Debiut Gazpromu na rynku LNG

Sachalińskie zakłady skraplania gazu

Budowa skraplarni gazu jest częścią projektu Sachalin-2 realizowanego od 1994 roku przez konsorcjum zachodnich koncernów Sakhalin Energy (brytyjsko-holenderskiego Royal Dutch Shell i japońskich Mitsubishi i Mitsui). Budowę samych zakładów LNG rozpoczęto w połowie 2003 roku. W roku 2007, w jej końcowym etapie, wspierany przez państwo Gazprom przejął kontrolę nad projektem (pakiet 50% + 1 akcja). Obecnie uruchomiono jedną z dwóch linii technologicznych sachalińskiej skraplarni o rocznej wydajności 4,8 mln ton (6,6 mld m3). Pełną moc - łączną wydajność 9,6 mln ton rocznie (13,2 mld m3; ok. 4% rosyjskiego eksportu gazu i ok. 5% obecnej produkcji światowej LNG) - sachalińska skraplarnia osiągnie w 2010 roku. Cała produkcja jest już zakontraktowana na 20-25 lat naprzód przez firmy japońskie (przeszło 60%), południowokoreańskie i amerykańskie.

Rola planów LNG w ekspansji wewnętrznej Gazpromu

Wejście Rosji i Gazpromu na rynek gazu skroplonego było w znacznej mierze sfinansowane przez zagranicznych inwestorów - konsorcjum Sakhalin Energy (zob. Aneks). Gazpromowskie plany związane z rozpoczęciem produkcji LNG były jednym z powodów wymuszenia na tym konsorcjum - w ostatniej fazie budowy skraplarni - sprzedaży monopoliście pakietu kontrolnego w projekcie Sachalin-2. Zamiar zwiększenia mocy produkcyjnej zakładów i rozszerzenia jego bazy surowcowej jest m.in. powodem starań Gazpromu o przejęcie kontroli/udziałów w drugim realizowanym na Sachalinie przez zagraniczne konsorcjum projekcie (Sachalin-1), w którym państwowy koncern naftowy Rosnieft' ma 20% udziałów. W projekcie Sachalin-3, którego częściowym udziałowcem jest Rosnieft', koncern gazowy ubiega się o kontrolę nad jego całością. To zaognia konflikt Gazpromu z największym rosyjskim koncernem naftowym. Zamiar produkcji LNG na bazie surowca ze złóż jamalskich Gazprom wymienia jako jedno z uzasadnień swoich starań o przekazywanie mu koncesji na zagospodarowanie złóż na Jamale bez przetargu. W obu przypadkach - na Sachalinie i na Jamale - plany związane z produkcją LNG są elementem gazpromowskich projektów tworzenia tam nowych ośrodków wydobycia i przeróbki węglowodorów.
Gazprom deklaruje bowiem wolę znacznego zwiększenia produkcji LNG (do 90 mln ton do roku 2030). Koncern rozważa m.in. możliwość zbudowania trzeciej linii produkcyjnej LNG na Sachalinie. W fazie rozmów z udziałowcami konsorcjum Shtokman Development znajduje się projekt produkcji gazu skroplonego na bazie złoża Sztokmanowskiego na Morzu Barentsa z przeznaczeniem na rynek USA. Pojawił się też pomysł wykorzystania w tym celu gazu wydobywanego ze złóż na Jamale. Realność tych ambitnych planów zależy od tego, czy uda się Rosji pozyskać zagranicznych inwestorów do ich sfinansowania i realizacji.

