia tego aktu prawnego do krajowych porządków prawnych. Dodatkowo pomimo faktu, iż jest to dyrektywa wysokiej harmonizacji, przewidziano ponad dwadzieścia opcji narodowych. Skorzystanie z nich przez państwa członkowskie może postawić pod znakiem zapytania realizację głównego celu dyrektywy jakim jest budowa jednolitego rynku usług płatniczych w UE. Z punktu widzenia banków największym wyzwaniem będzie dostosowanie systemów informatycznych do wymogów dyrektywy oraz konieczność wprowadzenia zamian w regulaminach i umowach z klientami.”
Monika Kałuża z Departamentu Rozliczeń Krajowej Izby Rozliczeniowej SA: „Sfera międzybankowa została pozostawiona poza zakresem Payment Services Directive, stąd wspomniana dyrektywa dotyczy KIR S.A. tylko pośrednio. Zapisy, które mogą wpłynąć na funkcjonowanie izb rozliczeniowych to przede wszystkim wymóg dochowania określonego czasu realizacji transakcji, który od 2012 roku ma wynosić jeden dzień roboczy. KIR S.A., dzięki posiadanej infrastrukturze już teraz zapewnia taką możliwość. Krajowe transakcje w złotówkach i w euro realizowane są w ciągu jednego dnia roboczego. W najbliższym czasie skróceniu ulegnie również czas realizacji rozliczeń transgranicznych z obecnych 2 dni roboczych do jednego. Dzięki temu Krajowa Izba Rozliczeniowa S.A. będzie spełniać wymogi przewidziane w dyrektywie z kilkuletnim wyprzedzeniem. Ponadto, dzięki wdrożeniu obsługi SEPA Credit Transfer w systemie EuroELIXIR, Izba udostępniła bankom mechanizm rozliczeń w pełni dostosowany do standardów paneuropejskich, zharmonizowanych z zapisami PSD w zakresie przenoszenia odpowiednich informacji towarzyszących płatności i identyfikatorów. Na przyszły rok planowane jest również wprowadzenie w systemie EuroELIXIR obsługi SEPA Direct Debit. Oba rozwiązania ułatwią bankom spełnienie wymogów PSD.”
Tadeusz Kościński, dyrektor Banku Zachodniego WBK: “Dyrektywa PSD z pewnością wzmocni konkurencję wśród wydawców kart - dzisiaj to przede wszystkim banki - oraz agentów rozliczeniowych, ujednolici też reguły prawne w zakresie operacji wszystkimi instrumentami płatniczymi. Wymogi informacyjne, narzucone przez PSD, będą też korzystne dla klientów, zwiększą bowiem transparentność uczestników tych transakcji. A co najważniejsze spowodują, że wszystkie płatności w ramach Unii Europejskiej - a więc przelewy, płatności kartą, polecenie zapłaty, przekaz pieniężny - będą tak samo szybkie, tanie i przejrzyste, jak płatności wewnętrzkrajowe. PSD zapobiegnie też pobieraniu dodatkowych opłat. Wprowadzenie dyrektywy PSD w całej Unii będzie z pewnością zadaniem niełatwym. Po pierwsze, ryzykowna może się okazać interpretacja unijnych przepisów przez krajowych regulatorów rynku, bo w ten sposób można "zabić" całę ideę PSD. W Polsce dodatkowy problem to mało czasu na wdrożenie nowych przepisów, które mają zacząć funkcjonować od 1 listopada 2009 roku. A trzeba pamiętać, że ta dyrektywa wymaga nie tylko dogłębnych zmian w regulaminach bankowych, ale także wdrożenia spory zmian w obszarach systemów IT i w istniejących już produktach. Optymizmem napawa to, że na terenie Unii wprowadzano już bardziej skomplikowane i pociągające za sobą większe zmiany dyrektywy.” (t)