Rosyjskie LNG w kontekście światowej produkcji gazu skroplonego

Ze względu na zalety gazu skroplonego, a przede wszystkim częściowe uniezależnienie handlu gazem od transportu rurociągowego (LNG transportuje się drogą morską gazowcami), popyt na LNG wzrastał w ostatnich latach o 7-10% rocznie. Dla porównania: konsumpcja gazu ziemnego na świecie rosła rocznie średnio o 2-3%. Obecnie LNG stanowi już przeszło 25% światowego rynku gazowego. W ostatnich kilku latach kilkadziesiąt państw (zwłaszcza Chiny, Japonia i USA) intensywnie rozszerzało możliwości przyjmowania gazu skroplonego. Według Energy Intelligence, w latach 2009-2010 tradycyjni producenci LNG planują uruchomienie nowych linii produkcyjnych, które zwiększą do roku 2013 produkcję światową LNG o 100 mln ton (obecnie ok. 200 mln ton). Obecnie spożycie energii w związku z kryzysem spada. Rosja pojawia się na rynku LNG późno i w trudnym momencie, jednak rosyjskie LNG znajdzie miejsce na rynku (pogorszenie koniunktury na rynku gazu skroplonego ma charakter przejściowy i w przyszłości popyt będzie wzrastał).

Znaczenie uruchomienia produkcji LNG dla Rosji

Wejście na rynek LNG jest dla Rosji ważnym wydarzeniem zarówno politycznym, jak gospodarczym. Politycznym - bo poszerza strefę oddziaływania gazu jako narzędzia polityki Moskwy o nowy region - rynek azjatycki. Gospodarcze korzyści uczestnictwa Rosji w rynku LNG to przede wszystkim szansa dywersyfikacji kierunków eksportu i rozszerzenie rynków zbytu rosyjskiego gazu. Duże znaczenie ma też pozyskanie i wprowadzenie technologii, których Gazprom dotychczas nie miał. Jeśli dostęp Gazpromu do rynku LNG okaże się dochodowy, to może też być jednym z czynników sprzyjających zagospodarowaniu nowych regionów wydobycia - m.in. zasobów rosyjskiego Dalekiego Wschodu (Sachalinu i Syberii Wschodniej).

Aneks

Projekty energetyczne na wyspie Sachalin

Na Sachalinie odkryto 73 złoża ropy i gazu. Większość z nich (64) na lądzie, ale największe - na szelfie mórz Ochockiego i Japońskiego. Łączne zasoby węglowodorów tego regionu szacuje się na ok. 4 mld ton ropy i przeszło 1 bln m3 gazu (głównie w północnej części szelfu sachalińskiego). Na 46 z tych złóż przyznano już koncesje; reszta znajduje się w tzw. niepodzielonym funduszu zasobów naturalnych Federacji Rosyjskiej. Na 35 złożach prowadzi się prace - na większości przygotowawcze (badania i próbne wiercenia), a tylko pięć złóż jest w fazie eksploatacji.

Z dziewięciu projektów sachalińskich prace prowadzi się obecnie na dwóch: Sachalin-1 i Sachalin-2.

Sachalin-1 - obejmuje badania i eksploatację trzech złóż w północno-wschodniej części szelfu sachalińskiego, szacowane łącznie na ok. 340 mln ton ropy i 420 mld m3 gazu. Projekt realizowany na zasadach Porozumienia o Rozdziale Produkcji (Production Sharing Agreement - PSA) zawartego w 1995 roku przez konsorcjum w składzie: Exxon-Neftegas (30% - operator projektu); Sodeco (Japonia, 30%), ONGC (Indie, 20%), Rosnieft' (20%). O udziały w tym projekcie zabiega Gazprom, aby m.in. rozszerzyć bazę surowcową dla skraplarni Sachalinu-2 oraz uniemożliwić samodzielny eksport gazu z Sachalinu-1 do Chin (wstępne porozumienia konsorcjum z CNCP były podpisane już w 2005 roku, a inwestorzy projektów PSA teoretycznie mają prawo samodzielnego eksportu wydobywanych surowców).

Sachalin-2 - projekt najbardziej zaawansowany, realizowany na zasadach PSA (porozumienie podpisane w 1994 roku; obowiązujące od roku 1996). Projekt obejmuje eksploatację dwóch wielkich złóż na północno-wschodnim szelfie wyspy, szacowane na ok. 150 mln ton ropy i 500-600 mld m3 gazu. Pierwszą partię ropy w ramach tego projektu wyeksportowano w 2003 roku.
Projekt pierwotnie realizowało konsorcjum Sakhalin Energy bez działu firm rosyjskich (Shell - 55%; Mitsui - 25% i Mitsubishi - 20%). Kilkuletni konflikt z Gazpromem, który domagał się udziału w projekcie, zahamował prace nad jego częścią "gazową". W efekcie zmasowanego ataku rosyjskich instytucji państwowych, uniemożliwiającego realizację projektu, konsorcjum musiało sprzedać Gazpromowi pakiet kontrolny (50% + 1 akcja) w Sachalinie-2 kosztem innych udziałowców (Shell - 27,5%; Mitsui - 12,5%; Mitsubishi - 10%).

Sachalin-3 - obejmuje badania i wiercenia próbne na czterech słabo zbadanych złożach, szacowanych łącznie na ok. 700 mln ton ropy i 1,3 bln m3 gazu. Na prace na jednym z nich uzyskała koncesję Rosnieft'. Konsorcjum Rosnieft'-Sinopec (od roku 2005) poszerzyło zakres koncesji o eksploatację tego złoża. W 1993 roku przetarg na zagospodarowanie trzech pozostałych wygrało konsorcjum kompanii amerykańskich Exxon i Mobil (obecnie ExxonMobil) oraz Texaco, a projekt miał być realizowany na zasadach PSA. Porozumienia nie zawarto, a w roku 2003 rosyjski rząd anulował wyniki przetargu. W roku 2008 koncesję na drugie złoże otrzymał bez przetargu Gazprom jako operator projektu gazyfikacji rosyjskiego Dalekiego Wschodu. Pozostałe dwa złoża znajdują się niepodzielonym funduszu zasobów, a o koncesje na nie walczą Rosnieft' z Gazpromem.

Sześć pozostałych projektów sachalińskich - to w znacznej części efekt geograficznego podziału terenów występowania węglowodorów na samej wyspie i wokół niej. Udziałowców - Rosnieft' i BP - mają jedynie Sachalin-4 i Sachalin-5 (porozumienie o współpracy wspomniane koncerny zawarły w 2006 roku). Tylko na tych złożach prowadzono wiercenia badawcze.

• NGO’s, Prasa

  • RMF.FM o rosyjskiej matni gazowej
  • RMF.FM o brakach w dostawach rosyjskiego gazu (3.02.2009)
  • Onet o braku dowodów na kradzież gazu przez Ukrainę
  • Onet o wypowiedzi Tymoszenko po przywróceniu dostaw gazu
  • Onet o wypowiedzi Juszczenki po przywróceniu dostaw gazu
  • PR o nadzorowaniu podpisania umowy ws. gazu
  • PR o gazie dla Słowacji
  • tvn24 o rosyjsko-ukraińskim porozumieniu ws. gazu
  • www.tvn24.pl: Raport - Gazowe NIET Kremla
  • gazeta.pl: Raport - Kryzys gazowy Rosja-Ukraina
  • "GW" o wizycie Juszczenki w Wiśle
  • tvn24 o konflikcie gazowym 14.01.
  • tvn24 o wznowieniu dostaw gazu
  • tvn24- rosyjskie żadania ws. wznowienia dostaw gazu
  • tvn24-prezydent w Pradze
  • tvn24-nadzieja na wyjście z gazowego kryzysu, 8.01.09

• Unia Europejska

  • Czeska prezydencja o porozumieniu ws. gazu
  • Wystąpienie Barroso w PE 14.01.09
  • list UE do Rosji i Ukrainy ws. wznowienia dostaw gazu
  • Czeska prezydencja o wznowieniu dostaw gazu